ABD Başkanı Donald Trump, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda yaptığı konuşmada dış politikadan küresel ısınmaya, yatırımlardan mühimmat stoklarına ve Washington’daki suç oranlarına kadar birçok konuda verilerle uyuşmayan iddialar ve rakamlar ortaya koydu.
CNN International’ın konuşmanın ardından yaptığı doğruluk kontrolü, Trump’ın bazı iddialarının mevcut verilerle desteklenmediğini, bazılarının ise açık biçimde yanlış ya da abartılı olduğunu ortaya koydu.
“Sekiz savaşı sona erdirdim” diyen Trump’ın listesinde savaş niteliği taşımayan anlaşmazlıklar bulunurken, 21 trilyon dolarlık yatırım iddiası Beyaz Saray’ın kendi açıkladığı rakamlarla dahi örtüşmedi. Washington’da suçların yüzde 87 azaldığı yönündeki açıklaması da resmi verilerin oldukça üzerinde kaldı.
Trump: Sekiz savaşı sona erdirdim
Trump, daha önce de birçok kez dile getirdiği iddiasını BM kürsüsünde tekrarladı.
“Göreve geldiğimden beri sekiz savaşı sona erdirmek benim için büyük bir onur oldu” diyen Trump; Kamboçya ile Tayland arasındaki çatışmayı, Kosova ile Sırbistan arasındaki durumu, Ruanda ile Demokratik Kongo Cumhuriyeti arasındaki savaşı, Hindistan ile Pakistan arasındaki çatışmayı, Ermenistan ile Azerbaycan arasındaki savaşı ve Gazze’deki savaşı örnek gösterdi.
Trump daha önce, sona erdirdiğini söylediği diğer iki savaşın geçen yıl İsrail ile İran arasında yaşanan kısa süreli çatışma ile Mısır ve Etiyopya arasında olduğunu öne sürdüğü bir savaş olduğunu belirtmişti.
Ancak CNN International’a göre “sekiz savaş” hesabında ilk sorun, listedeki her başlığın gerçekten bir savaş olmaması.
“Bitirilen” savaşlardan ikisi hiç başlamadı
Mısır ile Etiyopya arasındaki gerilim, Etiyopya’nın baraj projesi nedeniyle yaşanan diplomatik bir anlaşmazlıktı. İki ülke arasında Trump’ın sona erdirdiğini söylediği bir savaş yaşanmadı.
Trump’ın Sırbistan ile Kosova arasında çözdüğünü söylediği ve ayrıntıları belirsiz olan durum da savaş değildi.
Dolayısıyla Trump’ın “sekiz savaş” hesabında, savaş olarak tanımlanmayan iki başlık daha en baştan listeye girmiş oldu.
Ruanda ile Demokratik Kongo Cumhuriyeti arasındaki savaşta ise Trump yönetiminin arabuluculuğunda bir barış anlaşması imzalandı ancak çatışmalar sona ermedi.
Gazze’de “savaş bitti” dedi, İsrail saldırılarını sürdürüyor
Trump, Gazze’deki savaşı da sona erdirdiğini söylediği çatışmalar arasına koydu. Ancak sahadaki tablo bu iddiayla örtüşmüyor.
ABD’nin arabuluculuğunda ateşkes anlaşmasına varılmasına rağmen İsrail, Gazze Şeridi’ne yönelik saldırılarını sürdürdü. Böylece Washington bir yandan “arabulucu” rolünü öne çıkarırken, diğer yandan Trump Gazze’de devam eden saldırılara rağmen savaşı “bitirdiği” savaşlar listesine dahil etti.
İsrail-İran cephesinde ise çelişki daha belirgin. Trump, 2025’te İsrail ile İran arasındaki kısa süreli çatışmanın sona ermesine yardımcı oldu. Ancak 2026’da ABD bu kez arabulucu değil, doğrudan savaşın tarafı oldu. İsrail ile birlikte İran’a yönelik yeni bir savaş başlattı.
Dolayısıyla Trump’ın “sekiz savaşı sona erdirdim” hesabında; hiç yaşanmamış savaşlar, anlaşmaya rağmen devam eden çatışmalar ve ABD’nin daha sonra doğrudan taraf olduğu yeni bir savaş da bulunuyor.
Küresel ısınma konusunda dört tartışmalı iddia
Trump, yapay zekâya ilişkin uyarıları küçümserken bunların “küresel ısınma nedeniyle hepimizin 12 yıl içinde öleceğini söyleyen aynı kişilerden” geldiğini savundu. Ayrıca dünyanın soğuması nedeniyle “küresel ısınma” ifadesinin “iklim değişikliği” olarak değiştirildiğini ve “kimsenin ölmediğini” öne sürdü. CNN’in doğruluk kontrolü bu açıklamalarda dört temel sorun bulunduğunu belirtti.
Öncelikle “küresel ısınma” ve “iklim değişikliği” hâlâ bilim insanları tarafından kullanılan, ancak farklı kapsamları ifade eden iki kavram. NASA da bu ayrımı yapıyor. BM’nin 2023 raporuna göre insan faaliyetleri küresel ısınmaya neden oldu ve 2011-2020 dönemindeki küresel yüzey sıcaklığı 1850-1900 ortalamasının 1,1 derece üzerine çıktı.
Trump’ın dünyanın soğuduğu yönündeki iddiasının aksine Dünya Meteoroloji Örgütü, son 11 yılın kayıtlardaki en sıcak 11 yıl olduğunu açıkladı. 2023, 2024 ve 2025 ise bu dönemin en sıcak üç yılı oldu.
Trump’ın iklim değişikliği nedeniyle “kimsenin ölmediği” iddiası da verilerle örtüşmüyor. Dünya Sağlık Örgütü, 2030-2050 arasında iklim değişikliğinin yalnızca yetersiz beslenme, sıtma, ishal ve sıcaklık stresi nedeniyle yılda yaklaşık 250 bin ek ölüme yol açabileceğini öngörüyor.
“12 yıl içinde hepimiz öleceğiz” iddiasının dayandırıldığı 2018 tarihli rapor da böyle bir ifade kullanmadı. Raporda, sıcaklık artışını 1,5 dereceyle sınırlamak için karbon emisyonlarının önündeki 12 yılda ciddi biçimde azaltılması gerektiği belirtiliyordu.
21 trilyon dolarlık yatırım hesabı tutmadı
Trump, “Dünyanın her yerinden 21 trilyon dolarlık yeni yatırım taahhüdü sağladık” dedi. Ancak CNN’e göre bu rakamın görünürde bir dayanağı bulunmuyor ve Beyaz Saray da 21 trilyon doları doğrulayamadı.
Üstelik Trump konuşurken Beyaz Saray’ın kendi internet sitesindeki “büyük yatırım duyurularının” toplamı 11,2 trilyon dolardı. Yani Beyaz Saray’ın hesabı bile Trump’ın BM kürsüsünde açıkladığı rakamın yaklaşık 10 trilyon dolar gerisinde kaldı. Federal verilere göre 2025’te ABD’ye yapılan yeni doğrudan yabancı yatırım ise yaklaşık 232 milyar dolar oldu.
Trump “Mühimmatımız çok” dedi, federal raporlar başka tablo çizdi
Trump, ABD’nin mühimmatının azaldığı yönündeki haberleri reddederek, “Kullanmayı düşünemeyeceğimiz kadar çok mühimmatımız var” dedi. Stokların kesin büyüklüğü gizli olduğu için bu iddiayı bağımsız olarak doğrulamak mümkün değil. Ancak Savunma Bakanlığı’nı denetleyen federal müfettişlik makamı ile Kongre Bütçe Ofisi’nin raporları bazı mühimmat kalemlerinde sorun yaşandığını ortaya koydu.
Federal müfettişlik raporunda İran savaşında kullanılan mühimmatın stratejik stoklarda açık ve savunma sanayisinde darboğaz oluşturduğu belirtildi. Kongre Bütçe Ofisi ise füze savunma önleyicilerinde açık bulunduğunu bildirdi.
Rapora göre ABD, Haziran 2025’ten bu yana söz konusu mühimmat stokunun muhtemelen yarısı ile üçte ikisi arasındaki bölümünü kullandı. Pentagon’un stoklarını yeniden oluşturmasının, üretim artırılsa bile en az beş yıl sürebileceği belirtildi. Savunma Bakanlığı ise mühimmat açığı bulunduğu iddiasını reddediyor.
Trump yüzde 87 dedi, veriler yüzde 15-23 gösterdi
Trump, Washington DC’de suçların yüzde 87 azaldığını ve “yüzde 100’e ulaşmak için” çalıştıklarını söyledi. Ancak CNN’in aktardığı polis verileri bu oranı desteklemiyor.
Washington’da suçlarda düşüş yaşansa da 2024’ün aynı dönemine göre azalma yaklaşık yüzde 23, 2025’in aynı dönemine göre ise yüzde 15 seviyesinde. Her iki rakam da Trump’ın açıkladığı yüzde 87’nin oldukça altında.
Washington Post da Beyaz Saray’ın Trump’ın daha önce dile getirdiği yüzde 81, 88 ve 92’lik düşüş oranlarını doğrulayamadığını bildirmişti. Beyaz Saray ise kundaklama vakalarındaki ve cinayet oranındaki düşüşlere dikkat çekti; ancak bunlar da Trump’ın genel suç oranı için verdiği rakamlara ulaşmadı.
