Haber Merkezi
Çalışma ziyareti kapsamında İstanbul'da bulunan Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, beraberindeki heyetle Fener Rum Patrikhanesi'ni ziyaret ederek Fener Rum Patriği Bartholomeos ile görüştü.
Bartholomeos ile bir süre görüşen Zelenskiy, daha sonra Patrikhane'den ayrıldı.
Patrikhane’nin Ukrayna ve Rusya için anlamı: Otosefali krizi
Fener Rum Patrikhanesi’nin Ukrayna ve Rusya açısından ağırlığı, 2018’de Patrik Bartholomeos’un Ukrayna Ortodoks Kilisesi’ne “otosefali” (bağımsızlık) statüsü tanımasıyla başlayan süreçte düğümleniyor. Bu karar, Ortodoks dünyasında “son bin yılda yaşanan en büyük ayrılık” olarak nitelendiriliyor.
Rus Ortodoks Kilisesi, Fener Rum Patrikhanesi’nin otosefali statüsü verme yetkisi bulunmadığını savunuyor. Moskova yönetimi, kararı “ABD’den gelen emirler doğrultusunda Ukrayna’da dini provokasyon düzenlenmesini desteklemek” olarak yorumladı. Kararın ardından Rus Ortodoks Kilisesi, Fener Rum Patrikhanesi ile tüm bağlarını kopardığını duyurmuş; iki kilise arasında ortak ibadet ve komünyon ayinleri fiilen sona ermişti.
Bu kopuş, Zelenskiy’nin Patrikhane’ye yönelik her ziyaretini Rusya açısından sembolik ve siyasi bir meydan okuma haline getiriyor. Ukrayna cephesinde ise Patrikhane, Ukrayna’nın dini bağımsızlığının uluslararası meşruiyet kazandığı bir merkez olarak görülüyor. Daha önceki bir ziyaretinde Zelenskiy, Bartholomeos ile görüşmesinin ana gündem maddelerini “Rusya’nın saldırıları sonucu derinleşen insani kriz ve Ukraynalı çocukların yaşadığı zorluklar” olarak açıklamıştı.
“Ekümenik” sıfatı ve Lozan sınırları
Zelenskiy’nin ziyareti, Türkiye’de Patrikhane’nin statüsüne ilişkin uzun süredir devam eden tartışmaları da alevlendiriyor. Türkiye, 1923 Lozan Antlaşması ve Türk hukuku uyarınca Fener Rum Patrikhanesi’ni siyasi veya idari anlamda “ekümenik” bir kurum olarak tanımıyor. Patrikhane, Eyüpsultan Kaymakamlığı’na bağlı bir dini kuruluş statüsünde ve “ekümenik” sıfatının kullanılması hukuken mümkün görülmüyor.
Ancak Zelenskiy’nin daha önceki bir görüşme sonrasında Patriği “ekümenik” sıfatıyla lanse etmesi tartışmaları da beraberinde getirmişti.
Türkiye’deki bir diğer hassas başlık ise 1971’den bu yana kapalı tutulan Heybeliada Ruhban Okulu. Patrikhane’nin bu okulun açılması için yoğun bir diplomasi yürüttüğü, hatta Bartholomeos’un konuyu ABD yönetimine taşıdığı belirtiliyor. Ruhban Okulu meselesi, Patrikhane’nin “Vatikan benzeri bağımsız bir yapı” kurma gayreti olarak yorumlanıyor ve Türkiye’nin egemenlik hakları açısından tartışma yaratıyor.
Ziyaretin jeopolitik anlamı
Zelenskiy’nin İstanbul programında Erdoğan ile yaptığı görüşmenin yanı sıra Patrikhane ziyareti, Ukrayna’nın savaş diplomasisinde dini meşruiyet arayışının bir parçası olarak değerlendiriliyor. Patrikhane’nin Moskova ile yaşadığı tarihsel kopuş ve Ankara ile olan hukuki statü gerilimi, bu ziyareti yalnızca dini değil, aynı zamanda bölgesel dengeler açısından da sembolik bir adım haline getiriyor.
