Haber Merkezi
Uluslararası Af Örgütü, Avrupa Birliği'nin (AB) sınırları dışında kurmayı planladığı geri dönüş merkezlerini, ABD'nin Küba'daki Guantanamo Hapishanesi'ne benzeterek sert bir dille eleştirdi.
Örgüt, bu merkezlerin hukuki güvencelerin zayıfladığı, insan hakları ihlallerinin yapısal hale gelebileceği alanlar yaratacağı uyarısında bulundu.
"Guantanamo" benzetmesi
Uluslararası Af Örgütü Almanya Genel Sekreteri Julia Duchrow, Berlin'de düzenlenen bir etkinlikte yaptığı konuşmada, kurulması planlanan geri dönüş merkezleri için ABD'nin 11 Eylül saldırılarından sonra "teröre karşı küresel savaş" söylemiyle kurduğu ve işkence gibi uluslararası hukuka aykırı pek çok eylemin merkezi haline gelen Guantanamo Hapishanesi'ne atıfta bulundu.
Duchrow, bu merkezlerle "hukukun geçerli olmadığı alanlar" oluşturulacağını belirterek, buralarda tutulacak kişilerin avukatlara erişim sağlamakta zorluk yaşayabileceğini ve insanlık dışı koşullarla karşı karşıya kalabileceğini vurguladı.
İnsan hakları ihlallerinin bu modelin yapısal bir parçası olabileceğini ifade eden Duchrow, daha önce bazı ülkelerde benzer uygulamalara yönelik girişimlerin mahkemelerce hukuka aykırı bulunmasının tesadüf olmadığını belirtti.
Duchrow, AB'nin bu planını, sığınmacılara karşı sorumluluklarını üçüncü ülkelere devretme girişimi olarak nitelendirdi. Daha önceki Libya iş birliği veya AB-Türkiye Mutabakatı gibi örneklerin benzer sorunlara yol açtığını hatırlattı.
Almanya merkezleri savundu
Almanya İçişleri Bakanlığı Müsteşarı Bernd Krösser Almanya ve diğer AB ülkelerinin bu tür merkezler kurma planını savundu.
Krösser, merkezlerin Almanya'da iltica süreci tamamlanmış ancak sınır dışı edilemeyen kişiler için tasarlandığını belirterek, bu merkezlerin zorunlu olarak bir "tutuklama" anlamına gelmediğini öne sürdü. Ayrıca merkezlerde uluslararası mülteci ve insan haklarına uyulması gerektiğini kaydetti.
BM'den endişe ve AB ajansından şartlar
Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk de yeni kurallardan duyduğu rahatsızlığı dile getirerek AB ülkelerini, insan hakları yükümlülüklerini bu şekilde "dış kaynak" kullanamamaları konusunda uyardı ve geri göndermeme ilkesine sıkı sıkıya bağlı kalınması gerektiğini belirtti.
Avrupa Birliği Temel Haklar Ajansı (FRA) ise bu merkezlerin "haklardan arındırılmış bölgeler" olamayacağını ve AB hukukuna uygun olabilmesi için belirli koşulların sağlanması gerektiğini açıkladı. Bu koşullar arasında her kişi için bireysel bir geri dönüş kararı olması, çocukların asla bu merkezlere gönderilmemesi ve bağımsız insan hakları izleme mekanizmalarının kurulması yer alıyor.
Geri dönüş merkezleri nedir ve nerede kurulacak?
AB üyesi ülkelerde iltica başvuruları reddedilen ve ülkelerine geri gönderilemeyen kişilerin, sınır dışı işlemleri tamamlanana kadar AB dışındaki üçüncü ülkelerde barındırılmasını öngören bu merkezler, AB'nin yeni Geri Dönüş Tüzüğü kapsamında hayata geçiriliyor. Avrupa Parlamentosu bu düzenlemeyi 418'e karşı 218 oyla onayladı.
Şu anda AB'de verilen geri dönüş kararlarının yalnızca yüzde 20-30'u fiilen uygulanabiliyor. Yeni sistemle bu oranın artırılması hedefleniyor. Almanya, Hollanda, Danimarka, Yunanistan ve Avusturya gibi ülkeler bu merkezlerin kurulmasına yönelik çalışmalara öncülük ederken, 19 üye ülke merkezlerin hızla hayata geçirilmesi çağrısında bulunan ortak bir mektuba imza attı.
Henüz kesinleşmiş bir yer olmasa da, Ruanda, Tunus, Mısır, Uganda ve Orta Asya ülkeleri gibi adayların konuşulduğu belirtiliyor.
