Rusya ile olan savaşta hem mühimmat krizi hem de yolsuzluk skandallarıyla köşeye sıkışan Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy’nin yönetimi mercek altında. Zelenskiy’nin geçtiğimiz ay görevden aldığı eski Savunma Bakanı Mykhailo Fedorov'un seçim çağrısı, Kiev için yeni bir tartışmanın fitilini ateşledi.
Kiev yönetimi, 2022’de Rusya ile savaşın başlamasının ardından ilan edilen sıkıyönetim nedeniyle seçimleri askıya aldı. Zelenskiy’nin görev süresi de Mayıs 2024’te sona erdi. Şimdiyse Federov’un çağrısıyla beraber sandık yeniden gündemde. Ancak seçim tartışmaları Zelenskiy için yeni değil, ABD Başkanı Donald Trump Zelenskiy’i "seçim yapmayan bir diktatör" olarak nitelendirmişti. En son 2019'da seçimlerin yapıldığı Ukrayna’da sıkıyönetim güvenlik gerekçeleriyle seçimleri yasaklıyor. Rusya da Zelenskiy'nin görev süresinin Mayıs 2024'te sona erdiğini ve bu nedenle Ukrayna adına barış anlaşması imzalayamayacağını ifade ediyor.
Ancak Ukrayna’nın seçim yapabilmesinin önünde güvenlikten seçmen kayıtlarına, cephe hattındaki bölgelerden yurtdışındaki milyonlarca Ukraynalının oy kullanmasına kadar aşılması gereken çok sayıda engel bulunuyor.
Sandık önündeki ilk engel: Anayasa
Ukrayna’da seçimlerin önündeki ilk engel anayasa. Ülkede savaş ardından ilan edilen sıkıyönetim hala yürürlükte ve Ukrayna yasaları sıkıyönetim altında seçim yapılmasına izin vermiyor. Seçimlerin yapılabilmesi için önce sıkıyönetimin kaldırılması gerekiyor. Bu da savaş devam ederken yalnızca siyasi değil, güvenlik açısından da son derece zor bir karar anlamına geliyor. Dolayısıyla seçimlerin yapılabilmesi için ya savaşın sona ermesi ya da sıkıyönetim ve seçim mevzuatında değişiklik yapılması gerekecek.
Cephede seçim güvenliği nasıl sağlanacak?
Ukrayna'nın yaklaşık yüzde 19'u Rusya'nın kontrolünde. Bu bölgelerde yaşayan milyonlarca Ukraynalının seçim sürecine nasıl dahil edileceği en büyük sorunlardan biri. Donbas bölgesinden gelecek oyların sayılması, seçim merkezlerinin saldırı hedefi olma ihtimali temel problemler arasında gösteriliyor. Üstelik seçim yalnızca sandıkların kurulmasından ibaret değil. Seçim kampanyalarının yürütülmesi, siyasi partilerin faaliyet gösterebilmesi, adayların ülke içinde seyahat edebilmesi ve seçmenlerin güvenli biçimde oy kullanabilmesi gerekiyor.
Milyonlarca seçmen Ukrayna'nın dışında
Seçimin önündeki bir başka büyük sorun ise Ukrayna'nın demografik tablosu. Savaş nedeniyle milyonlarca Ukraynalı ülkeyi terk etti. Ülkede kalanlar da ikametlerini terk etmek zorunda kaldı. Avrupa Birliği'nde geçici koruma statüsünde bulunan Ukraynalıların sayısı 4 milyonun üzerinde.
Bu nüfusun tamamının seçim sürecine dahil edilmesi, Ukrayna'nın yalnızca ülke içinde değil Avrupa genelinde de kapsamlı bir seçim altyapısı kurmasını gerektirecek. Seçmen kayıtlarının güncellenmesi de sorunlardan biri.
Askerler nasıl oy kullanacak?
Yaklaşık 1 milyon Ukraynalının silahlı kuvvetlerde görev yaptığı tahmin ediliyor. Cephede görev yapan askerlerin oy kullanabilmesi için özel düzenlemeler yapılması gerekecek. Ancak uzmanlara göre aktif çatışma bölgelerinde seçim merkezlerinin kurulması, askerlerin güvenliğini riske atabilir.
Ateşkes şart mı?
Ukrayna Devlet Başkanı Zelenskiy, güvenliğin sağlanması halinde seçim yapılabileceğini daha önce dile getirmişti. ABD Başkanı Donald Trump da Ukrayna'da seçimlerin yapılması gerektiğini savundu.
Uzmanlara göre ateşkes seçimlerin yapılmasını kolaylaştırabilir ama yine de vurgulanan sistematik çıkmazlar nedeniyle seçim için yalnızca ateşkes de yeterli olmayacak.
Zelenskiy neden seçim baskısıyla karşı karşıya?
Zelenskiy'nin görev süresinin Mayıs 2024'te sona ermesine rağmen seçim yapılmaması, savaş uzadıkça daha fazla tartışılmaya başlandı. Üstelik savaşta Batılı müttefiklerinden istediği desteği alamaması, mühimmat krizinin yaşanmasının yanı sıra Zelenkiy yolsuzlukla da gündemde. Ukrayna Ulusal Yolsuzlukla Mücadele Bürosu ile Özel Yolsuzlukla Mücadele Savcılığı, Cumhurbaşkanlığı Ofisi yetkililerinin de yer aldığı bir suç örgütünü ortaya çıkarmak amacıyla “Forrest Gump” adlı özel operasyonu başlattı. Milletvekillerinin, bankaların ve eski bakanların adının geçtiği soruşturma kapsamında Cumhurbaşkanlığı Ofisi Başkan Yardımcısı İrına Mudra’nın evinde arama yapılırken Mudra daha sonra görevden alındı. Bu Zelenskiy yönetiminin maruz kaldığı son yolsuzluk soruşturması ancak ilk değil.
Öte yandan seçim çağrısı yapan Eski Savunma Bakanı Fedorov adaylığını ilan etmese de anketler, eski bakanın seçimlerin ikinci turunda Zelenskiy’i rahatlıkla yenebileceğini ortaya koyuyor. Federov'un görevden alınması Zelenskiy üzerindeki kamuoyu baskısını artırmış, binlerce Ukraynalı bakanın göreve iadesi için protesto düzenlemeye başlamıştı.
Ayrıca Rusya, Zelenskiy'nin meşruiyetini sorguluyor. Moskova, Ukrayna liderinin görev süresinin sona erdiğini ve bu nedenle Ukrayna adına bağlayıcı bir barış anlaşması imzalayamayacağını vurguluyor.
ABD Başkanı Donald Trump'ın Zelenskiy'e yönelik değişken tutumu da baskı unsurlarından biri.
