Kırmızı Kedi Yayınevi’nin altı ayda bir çıkan “Kadim Başkentten Yeni Hikâyeler / Yeni Pekin Edebiyatı” seçkisinin ikinci cildinde çok etkilendiğim, çok güzel bir öykü yer alıyor: “Wutong Esintisi”. Sema Şişman’ın Türkçeye çevirdiği öykünün yazarı, 1951 doğumlu Liu Qingbang.
Çağdaş Çin edebiyatının özellikle öykü alanında öne çıkan gerçekçi yazarlarından biri olan Liu Qingbang, Henan eyaleti doğumlu eski bir maden işçisi. Yazarlığının en önemli özelliklerinden biri de bu zaten; Çin’in kırsal kesimini ve işçi sınıfını, özellikle de kömür madencilerinin yaşamını yakından tanıyan birisi olarak, eserlerinde yoksulluk, emek, toplumsal eşitsizlik, insan ilişkileri, ölüm ve taşra yaşamı önemli yer tutuyor. Kendisi pek benimsemese de Çin’de bir zamanlar kendisine yakıştırılan “Kısa öykünün kralı” unvanıyla da tanınan Liu Qingbang, ilk gençliğinde tarım işçiliği yapmış, 1970’de Henan’da bir kömür madeninde çalışmaya başlamış ve ardından başkente giderek kömür endüstrisiyle ilgili bir dergide editörlük ve yazarlığa atılmış. Çin sosyalizminin en alttan gelenlere açtığı yolun ve tanıdığı fırsatların canlı örneklerinden biri yani. 1970’lerin sonlarında eserleri edebiyat dergilerinde yayımlanmaya başlamış, 1990’da Çin Yazarlar Birliği’ne katılmış, Çin Kömür Madenciliği Yazarlar Birliği’nin başkanlığını üstlenmiş. 2015’te, sekiz yıl önceki bir gaz patlamasında ölen madencilerin aile üyelerinin yaşamlarını konu alan “Siyah ve Beyaz Erkekler ve Kadınlar” (Heibai Nannu) adlı romanı için tekrar bir süreliğine madenlere inmiş. Bir söyleşisinde belirttiği üzere madencilerin fiziksel ve toplumsal olarak en alt katmanlarda olduğuna inanan, onların karanlık yeraltında ışığa duydukları özlemi edebiyatının önemli simgelerinden biri olarak kullandığını ifade eden Liu, haklı olarak madencilerin çalışma koşullarının, iş kazalarının, ölüm tehlikesinin, aile yaşamlarının, korkularının, umutlarının, dayanışmalarının, zaaflarının en büyük yazarı olarak tanınıyor.
Liu Qingbang’ın yine madencileri konu alan “Kutsal Ağaç” (Shenmu) adlı romanının 2003’te Li Yang tarafından sinemaya aktarıldığını ve yazarın uluslararası çapta tanınırlığına büyük katkı yaptığını da ekleyeyim.
Grizu patlaması ve geride kalanlar
Büyük tarihsel olaylardan çok, sıradan insanların küçük yaşamlarını ön planda tutan, bir işçinin, köylü kadının ya da yoksul bir ailenin yaşadığı görünüşte önemsiz bir olaya, geniş bir toplumsal ve insani anlam kazandırabilen Liu Qingbang’in söz ettiğim “Wutong Esintisi” öyküsü de tüm bunlara çok iyi bir örnek.
Öykünün merkezinde, evlenmek üzere olduğu erkek arkadaşı madendeki grizu patlaması nedeniyle ölen, “Üzerinde taşıdığı antik zarafetle iyi bir kız” olan Qiao Dianfeng adlı genç bir kız ve ona ilgi duyan, madende memur olarak çalışan Mei Guoping adlı genç bir erkek var. Qiao, ölen nişanlısının yaşlı anne-babasını her gün ziyaret ederek yardımcı olmaya çalışıyor, temizlik yapıyor, ağır su kovalarını taşıyor. Mei de ona yardımcı olmak için elinden geleni yapıyor, o da yaşlılara hizmet etmeye ve Qiao’nun yükünü hafifletmeye başlıyor. Geçim sıkıntısı çeken genç kızın madende maaşlı bir işe girmesi için babasının arkadaşı müdürle görüşüyor. “Maden ocağı derin, onların duyguları maden ocağından daha derin” dedirten ve ölümle son bulan bir sevdanın izini süren Mei Guoping, açıklayamadığı sevdasının acısını çekiyor.
Gerçeklere dayanan bir öykü
2022 yılında “Beijing Literature” dergisinin sekizinci sayısında yayımlanan “Wutong Esintisi”, maden kazasının, geride kalan insanların yaşamlarında yarattığı telafisi mümkün olmayan yıkımı anlatan, çok etkileyici bir öykü. Asıl ilginç yanı ise tamamen gerçeklere dayanması. Liu Qingbang, 1996 yılında Pingdingshan’daki 10 numaralı kömür madeninde meydana gelen büyük gaz patlamasını gazeteci olarak takip etmiş ve o sırada düğün hazırlığı yapan, nişanlısı kazada ölen genç bir kadının öyküsünü öğrenmiş. Kadın, resmi nikahlı olmadığı için madencinin yasal eşi kabul edilmemiş ve cenaze sonrasındaki işlemlere katılamamış. Bu olayı yıllarca unutmayan yazar, önce 1997’de bir makale yazmış, 2022’de de öyküye dönüştürmüş.
“Kadim Başkentten Yeni Hikâyeler / Yeni Pekin Edebiyatı” seçkisinin ikinci cildinde yer alan diğer öyküler, yazarları ve çevirmenleri ise şöyle:
“Güzel Kokulara Doyamadım” (Du Li, çev: İnci İnce Erdoğdu), “Fusang Misafirhanesi” (Ye Guangqin, çev: İnci İnce Erdoğdu), “Heykel” (Zhang Tianyi, çev: İnci İnce Erdoğdu), “Ametist Jeodu” (Xu Zechen, çev: Sema Şişman).
