Yapay zekâ çalışmalarında Çin ve ABD arasında çip üretimi, veri, enerji, robotik, savunma ve endüstriyel uygulamalar üzerinden kıyasıya bir rekabet sürerken, olayın “sohbet botlarının” çok ötesine geçtiği, beş altı yıl önce hayal bile edilemeyecek seviyelere geldiği açık bir gerçek. İnsansı robotlar, fabrika otomasyonu, lojistik, sürücüsüz araçlar, sağlık sistemleri gibi alanlarda yapay zekâyı yoğun biçimde uygulayan Çin’in hedefinin yalnızca iyi model üretmek değil, bunları milyonlarca makineye entegre etmek olduğu uzmanlarca dile getiriliyor. Birçok uzmana göre Çin’in asıl avantajı bu noktada ortaya çıkıyor ve “yapay zekâ + üretim” formülü devreye giriyor. Gelişmekte olan ülkelerde, üniversitelerde, küçük şirketlerde Çin modelleri hızla yayılırken, bu durum ABD şirketlerinin kapalı sistem stratejisinden farklı bir yaklaşım oluşturuyor. Hükümet tarafından “stratejik teknoloji” ilan edildiği, merkezi planlamaya gidildiği ve yerel yönetimlerce de milyarlarca dolarlık fonlar oluşturulduğu düşünülürse, yapay zekânın dünyanın en büyük üretim altyapısına Çin’de sahip olduğu rahatlıkla söylenebilir.
Dünya Yapay Zekâ Konferansı
Bu koşullar altında 17-20 Temmuz tarihleri arasında Shanghai’da düzenlenen “Dünya Yapay Zekâ Konferansı (WAIC) 2026”, Çin’in yalnızca yeni modeller tanıtmakla kalmayıp, insansı robotlar, yapay zekâ çipleri ve sanayi çözümlerini sergilediği önemli bir vitrin oldu. Konferans, Çin’in stratejisinin “laboratuvardan fabrikaya” ve “üründen ekosisteme” geçişini göstermesiyle dikkat çekti. Her akşam televizyonların haber bültenlerinde karşımıza çıkan dans eden, senkronize hareketler yapan ya da dövüşen insansı robotlardan çok daha fazlası söz konusuydu konferansta.
2018’den beri düzenlenen ve Çin’in yapay zekâ alanındaki en önemli uluslararası etkinliği olarak kabul edilen WAIC’in bu yılki ana teması, “Akıllı Ortaklar, Ortak Gelecek” şeklindeydi. Yapay zekâ teknolojilerindeki son gelişmeler, yapay zekânın sanayi ve günlük yaşama uygulanması, küresel yapay zekâ yönetişimi ve uluslararası işbirliği gibi üç temel eksen üzerine kurulu programa 1100’den fazla şirket katıldı ve şimdiye kadarki en büyük WAIC gerçekleşmiş oldu. Çinli şirketlerin yüzlerce yeni dil modeli, yapay zekâ çipi ve robotik sistemi tanıttığı konferansta 400’ün üzerinde insansı robot sergilendi, yalnızca sohbet robotları değil, fabrikalarda, lojistikte, hastanelerde ve hizmet sektöründe kullanılabilen fiziksel AI sistemleri de gösterildi. Özellikle sağlık alanında kullanılan yapay zekâ sistemleri yoğun ilgi gördü.
Yeni bilimsel devrimin motoru
Konferansın en önemli siyasi boyutunu ise Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’in açılış konuşması oluşturdu. Konuşmasında, yapay zekânın hiçbir ülkenin siyasi tekeline bırakılmaması gerektiğini, küresel işbirliğinin güçlendirilmesini, Birleşmiş Milletler çatısı altında ortak AI yönetişimini, gelişmekte olan ülkelerin AI teknolojilerine erişimin artırılmasını savunan Xi, ayrıca Çin’in yeni bir “Dünya Yapay Zekâ İşbirliği Örgütü” girişimini desteklediğini vurguladı. Bilindiği gibi Xi çok daha önceleri yaptığı konuşmalarda da yapay zekâyı yeni bilimsel devrimin, yeni sanayi devriminin ve ekonomik dönüşümün temel itici gücü olarak tanımlamış, bu yaklaşım Çin’in “Yüksek kaliteli kalkınma” stratejisinin önemli bir parçası haline gelmişti.
Batılı yorumcularca yalnızca bir teknoloji fuarı değil, Çin’in ABD ile yapay zekâ rekabetindeki iddiasının parlak vitrini olarak değerlendirilen WAIC 2026, Çin’in Afrika, ASEAN, BRICS ve diğer gelişmekte olan ülkelerle AI işbirliğini artırma planıyla da önem kazandı. ABD merkezli teknoloji düzenine alternatif olarak, özellikle Küresel Güney ülkelerini kapsayan çok taraflı bir AI işbirliği ve yönetişim modeli dünyanın geleceğine damga vuracak hiç kuşku yok ki. Yapay zekâ alanında Çin artık ABD’yi takip eden değil, ona yetişen ve geçen bir güç.
