Türkiye ile Çin, 12 Kasım’da Antalya’daki Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı’nda (COP31) yenilenebilir enerji alanında bir mutabakat zaptı imzaladı. Türkiye Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ile Çin Ulusal Enerji İdaresi (NEA) arasında imzalanan metin, Türkiye’de potansiyel olarak yaklaşık 15 milyar dolarlık yatırım öngörüyor. Bu rakam dikkat çekici olsa da mutabakatın asıl değeri başka bir soruda saklı: Çin’in yenilenebilir enerji teknolojilerindeki birikimi ile Türkiye’nin sanayi kapasitesi nasıl buluşacak ve bu ortaklık iki ülkeye uzun vadede ne kazandıracak?
Mutabakat, toplam 7 bin megavatlık (7 GW) güneş ve rüzgâr santrali kurulmasını, yeni enerji depolama sistemlerinin geliştirilmesini ve 4 bin megavatlık elektrik iletim altyapısının hayata geçirilmesini hedefliyor. Türkiye Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar’a göre iş birliği, teknoloji transferi yoluyla rüzgâr türbini ekipmanlarının Türkiye’de üretilmesine de destek olacak. Öte yandan yatırımcı şirketler, proje bölgeleri, finansman koşulları veya bağlayıcı bir yatırım takvimi henüz açıklanmış değil. Yine de mutabakatın kapsamı, enerji ilişkilerinin ekipman satışı ile santral kurulumunun ötesine geçebileceğini gösteriyor.
Türkiye neden yeni bir enerji ortaklığı arıyor?
Türkiye’nin elektrik talebi uzun süredir güçlü bir büyüme gösteriyor. Uluslararası Enerji Ajansı’nın (IEA) Eylül 2026’da yayımladığı rapora göre ülkenin elektrik talebi 2005-2024 döneminde yıllık ortalama yaklaşık yüzde 5 yükseldi ve bu, IEA’nın söz konusu raporuna göre üyesi ülkeler arasında görülen en yüksek artış hızı oldu. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı verilerine göre ise elektrik tüketimi 2025’te 364,8 milyar kilovatsaate ulaştı.
Kasım ayında açıklanan Milli Enerji 2040 vizyonu ise güneş ve rüzgâr kurulu gücünün yaklaşık 45 gigavattan 175 gigavata çıkarılmasını öngörüyor. Çin’le mutabakatta hedeflenen 7 gigavat, 2040’a kadar planlanan yaklaşık 130 gigavatlık artışın yirmide birine denk geliyor. Bu kıyas, mutabakatın değerinin kurulacak santrallerin kapasitesinden çok depolama, iletim ve teknoloji transferi gibi bileşenlerde aranması gerektiğini gösteriyor.
Nitekim güneş ve rüzgâr enerjisinin değişken üretimi, güçlü iletim hatlarını ve depolama sistemlerini gerektiriyor. IEA da Türkiye’nin enerji dönüşümünde şebeke altyapısının güçlendirilmesine ve sistem esnekliğinin artırılmasına ihtiyaç duyulduğunu vurguluyor. Çin’le imzalanan mutabakatın kapsamı ise Türkiye’nin karşı karşıya olduğu bu altyapı ihtiyacına doğrudan karşılık geliyor.
Altyapı ihtiyacının yanı sıra enerji dönüşümünün bir başka boyutu da dış ticaret. Avrupa Birliği’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM), 1 Ocak 2026’da kesin uygulama dönemine geçti. Düzenleme, belirli karbon yoğun ürünlerin AB’ye ithalatında üretimden kaynaklanan emisyonlara karbon maliyeti getirmeyi amaçlıyor. Ancak elektrik kaynaklı dolaylı emisyonlar CBAM kapsamında çimento ve gübre gibi bazı ürünlerde hesaba katılırken, demir-çelik ve alüminyumda mevcut kapsam yalnızca doğrudan emisyonları içeriyor. Dolayısıyla yenilenebilir elektrik kullanımı her sektörde CBAM maliyetini doğrudan azaltmıyor. Buna rağmen daha temiz ve güvenilir enerjiye erişim, Türk sanayisinin genel rekabet gücü ve uzun vadeli dönüşümü açısından değer taşıyor.
Yakınlaşmanın arka planı
Çin ile Türkiye’nin enerji alanındaki yakınlaşması Antalya’da başlamadı. İki ülke, Mayıs 2024’te enerji dönüşümüne ilişkin bir mutabakat imzalamıştı. Ekim 2026’da Beijing’de yapılan görüşmelerde de yenilenebilir enerji ve elektrik altyapısı projeleri yeniden ele alındı. Çin Ulusal Enerji İdaresi, tarafların mevcut çalışma grubu üzerinden ortak araştırmaları ve proje iş birliğini ilerletmek istediğini açıkladı. Türkiye tarafı ise uzun mesafelerde elektriğin daha az kayıpla taşınmasını sağlayan yüksek gerilimli doğru akım iletim teknolojisine özellikle ilgi gösterdi. Bu temaslar, Antalya’daki imzanın iki yılı aşkın süredir devam eden görüşmelerin bir parçası olduğunu ortaya koyuyor. Üstelik 2024’teki mutabakatı da Antalya’daki mutabakatı da Türkiye adına aynı isim, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar imzaladı.
COP31 sırasında yapılan siyasi temaslar da bu yakınlaşmaya ivme kazandırdı. Çin Cumhurbaşkanı Yardımcısı Han Zheng, 11 Kasım’da Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile yaptığı görüşmede, Çinli şirketlerin piyasa ilkeleri doğrultusunda Türkiye’ye yatırım yapmasının teşvik edileceğini belirtti ve yenilenebilir enerjiyi iş birliği potansiyeli taşıyan alanlar arasında saydı. Bu nedenle yatırım kararlarını siyasi irade kadar şirketlerin uzun vadeli ekonomik hesapları da şekillendirecek.
Ortak üretim neyi değiştirebilir?
Çin’in yenilenebilir enerji teknolojilerindeki birikimi ile Türkiye’nin sanayi kapasitesi, şimdiden somut projelerde buluşuyor. Kalyon Enerji, 2019’da Çin Elektronik Teknolojisi Grubu (CETC) ile Ankara’daki entegre güneş paneli fabrikası için anlaşma imzaladı ve tesis 2020’de üretime geçti. Çin İhracat Kredi Sigortası Şirketi (Sinosure) tarafından desteklenen ve Çinli bir yüklenici tarafından inşa edilen 55 MWp kapasiteli Uğurlular Tekstil Sazak Güneş Enerjisi Santrali ise 2025’te faaliyete başladı. Projenin yıllık yaklaşık 45 bin ton karbon emisyonunu önlemesi bekleniyor.
Rüzgâr enerjisinde de Çinli Envision Energy, Mayıs 2026’da Menderes Tekstil ile Edirne’deki 120 megavatlık Beğendik projesi için sözleşme imzaladı. 15 türbinden oluşan projenin yılda yaklaşık 225 bin ton karbon emisyonunu önlemesi öngörülüyor. Bu örnekler, iş birliğinin üretimden teknoloji tedarikine ve finansmana kadar uzandığını gösteriyor.
Antalya’da imzalanan mutabakat, iki ülke arasındaki mevcut iş birliğinin daha kapsamlı bir sanayi ortaklığına dönüşmesine zemin hazırlayabilir. Bu potansiyeli güçlendiren unsurlardan biri de Türkiye’nin Çinli şirketlere Avrupa ve Orta Doğu pazarlarına yönelik üretim imkânı sunan gelişmiş sanayi altyapısı.
Enerjide karşılıklı kazanım fırsatı
Bütün bunlar bir araya geldiğinde Antalya’da imzalanan mutabakat, Türkiye ile Çin’in enerji alanında birbirini tamamlayan ihtiyaç ve imkânlarını ortak bir zeminde buluşturuyor. Türkiye, yeşil dönüşüm hedeflerine ulaşmak için yeni yatırımlara, finansman kaynaklarına ve ileri teknolojilere ihtiyaç duyuyor. Çin ise yenilenebilir enerji teknolojilerindeki birikimi, üretim kapasitesi ve finansman imkânlarıyla bu dönüşüme önemli katkılar sunabilecek durumda. Türkiye’nin büyüyen enerji pazarı, güçlü sanayi altyapısı ve Avrupa ile Orta Doğu arasındaki stratejik konumu ise Çinli şirketler için yeni yatırım ve iş birliği fırsatları yaratıyor.
Bu karşılıklı tamamlayıcılık, iki ülke arasında enerji alanında kazan-kazan anlayışına dayanan uzun vadeli bir ortaklığın temelini oluşturabilir. Yenilenebilir enerji yatırımlarının teknoloji transferi, ortak üretim ve yeni sanayi bağlantılarıyla desteklenmesi, Türkiye’nin yeşil dönüşümünü hızlandırırken Çin’in uluslararası enerji iş birliğine de yeni bir boyut kazandırabilir. Antalya’daki mutabakatın önemi de bu noktada belirginleşiyor: Enerji, Çin ile Türkiye arasındaki ekonomik ilişkilerin derinleşmesinde ve iki ülkenin birlikte yeni fırsatlar geliştirmesinde giderek daha belirleyici bir rol üstlenebilir.