Zheng He Grönland’a gitti mi?

ABD Başkanı Trump’ın, “Almanya’nın yaşam alanı” teorisinin gereği olarak çeşitli ülkeleri işgal eden Hitler’i çağrıştırarak “Biz almazsak Çinliler ve Ruslar alacak. Ya zorla ya güzellikle bizim olmalı!” dediği Grönland bir süredir dünyanın gündeminde. Danimarka’ya bağlı özerk bir ada ülkesi (dünyanın en büyük adası) olan Grönland, Trump’ın tehditleri karşısında Avrupa Birliği ve NATO’ya (!) güvenebilir mi gibi sorular ortalığı kaplarken Çin de Rusya da soğukkanlı biçimde bölgeyle ilgili planları olmadığına dair açıklamalar yaptılar. Grönland çevresindeki Çin savaş gemileri ve Rus denizaltıları konusundaki söylemini sürdüren Trump, “Ada yakınlarında Çinlilerin ve Rusların hiçbir askeri faaliyeti yok” diyen İskandinav devlet adamları tarafından yalanlansa da laf dinleyecek gibi görünmüyor, devreye gümrük tarifelerini vb. sokuyor, kriz üstüne kriz yaratıyor.

Gavin Menzies’in ünlü kitabı

Epeyce tartışmalı bir konu olsa ve pek çok tarihçi tarafından kabul edilmese de Çinlilerin Grönland’la ilk kez 15. yüzyılda ilgilendikleri, çevresinde uzun bir deniz seferi yaptıkları ve adaya çıktıkları ileri sürülüyor. Christopher Colombus’tan 70 yıl önce Amerika kıtasını keşfeden Çinli denizci olarak bilinen Amiral Zheng He ve takipçilerinin Grönland’a da gittiği çerçevesinde ortaya atılan tezler söz konusu. O dönemde çizilen haritaların ve Papa V. Nikola’nın Grönland’a çıkan Çinli (ya da Moğol) işgalcilerden bahseden mektubunun bunun kanıtları olduğu iddiası Batı akademi dünyasında pek önemsenme de ilginç soru ve ünlem işaretleri oluşturuyor. Bu iddianın en önemli, hatta tek ateşli savunucusu ise İngiliz deniz tarihçisi Gavin Menzies (1937-2020).

1937’de Çin’de doğan ve hayatının ilk iki yılını bu ülkede geçiren Menzies, 1953’te Kraliyet Donanması’na katılıyor ve 1970’e kadar denizaltılarda görev yapıyor. Donanmadan ayrıldıktan sonra Çin’e ve Uzakdoğu’ya pek çok kez giden, Türkçeye de çevrilen ünlü eseri, 664 sayfalık “1421 / Çin’in Dünyayı Keşfettiği Yıl” (Kalkedon Yay., çev: Kardelen Kala, 2014) için 120 ülkede inceleme yapan, 900’den fazla müze gezen ve ortaçağda önemli olan tüm limanları ziyaret eden Menzies, kitabında Çinlilerin Grönland’a ulaştığı düşüncesini kanıtlamaya yönelik çeşitli bulgular ortaya koyuyor.

Çin’in denizcilik kapasitesi Avrupalılardan üstündü

“1421 / Çin’in Dünyayı Keşfettiği Yıl”, Zheng He filosunun ana seferlerden sonra dünya çevresini dolaştığını, Çinlilerin Amerika’ya, Avustralya’ya ve Arktik bölgelere ulaştığını, bu kapsamda Grönland ve Kuzey Atlantik’e gidildiği tezi etrafında şekillenen bir kitap. Grönland’a gidildiği iddiasının doğrudan bu kitaptan türetildiğini belirteyim. 16-18. yüzyıldaki Avrupa haritalarındaki bazı bilgilerin Çinlilerden kaynaklandığını belirten Menzies, amatör bir tarihçi olarak bu bilgileri abartmakla eleştirilse, Çin metinlerindeki bazı belirsiz bilgileri Grönland olarak yorumlamakla suçlansa da oluşturduğu harita zinciriyle belli bir bütünlük sağlıyor. Çin gemilerinin okyanus aşırı her yere gidebilecek derecede sağlam olduğunu, Kuzey Atlantik ve Arktik koşullara uygun biçimde tasarlandıklarını vurgulayan yazar, denizcilik lojistiği bağlamında da çeşitli bilgiler veriyor. Kitabın temeli, Çin’in o dönemdeki teknoloji, haritalama ve denizcilik kapasitesinin Avrupalılardan çok üstün olduğuna dayalı.

Avrupalı kâşifler devlerin omuzlarındaydı

Batı dünyasında, Zheng He üzerine biyografik çalışmalar yapan uzmanlar dahil akademik çevrelerde metodolojik olarak hatalı, seçmeci ve anakronik olarak değerlendirilen Gavin Menzies’in Çin’de popüler bir yankı yaratması ise tabii ki hiç şaşırtıcı değil. Fakat öte yandan Zheng He’yi daha çok Hint Okyanusu çerçevesinde ele alan Çinli uzmanların da ünlü Müslüman amiralin Atlantik ve Artik iddialara konu edilemeyeceğini vurguladığını belirtmem gerek.

“Colombus’tan önce keşif” anlatısının doğruluğunun kanıtlandığı, Zheng He’nin ve diğer Çinli denizcilerin deniz yolculuklarının ayrıntılarıyla ortaya konduğu günümüzde Gavin Menzies’in iddiasının güçlü biçimde yankılandığını söylemek mümkün:

“Bu Çin amiralleri Ümit Burnu’nun Dias’tan altmış yıl önce dönmüş, Macellan Boğazı’ndan Macellan’dan doksan sekiz yıl önce geçmiş, Avustralya’ya Kaptan Cook’tan üç yüzyıl, Amerika’ya da Kolomb’tan yetmiş yıl önce ulaşmıştı. Kolomb, Macellan ve Cook daha sonra bu ‘keşifleri’ yeniden yaparken, başkalarını takip ettiklerini biliyorlardı; çünkü ‘bilinmeze’ doğru yol alırken hepsinin ellerinde Çinli kâşiflerin haritaları mevcuttu. Başkalarından daha uzağı görebiliyorlardı; çünkü devlerin omuzlarında duruyorlardı.”

Tekrar başa dönersek, Çinlilerin Grönland’a ilgisi Trump’ın iddialarından o denli uzak ki, akademik olarak “600 yüzyıl önce Grönland’ı biz keşfettik!” bile dememekteler. Onu iddia eden bir İngiliz denizci-tarihçi Gavin Menzies ve kitabı “1421 / Çin’in Dünyayı Keşfettiği Yıl”.