AB Komisyonuna siber saldırı: Sendika açıklama bekliyor
AB Komisyonuna siber saldırı: Sendika açıklama bekliyor
İçeriği Görüntüle

CGTN Türk Dış Haberler Servisi

ABD’de yapay zekâ yatırımları, elektrik şebekelerinin yenilenmesi ve savunma üretimi bakır talebini artırırken ülke çıkardığı cevherin yarısından azını kendi tesislerinde işleyebiliyor. Yeni çalışma, Washington’ın temel sorununun madene erişimden çok izabe ve rafinaj kapasitesindeki kayıp olduğunu gösterdi.

Colorado School of Mines bünyesindeki Payne Institute’un yayımladığı rapor, ABD bakır tedarik zincirinin ortasında büyüyen açığı ortaya koydu. Isabel Guajardo, Alicia Polo y La Borda Cavero ve Morgan Bazilian tarafından hazırlanan çalışmaya göre ülkede yalnızca iki birincil bakır izabe tesisi faaliyet gösteriyor: Utah’taki Kennecott ile Arizona’daki Miami tesisi.

ABD Jeolojik Araştırmalar Kurumunun verilerine göre ülkede 2025 yılında yaklaşık 1 milyon ton geri kazanılabilir bakır çıkarıldı. İki birincil izabe tesisinin yıllık fiilî üretimi ise yaklaşık 380 bin ton seviyesinde kaldı. Maden üretimi ile birincil işleme kapasitesi arasında böylece yaklaşık 620 bin tonluk yıllık açık oluştu. ABD, aynı yıl yaklaşık 340 bin ton bakır içeren konsantre cevheri işlenmek üzere yurt dışına gönderdi.

İthalat bağımlılığı yüzde 57’ye çıktı

ABD’nin rafine bakır ithalatı 2024’te 903 bin ton düzeyindeyken 2025’te yaklaşık 1,7 milyon tona yükseldi. Tarife beklentisi öncesindeki stok artışı bu sıçramada etkili oldu.

Rafine bakırda net ithalat bağımlılığı ise 2022’de yüzde 41’den 2025’te yüzde 57’ye çıktı. Bu tablo, maden rezervine sahip olmanın tek başına sanayi bağımsızlığı sağlamadığını gösteriyor. Cevherin elektrik kabloları, motorlar, mühimmat veya veri merkezlerinde kullanılabilmesi için önce eritilmesi ve rafine edilmesi gerekiyor.

Bakır pahalı, izabe yatırımı hâlâ kârlı değil

Bakırın ortalama fiyatı 2025’te libre başına 4,80 dolarla yıllık rekor kırdı ve 2026’da 6,50 doların üzerine çıktı. Nihai metal fiyatındaki artışa rağmen yeni izabe tesislerine yatırım yapılmıyor. İzabe ((maden cevherinin yüksek sıcaklıkta kimyasal indirgeme tepkimesiyle metal içeriğinden ayrıştırılıp saflaştırılması işlemi) tesislerinin geliri, madencilerin cevheri işlemek için ödediği işleme ve rafinaj ücretlerine dayanıyor. Küresel işleme kapasitesinin cevher arzından daha hızlı büyümesi bu ücretleri düşürdü.2026 yılı için gösterge işleme ücreti ton başına sıfır dolarda belirlendi. Spot piyasadaki ücretler Mart ayında eksi 90 dolara kadar geriledi. Bazı tesisler böylece cevher bulabilmek için madencilere ödeme yapmak zorunda kaldı. Yüksek nihai ürün fiyatı ile düşük işleme geliri arasındaki bu fark, piyasanın neden kendiliğinden yeni Amerikan tesisleri oluşturmadığını açıklıyor.

Yapay zekânın ihtiyacı çiplerden ibaret değil

Bakır açığı, yapay zekâ veri merkezlerinin hızla büyümesiyle daha kritik hale geliyor. Bakır; enerji kablolarında, transformatörlerde, soğutma sistemlerinde, jeneratörlerde ve yedek güç altyapısında kullanılıyor.

Yapay zekâ veri merkezlerinin mineral ihtiyacını inceleyen akademik çalışma, modellenen mineral kütlesinin yüzde 83’ünü bakırın oluşturduğunu gösterdi. Bakır ihtiyacının yüzde 64’ü doğrudan veri merkezlerinden değil, bunları besleyen elektrik iletim ve dağıtım sistemlerinden kaynaklanıyor. Aynı metal; elektrik şebekeleri, savaş uçakları, gemiler, füze sistemleri, radarlar ve askerî haberleşme altyapısı için de gerekli. Washington’ın yapay zekâ ve savunma üretimini büyütmesi, yalnızca gelişmiş teknolojiye değil, bu sistemlerin ihtiyaç duyduğu temel metalleri işleyebilmesine de bağlı.

Yeni madenler açığı kapatmayabilir

Arizona’daki Mineral Park madeni 2025’in sonunda konsantre sevkiyatına başladı. Nevada’daki Pumpkin Hollow projesi de üretimi yeniden başlatma planı açıkladı. CK Gold ve Copperwood projelerinin yıllık toplam 39 bin ton konsantre bakır üretmesi bekleniyor. Yeni madenler devreye girerken izabe ve rafinaj kapasitesi aynı ölçüde artırılmazsa çıkarılan cevherin daha büyük bölümü yurt dışına gönderilecek. Böylece maden üretimindeki artış, dış işleme bağımlılığını da büyütebilir.

Rapora göre büyük bir izabe tesisinin fiziksel inşası üç ila dört yıl sürebilir. Finansman, izin, çevre düzenlemeleri ve devreye alma aşamaları eklendiğinde toplam süre altı ila 10 yıla çıkıyor. Deneyimli çalışanların yaşlanması ve yeni personel yetiştirecek eğitim hattının bulunmaması da açığı derinleştiriyor.

Çalışmada mevcut iki tesisin korunması, kapalı kapasitenin yeniden açılması, hurda bakır işleyen tesislerin büyütülmesi ve stratejik bakır rezervi kurulması seçenekleri sıralanıyor. ABD cevheri çıkarıyor, fakat bunu yapay zekâ merkezlerinin, elektrik şebekelerinin ve savunma fabrikalarının kullanabileceği metale dönüştürmekte zorlanıyor. Yeni tesislerin uzun yatırım süreleri ve işleme sektöründeki düşük kârlılık dikkate alındığında, Washington’ın bu açığı yalnızca maden üretimini artırarak kapatmasının başarı ihtimali sınırlı.