Berrak Güngör

Brezilya'da 4 Ekim’de yapılan başkanlık seçimlerinde sağcı Flávio Bolsonaro, ilk turu yüzde 47,03 ile solcu devlet başkanı Lula da Silva’nın önünde tamamlamıştı. Lula ise oyların yüzde 45,16'sını aldı. İki adayın da seçimlerde mutlak galibiyet için gerekli olan oyların yüzden 50’den fazlasını alamaması nedeniyle, seçimler 25 Ekim’de yapılacak ikinci tura kaldı. Flávio Bolsonaro, son seçimi kaybettikten sonra başarısız bir darbe girişiminin planlayıcısı olmaktan 27 yıl hapis cezası alan eski sağcı devlet başkanı Jair Bolsonaro'nun oğlu. Jair Bolsonaro’nun ülkeye girmesi halinde hakkında tutuklama emri bulunan ve ABD’de yaşayan bir diğer oğlu da Eduardo Bolsonaro. Seçimlerin ikinci turuna günler kala, Eduardo’nun ABD’deki bağları konuşulmaya başlandı.

Seçimlerin ilk turundan önce ABD merkezli Meta, Brezilya Devlet Başkanı Lula da Silva’nın Facebook hesabına erişim engeli getirdi. Bu engel Bolivya’da yaşanan bir suikast girişiminin ardından hayatta kalan avukat Nadia Beller’in anlatımlarıyla ciddi şekilde örtüştü. Yani, Brezilya'daki tartışma, yalnızca Lula da Silva'nın sosyal medya hesabına getirilen geçici kısıtlamalarla ilgili değil. Asıl mesele, ABD merkezli teknoloji şirketlerinin seçim iletişimi üzerindeki gücünün, Trump yönetiminin açık siyasi müdahale çizgisinin ve Latin Amerika'da ülkeler arasında çalışan sağ siyasi danışmanlık ağlarının aynı tabloda kesişmesi.

Bolivya’da eski partneri Nadia Beller’a yönelik suikast girişiminin ardından gözaltına alınan Arjantinli siyasi danışman Fernando Cerimedo’nun bağlantıları; Javier Milei, Jair Bolsonaro ve Honduras’taki Nasry Asfura gibi sağcı liderlere, ABD’deki siyasi çevrelere, dijital propaganda ağlarına ve seçim mühendisliği iddialarına uzanmıştı. Suikast girişiminin ardından hayatta kalan Beller, ikinci tur seçimleri yaklaşırken Brezilya’ya dair ciddi bir iddia daha ortaya attı. Bu iddia Lula’nın erişim kısıtlaması getirilen Facebook hesabını da açıklığa kavuşturuyor.

''Bolsonaro ve Cerimado, Meta ile anlaştı''

Nadia Beller, kendisine yönelik suikast girişiminin ardında Latin Amerika’da ABD bağlantılı siyasilere danışmanlık hizmeti veren eski partneri Cerimedo’nun olduğunu söylemişti. Beller, Fernando Cerimedo'nun ve Eduardo Bolsonaro'nun ABD'de Meta ile bağlantılar kurarak Lula'nın kampanyasıyla ilişkili hesapların görünürlüğünü azaltmak için anlaştığını iddia etti.

Meta, Lula'nın reklam hesaplarını ilk tur oylamalara günler kala engelledi. Meta bunu kabul etti, ancak teknik sorunlar olduğunu ve bunun ideolojik olmadığını iddia etti. Üstelik Meta sadece Facebook demek de değil. Seçim sürecinde Instagram’da arama çubuğuna Lula daSilva’nın ismini yazdığınızda profili çıkmıyordu, ancak aynı şey rakibi Flávio Bolsonaro için geçerli değildi.

Son olarak, Lula da Silva’nın 3 milyondan fazla takipçisi olan WhatsApp kanalını kapattılar; oysa Flavio Bolsonaro’nun 1,4 milyon takipçisi olan kanalı, Lula’nın destekçilerinin ‘’uyuşturucu bağımlısı’’ gibi lanse edildiği yalan haberleri dolaşıma sokmasına rağmen herhangi bir engelle karşılaşmadı. Üstelik bu haberler sosyal medya hesaplarında binlerce bot hesap üzerinden de yaygınlaştırıldı.

Meksika'nın La Jornada gazetesi, Beller'in açıklamalarını Meta–Bolsonaro–Cerimedo arasında olası bir işbirliği iddiası olarak haberleştirdi. Beller, Cerimedo'nun ağustos başında kendisine Flávio Bolsonaro ile bir fotoğraf gönderdiğini, kampanyayı konuştuklarını ve finansman arayışından söz ettiğini anlattı. Brezilya'daki olayın ABD boyutu yalnızca Meta'nın ABD merkezli bir şirket olmasından ibaret değil. Trump yönetiminin Latin Amerika'daki ABD işbirlikçisi siyasetçilerle açık ilişkileri, seçimlere yönelik mesajları ve dijital kampanya altyapısı hakkındaki haberler daha geniş bir bağlam oluşturuyor.

Trump'ın açık siyasi desteği

Lula ile Flávio Bolsonaro arasındaki seçim yarışı, Brezilya'nın ABD ile ticaret ve diplomasi ilişkilerinin geleceğini de belirleyecek. Trump, Bolsonaro ailesini destekliyor; iki adayın Washington'la ilişkileri, Çin'le ekonomik bağlar ve Brezilya'nın stratejik özerkliği açısından farklı sonuçlar doğurabilir.

Cerimedo'nun Trump'ın 2020 kampanyasını yöneten isimlerden Brad Parscale ile ilişkisi de yeniden gündemde. Parscale'in şirketleri siyasi kampanyalar için veri işleme ve analiz altyapısı sağlıyor. Cerimedo, Parscale'in kurduğu altyapıyla çalıştığını belirten bir mesajı The New York Times'a göndermişti. İki ismin Bolivya ve Honduras'taki tartışmalı seçimlerdeki bağlantıları da gündem olmuştu.

Washington’ın yeni ortakları

Latin Amerika’da Trump yanlısı hükümetlerin güç kazanması, ABD’nin bölgesel stratejisi açısından yeni fırsatlar yaratıyor. Arjantin Devlet Başkanı Javier Milei’nin Washington’la kurduğu yakın ilişki, bu çizginin en belirgin örneklerinden biri. Ancak ABD işbirlikçisi hükümetlerin yükselişi, Çin’le ekonomik ilişkilerin kendiliğinden sona ermesi anlamına gelmiyor.

Milei yönetimi ABD’yle siyasi ve ekonomik yakınlaşmayı öncelik haline getirirken Çin’le ticaret ve finansman ilişkilerini korumak zorunda. Çin’le yürürlükteki para takası düzenlemesi, Arjantin’in döviz rezervleri üzerindeki baskıyı hafifletmek açısından önem taşıdı. Arjantin Merkez Bankası ile Çin Halk Bankası, Ağustos 2026 başında ikili döviz takası (swap) anlaşmasını 5 yıl süreyle yeniledi. Bu örnek, ideolojik yakınlığın ekonomik gerçeklikleri ortadan kaldırmaya yetmediğini ABD açısından gözler önüne serdi.

Washington açısından daha kritik sınav ise Brezilya. 25 Ekim’de yapılacak cumhurbaşkanlığı ikinci turunda mevcut Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva ile eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro'nun oğlu Flávio Bolsonaro yarışacak. Bolsonaro ailesinin yeniden iktidara gelmesi ihtimali, ABD’nin Latin Amerika politikasının geleceği açısından somut bir tartışmaya dönüştü. Flávio Bolsonaro, ABD’yle daha yakın ilişkileri ve Çin’den uzaklaşmayı savunuyor. BRICS’ten ayrılma seçeneğini gündeme getirmesi de bu yaklaşımın en dikkat çekici unsurlarından biri olarak görülüyor. Brezilya seçimleri de işte bu nedenle tüm Latin Amerika'nın hatta Küresel Güney'in geleceği olarak yorumlanıyor. Bu aynı zamanda Brezilya’nın yalnızca Çin’le ilişkilerini değil, Küresel Güney’in çok kutuplu dünya düzeninde daha fazla hareket alanı kazanmak amacıyla kullandığı diplomatik platformları da etkileyecek.

Brezilya dünyanın en büyük "tahıl ve protein ambarı" konumunda. Ayrıca Brezilya petrolünün Batı pazarlarına kesintisiz akışı, küresel petrol fiyatlarının dengelenmesi ve Orta Doğu'ya olan bağımlılığın azalması için stratejik değer taşımasıyla öne çıkıyor. Hürmüz'de sıkışan ABD, Venezuela petrollerinden sonra şimdi de gözünü Brezilya'ya işte tam da bu yüzden dikiyor.

Kim bu Cerimedo?

Fernando Cerimedo, Arjantinli siyasi danışman, stratejist ve yayıncı. Arjantin devlet Başkanı Javier Milei'nin 2023 seçim kampanyasında dijital stratejist olarak çalışan, eski Brezilya Devlet Başkanı Jair Bolsonaro'nun çevresiyle bağlantılı olan ve Bolsonaro'nun 2022'de kaybettiği seçimlerin ardından ''oylar çalındı'' iddiasını yayan isim. Ayrıca, Latin Amerika’daki ABD yanlısı hükümetlerin büyük bölümünün liderleriyle çalıştı; Donald Trump yönetimi ve ABD’li siyasetçilerle de yakın bağlantıları bulunuyor. Cerimedo'nun adı; ABD işbirlikçisi hükümetlerin bir bir seçimleri kazandığı Şili, Peru, Honduras ve Bolivya'daki seçimlerde de gündemdeydi. Zaten bizzat kendisi, Latin Amerika’da çok sayıda aşırı muhafazakâr başkanın iktidara gelmesini sağladığını dile getirdi.

Nijer’den Fransa’ya sert tepki: “Kabul edilemez bir nankörlük”
Nijer’den Fransa’ya sert tepki: “Kabul edilemez bir nankörlük”
İçeriği Görüntüle

Cerimedo, bugün Latin Amerika’daki Trump tarafından desteklenen liderlerin neredeyse tamamına danışmanlık yaptı:

  • Ekvador’un lideri Daniel Noboa,
  • Kolombiya Devlet Başkanı Abelardo de la Espriella
  • Şili Devlet Başkanı José Antonio Kast

Cerimedo ayrıca Honduras’taki seçimlerde usulsüzlük iddialarının ve hatta Brezilya’daki darbe girişiminin önemli aktörlerinden biriydi.

Facebook ve Instagram neden seçimlerin kritik cephesi?

Brezilya'da Meta'nın etkisi oldukça büyük. Facebook'un etkisi yalnızca kullanıcı sayısından kaynaklanmıyor. Platformlar siyasi haberlerin dolaşımı, kampanya reklamları, seçmenlere erişim ve siyasi içeriklerin yayılması açısından önemli bir altyapı oluşturuyor.

Brezilya'da Meta'nın erişimi

Facebook: 109 milyon (2025 sonu potansiyel reklam erişimi)

Instagram: 147 milyon (2025 sonu potansiyel reklam erişimi)

Kaynak: DataReportal, Digital 2026: Brazil. (Bunlar reklam araçlarının tahmini erişim rakamlarıdır; tekil veya aktif kullanıcı sayısı olarak okunmamalıdır.)

Beller, Cerimedo ve Bolsonaro çevresinin Meta'yla Lula'nın görünürlüğünü azaltmak üzere koordinasyon kurduğunu ileri sürüyor. Meta ise siyasi ayrımcılık iddialarını reddediyor.

25 Ekim tarihi yaklaşırken Brezilya’da ve Latin Amerika’da gündem, ABD’nin seçimlere müdahale ağıydı. Bunu da iki bölümlük yazı dizimizle mercek altına almıştık. (Bir yarımküreyi nasıl ele geçirirsiniz - 1: Suikast girişiminden, seçim müdahalesine & Bir yarımküreyi nasıl ele geçirirsiniz - 2: ABD ve İsrail’in “seçim makineleri”)