CGTN Türk Dış Haberler Servisi
Çin’in ev sahipliğinde düzenlenen Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesi, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin üç daimi üyesini Shenzhen’de aynı masada buluşturdu. Görüşmenin açılışında Xi Jinping, üç ülke arasındaki yapıcı etkileşimi bir zorunluluk olarak niteledi. Donald Trump ise üç ülkenin, nükleer cephaneliklerin küçültülmesi de dahil olmak üzere dünyanın en zor sorunlarını ele almak için “benzersiz bir konumda” olduğunu söyledi.
Shenzhen’deki buluşmadan iki gün önce Trump, Manila’da Avustralya, Hindistan ve Japonya liderleriyle Quad toplantısına katılmıştı. Dört ülke, kritik mineral tedarik zincirlerini güvenceye almaya yönelik adımlar üzerinde anlaştı. CFR’nin Çin Stratejisi Girişimi Direktörü Rush Doshi, Shenzhen’deki görüşmenin Manila’daki Quad toplantısının iki katı sürdüğüne dikkat çekti. Doshi’ye göre Xi’nin Trump ve Putin’i aynı masada ağırlaması, Washington’ın diğer büyük güçlerle temaslarına müttefikleriyle ilişkilerinden daha fazla ağırlık verebileceği izlenimini yarattı.
Putin’in kazancı, Avrupa’nın hesabı
CFR uzmanı Thomas E. Graham’a göre Putin’in Shenzhen’deki başlıca kazanımı, ABD ve Çin liderleriyle aynı kareye girmek oldu. Graham, bu görüntünün Avrupa’nın Rusya’yı diplomatik olarak yalnızlaştırma çabasının sınırlarını gösterdiği görüşünde. Putin, Trump’la daha önce yaptığı ikili görüşmede Ukrayna savaşını ele aldı. Graham’a göre toprak meselesi ile Rusya ve Ukrayna’ya yönelik güvenlik garantileri konusunda ilerleme sağlandığına dair bir işaret henüz ortaya çıkmadı. Ukrayna savaşı, üçlü zirvenin ortak bildirisine de girmedi.
Nükleer riskler için diyalog taahhüdü
Üç liderin 19 Kasım’da yayımladığı bildiride BM reformu, enerji akışının istikrarı ve Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin yargı yetkisine ilişkin ortak tutum da yer aldı. Nükleer başlıkta liderler, “Nükleer savaş kazanılamaz ve asla yapılmamalıdır” ilkesini yineledi. Üç ülke ayrıca nükleer risklerin azaltılması ve nükleer silahların yayılmasının önlenmesi için diyalog yürütmeyi taahhüt etti.
CFR’nin nükleer güvenlik uzmanı Erin D. Dumbacher, aynı ilkenin 1985’te ABD ile Sovyetler Birliği, 2022’de ise BM Güvenlik Konseyi’nin beş daimi üyesi tarafından dile getirildiğini hatırlattı. Dumbacher, diyalog taahhüdünü istikrar açısından olumlu bulurken, Yeni START gibi anlaşmaların nükleer cephaneliklere sayısal sınırlar getirdiğini ve sahada denetim öngördüğünü vurguladı. Shenzhen bildirisinde bu konularda bir takvim ya da doğrulama mekanizması açıklanmadı.
Teknoloji savaşı çözülmüş değil
Zirvenin ardından gözler, ABD ile Çin’in geçen yıl Busan’da vardığı ticaret ateşkesine çevrildi. CFR’nin teknoloji uzmanı Chris McGuire, iki tarafın da ateşkese bağlılığını beyan ettiğini, buna karşın Washington’ın Çinli şirketlerin gelişmiş yapay zekâ çiplerine erişimini daha da kısıtladığını belirtti. Froman ise ABD’nin çip kontrollerini daha sıkı uygulamasının Pekin’i nadir toprak elementleri ve diğer kritik girdilerde yeni kısıtlamalara yöneltebileceği görüşünde.
Shenzhen’de kurulan masanın kalıcılığı, liderlerin bir sonraki görüşmesinden önce atılacak adımlarla belli olacak. Nükleer diyaloğun takvimi, Ukrayna konusunda ikili temasların seyri ve ticaret ateşkesinin ocak ayında uzatılıp uzatılmayacağı, üçlü zirvenin diplomatik sonuçlarını ölçmek için ilk göstergeler olacak.




