CGTN Türk Dış Haberler Servisi
Dünya'nın dört bir yerinde çokça ses getiren seçimlere bir yenisi de 3 Kasım'da eklenecek. Gözler, ABF'de gerçekleşecek ara seçimlerde olacak. Seçmenler, Temsilciler Meclisi’ndeki 435 sandalyenin tamamı ve Senato’daki 100 sandalyenin 35’i için oy kullanacak. Ayrıca 36 eyalette valilik seçimleri yapılacak. Ama seçimlerin bunun dışında kritik bir önemi daha var... Ülkede 210 milyon kayıtlı seçmen, bu dengeleri belirlerken aynı zamanda Donald Trump yönetiminin kalan zamanında ne kadar güce sahip olup olmayacağına da karar verecek.
Trump seçim listesinde yer almıyor, ancak ABD Kongresi’nin kontrolü söz konusu. Temsilciler Meclisi ve Senato’dan oluşan Kongre, ülkenin kanunlarını hazırlar ve federal harcamaları denetler. Cumhuriyetçiler şu anda hem Temsilciler Meclisi’nde hem de Senato’da çoğunluğu elinde tutuyor. Demokratların iki kanattan birinde çoğunluğu kazanması, Trump yönetiminin yasama gündemini sınırlayabilir ve yönetim hakkında soruşturmaların önü açılabilir.
Özetle ABD'de ara seçimler, başkanın performansına ilişkin bir referandum niteliği de taşıyor.
Başkanın partisinin kaybetmesi ara seçimlerin rutini
ABD ara seçimlerinde mevcut başkanın partisinin sandalye kaybetmesi pek şaşılacak bir durum değil. Uzmanlara göre 1946'dan bu yana başkanların partileri ara seçimler sonucunda Temsilciler Meclisi'nde ortalama 26,5 sandalye kaybetti. Yani Cumhuriyetçiler ara seçimlerde sandalye kaybederse bu, şok etkisi yaratmayacak. Peki, Demokratların Temsilciler Meclisi'nde çoğunluğu elde etmesi için kaç sandalye kazanması gerekiyor?
Demokratların çoğunluğu kazanması için ihtiyacı olan sandalye sayısı
Temsilciler Meclisi: Demokratların burada 3 sandalyeye ihtiyacı var.
Senato: Demokratların burada 4 sandalyeye ihtiyacı var.
Temsilciler Meclisi’nde çoğunluk için 218 sandalye gerekiyor.
Cumhuriyetçiler hâlihazırda 218, Demokratlar 214 sandalyeye sahip. Bir bağımsız üye Cumhuriyetçilerle birlikte hareket ederken iki sandalye ise boş.
Senato’da ise Cumhuriyetçilerin 53, Demokratların 45 üyesi bulunuyor.
Demokratlarla birlikte hareket eden iki bağımsız senatörle birlikte Demokrat blok 47 sandalyeye sahip. Başkan Yardımcısı JD Vance’in eşitlik durumunda belirleyici oy kullanabilmesi nedeniyle Cumhuriyetçiler, Senato’da 50 sandalyeyle çoğunluğu koruyabiliyor.
Senato’nun kontrolü neden önemli?
Demokratların Senato’da çoğunluğu kazanması, Trump yönetiminin atamalarını da etkileyebilir. Senato, federal yargıçların, Yüksek Mahkeme üyelerinin, kabine yetkililerinin ve büyükelçilerin atamalarını onaylama veya reddetme yetkisine sahip. Federal yargıçların ömür boyu görev yapması, Senato’daki güç dengesini başkanlık döneminin ötesine taşıyor. Bu nedenle Senato’nun kontrolü, yalnızca önümüzdeki iki yılın politikaları açısından değil, ABD’nin uzun vadeli yargı sistemi açısından da önem taşıyor.
Cumhuriyetçiler Temsilciler Meclisi’ni kaybederse ne olur?
Demokratların Temsilciler Meclisi’nde çoğunluğu kazanması, Cumhuriyetçilerin yasama faaliyetlerini zorlaştırabilir. Demokratlar ayrıca meclis komiteleri aracılığıyla Trump yönetimine yönelik soruşturmalar başlatabilir. ABD Anayasası uyarınca başkan hakkında azil sürecini başlatma yetkisi Temsilciler Meclisi’ne ait. Ancak başkanın görevden alınabilmesi için Senato’da üçte iki çoğunluk gerekiyor. Temsilciler Meclisi’nin Demokratların kontrolüne geçmesi, federal bütçe üzerindeki mücadeleyi de sertleştirebilir. Federal kurumların finansmanını sağlayan yıllık 12 bütçe tasarısının kabulünde yaşanabilecek tıkanmalar, hükümetin finansmanının kesilmesi ve bazı kamu hizmetlerinin durmasıyla sonuçlanabilir.
Al Jazeera'ye konuşan uzmanlar, Kongre’de bölünmüş bir yönetim tablosunun ortaya çıkması halinde Trump’ın dış politikaya daha fazla ağırlık verebileceğini düşünüyor. Başkanlar, görev sürelerinin son iki yılında iç politikada Kongre engeliyle karşılaştıklarında geleneksel olarak dış politikaya yöneliyor.
İki kanadı da Demokratlar kazanırsa?
Bununla birlikte Demokratların Kongre’nin iki kanadında da çoğunluğu kazanması, Trump’ın tüm politikalarını engelleyebilecekleri anlamına gelmiyor. ABD Başkanı, Kongre’den geçen yasaları veto edebiliyor. Başkanlık vetosunun aşılabilmesi için her iki kanatta da üçte iki çoğunluk gerekiyor.
Ayrıca Senato’da çoğu yasa tasarısının görüşme aşamasını sona erdirmek için 60 oy gerekiyor. Bazı bütçe tasarıları ise basit çoğunlukla kabul edilebiliyor. Dolayısıyla Demokratların dar bir çoğunluk elde etmesi, programlarını bütünüyle hayata geçirebilecekleri anlamına gelmiyor.
Uzmanlara göre Demokratların Trump hakkında yeni bir azil süreci başlatma ihtimali ise 'düşük.'
Trump daha önce iki kez azledilmişti.
Seçmenin gündeminde ekonomi var
Ara seçimlerde hayat pahalılığı, seçmenlerin öncelikli gündem maddesi olarak öne çıkıyor. Artan benzin fiyatları, konut maliyetleri ve sağlık hizmetlerine erişim, hane halklarının bütçeleri üzerindeki baskıyı artırmış durumda. Üreme hakları, göç politikaları ve ABD demokrasisinin durumu da seçim gündeminde önemli yer tutuyor. ABD ile İsrail’in İran’a karşı yürüttüğü savaşın yanı sıra yapay zeka ve veri merkezlerinin hızla büyümesi de güvenlik, istihdam ve enerji maliyetleri konusunda yeni tartışmaları beraberinde getiriyor.
Seçmenlerin dağılımı nasıl?
USAFacts verilerine göre yaklaşık 210 milyon Amerikalı oy kullanmak için kayıtlı. Bu sayı, ABD’deki 18 yaş ve üzeri nüfusun yaklaşık yüzde 80’ine karşılık geliyor.
California, 23,2 milyon kayıtlı seçmenle ilk sırada yer alıyor. Texas’ta 17,4 milyon, Florida’da ise 13,6 milyon kayıtlı seçmen bulunuyor. Bu üç eyalet, ülkedeki kayıtlı seçmenlerin yaklaşık yüzde 26’sını oluşturuyor. Wyoming, 278 bin 468 seçmenle en az kayıtlı seçmene sahip eyalet olurken Vermont’ta 459 bin 455, Alaska’da ise 603 bin 310 kayıtlı seçmen bulunuyor.
Demokrat adaylar anketlerde önde
Pew Research Center tarafından 28 Eylül-4 Ekim tarihlerinde yapılan araştırmaya göre kayıtlı seçmenlerin yüzde 44’ü kendi seçim bölgelerindeki Demokrat adayı, yüzde 36’sı ise Cumhuriyetçi adayı destekliyor. Seçmenlerin yüzde 5’i başka bir adayı desteklerken yüzde 15’i henüz karar vermediğini belirtiyor.
Erkek seçmenler iki parti arasında eşit bölünmüş durumda. Erkeklerin yüzde 42’si Demokratları, yüzde 42’si Cumhuriyetçileri destekliyor. Kadın seçmenlerde ise Demokratlar yüzde 45’e yüzde 31 ile önde bulunuyor.
ABD’de ara seçimlere katılım oranı, başkanlık seçimlerine kıyasla daha düşük seyrediyor. 1944’ten bu yana ara seçimlerde ortalama katılım yüzde 42 olurken başkanlık seçimlerinde bu oran yüzde 58 olarak gerçekleşti.
Seçim sonuçları ne zaman belli olacak?
İlk sandık sonuçlarının, 3 Kasım’da Greenwich Ortalama Saati’ne göre 23.00’te açıklanmaya başlaması bekleniyor. Ancak başa baş geçen bazı yarışların sonuçlarının kesinleşmesi günler sürebilir. Postayla kullanılan oylar, geçici oy pusulaları ve sayımı devam eden diğer oylar nedeniyle nihai sonuçların açıklanması bazı eyaletlerde günler, hatta haftalar alabiliyor. Georgia’da hiçbir Senato adayının oyların çoğunluğunu alamaması durumunda 1 Aralık’ta ikinci tur seçime gidilecek.
Trump yönetimine güven ne durumda?
The New York Times ve Siena Üniversitesi'nin son anketinde seçmenlerin yalnızca yüzde 36'sı başkanın görevdeki performansını onayladığını belirtti. Bu oran sözkonusu anket serisinde kaydedilen en düşük seviye. Katılımcıların yüzde 59'u ise başkanın performansını onaylamadığını ifade etti. Demokratların yüzde 94'ü ve bağımsız seçmenlerin yüzde 67'si Trump'ın başkanlık performansını onaylamazken, Cumhuriyetçilerin yüzde 80'i onayladığını belirtti.
Reuters/Ipsos anketi ise seçmenlerin yalnızca yüzde 31'inin Trump'ın bugüne kadarki performansına olumlu baktığını ortaya koymuştu. Bu, Trump'ın görev süresi boyunca kaydedilen en düşük oran. Uzmanlar halktaki bu yansımaları, 'Kontrolden çıkmış bir Trump felaketi' olarak yorumluyor.
Trump'ın onay oranı aylardır tarihi dip seviyelerine yakın seyrediyor. Seçmenler artan yaşam maliyetleri ve 8'inci ayın içinde olan İran savaşı'ndan rahatsız. ABD Başkanı ise onay oranlarının tarihi seviyelerde gerilmesinin farkında, hatta o kadar farkında ki seçmenlere para dahi teklif etti. Trump, Cumhuriyetçilerin Kongre üzerindeki kontrolü koruması halinde her Amerikalı yetişkin vatandaşa 5 bin dolar vermeyi vaat etti. Amerikalıların çoğu, Cumhuriyetçi Parti'nin kayba uğraması durumunda Trump'ın ara seçim sonuçlarını kabul edeceğine inanmıyor.
