CGTN Türk Dış Haberler Servisi

İsrail istihbarat servisi Mossad’ın, İran Devrim Muhafızları Ordusu’nun eski komutanlarından ve eski Savunma Bakan Yardımcısı Ali Rıza Asgari’yi Aralık 2006’da İstanbul’da kaçırarak öldürdüğü iddia edildi.

The New York Times’ın (NYT) üç eski ABD’li yetkiliye dayandırdığı araştırmaya göre Asgari, İsrail’in 1986’da Lübnan’da kaybolan pilotu Ron Arad’ın akıbetini öğrenmek amacıyla yürüttüğü operasyonlar kapsamında hedef alındı. İstanbul’da kaçırılan Asgari’nin haftalarca bir teknede sorgulandığı, Arad hakkında aradığı bilgiyi verememesi üzerine öldürüldüğü ve cesedinin Karadeniz’e atıldığı ileri sürüldü.

Onlarca İranlı, İsrailli ve ABD’li yetkiliyle yapılan görüşmelere dayanan araştırma, Mossad’ın Arad dosyasını aydınlatmak için yalnızca diplomatik ve istihbarî kaynaklara başvurmadığını, İranlı askeri yetkililere yönelik kaçırma operasyonları da düzenlediğini ortaya koydu.

İsrail, Asgari’nin kaybolmasında herhangi bir rolü bulunduğunu reddetti. Dönemin İsrail Savunma Bakanı Amir Peretz de 2007’de Mossad’ın kaçırma olayının arkasında olduğu iddialarını asılsız olarak nitelendirmişti.

İstanbul’da kayboldu, yıllarca akıbeti bilinmedi

Devrim Muhafızları bünyesinde görev yapan ve daha sonra İran Savunma Bakan Yardımcılığına getirilen Asgari, Aralık 2006’da İstanbul’a geldi. Ynet’in NYT araştırmasından aktardığı bilgilere göre Asgari, bir otele giriş yaptıktan sonra ortadan kayboldu.

Kaybolmasının ardından Asgari’nin ABD’ye iltica ettiği, yeni bir kimlikle yaşamını sürdürdüğü veya İran’ın bölgedeki askeri faaliyetlerine ilişkin hassas bilgileri Batılı istihbarat servislerine aktardığı yönünde çeşitli iddialar ortaya atıldı. Ancak bu haberler, Asgari’nin gerçek akıbetini açıklığa kavuşturmadı.

Asgari’nin eşi Ziba Ahmedi, NYT’ye yaptığı açıklamada İranlı araştırmacıların eşinin İsrailli ajanlar tarafından kaçırıldığı sonucuna ulaştığını söyledi. Ahmedi’ye göre ajanlar, Asgari’nin otel odasına girerek onu uyuttu ve kaçırdı. Operasyonda kullanıldığı değerlendirilen araç daha sonra Karadeniz yakınlarında terk edilmiş halde bulundu.

NYT’nin görüştüğü üç eski ABD’li yetkili, Asgari’nin kaçırıldıktan sonra haftalarca sorgulandığını, ancak İsrail’in aradığı bilgiyi elde edemediğini anlattı. Haberde, Asgari’nin öldürülmesinin ardından cesedinin Karadeniz’e bırakıldığı öne sürüldü.

Mossad’ın peşindeki isim: Kayıp pilot Ron Arad

Asgari’nin kaçırılmasının arkasındaki temel neden, İsrail’in onlarca yıldır sonuçlandıramadığı Ron Arad dosyasıydı. İsrail Hava Kuvvetleri’nde seyrüsefer subayı olarak görev yapan Arad, 16 Ekim 1986’da Lübnan’ın güneyinde düzenlenen bir operasyon sırasında kullandığı F-4 Phantom tipi savaş uçağının düşmesi üzerine esir alındı. Şii Emel Hareketi tarafından alıkonulduğu iddia edilen Arad’ın ilk iki yıl içinde hayatta olduğuna ilişkin fotoğraflar ve mektuplar ortaya çıktı. Kendisine ait son mektubun tarihi 5 Mayıs 1988 olarak kayıtlara geçti.

İran ve Rusya'dan Orta Doğu diplomasisi
İran ve Rusya'dan Orta Doğu diplomasisi
İçeriği Görüntüle

İsrail, Arad’ın başlangıçta Emel Hareketi tarafından tutulduğunu, daha sonra İran Devrim Muhafızları’na teslim edilerek İran’a götürüldüğünü değerlendirdi. Bu iddianın dayanaklarından biri, 1992’de Mossad görevlisi Israel Perlov’un temas kurduğu İranlı bir doktorun ifadeleriydi. Doktor, Arad’ı hem İran’da hem de Lübnan’da tedavi ettiğini söyledi. Ancak doktor üzerinde yapılan yalan makinesi testleri kesin sonuç vermedi ve iddialarını doğrulayacak somut kanıt elde edilemedi.

İsrail, Arad’ın yerini öğrenmek için 1994’te Lübnan’da bir başka operasyon düzenledi. İsrailli komandolar, Arad’ı elinde tutan Emel Hareketi’nin eski güvenlik sorumlusu Mustafa Dirani’yi kaçırdı. Dirani sorgusunda, Arad’ın Bekaa Vadisi’ndeki Nebi Şit köyünde bir ailenin gözetiminde tutulduğunu anlattı. Güvenlik görevlilerinin bir çatışma sırasında evden ayrılmasının ardından Arad’ın kaybolduğunu ileri sürdü. Ayrıca bir İranlı yetkilinin kendisine Arad’ın Devrim Muhafızları tarafından İran’a götürüldüğünü söylediğini iddia etti.

Ancak Dirani’nin ifadeleri bağımsız biçimde doğrulanamadı. Dirani, İsrail’deki sorguları sırasında işkence gördüğünü anlattı. NYT’nin görüştüğü eski İsrailli yetkililer ise İran’ın Arad’ı elinde tuttuğu iddiasını destekleyen somut bir kanıt bulunmadığını belirtti. Yani, somut bir belge olmadan İsrail, İranlı yetkililere yönelik operasyonlar yürüttü, belirledikleri isimleri kaçırdı hatta birini öldürdü.

İran’ın araştırması İsrail’in iddiasını boşa çıkardı

Arad’ın akıbeti, İsrail’in istihbarat operasyonlarının yanı sıra diplomatik girişimlerinin de önemli başlıklarından biri haline geldi. Zorunlu askerlik sisteminin uygulandığı İsrail’de kayıp veya esir askerlerin geri getirilmesi, devletin askerlerine ve ailelerine karşı sorumluluğunun bir parçası olarak görülüyor. Bu nedenle Arad’ın nerede olduğuna ilişkin belirsizlik, farklı hükümetler döneminde de gündemde kaldı.

Dönemin İran Cumhurbaşkanı Yardımcısı Muhammed Ali Ebtehi, NYT’ye verdiği röportajda Arad meselesinin uluslararası görüşmelerde sürekli gündeme geldiğini anlattı. 1999’da Papa II. Jean Paul de Arad’ın eşi tarafından dönemin İran Cumhurbaşkanı Muhammed Hatemi’ye gönderilen mektubu iletti.

Dosyada önemli bir gelişme 2004’te yaşandı. İsrail ile Hizbullah arasında Alman arabuluculuğunda yürütülen esir takası görüşmeleri sırasında Arad’ın akıbetinin aydınlatılması da gündeme geldi. İran ve Hizbullah, pilotun nerede olduğunu belirlemek amacıyla Lübnan’da ortak bir araştırma başlattı. Araştırmayı koordine etmesi için Devrim Muhafızları komutanlarından Abdullah Saberi görevlendirildi.

NYT’nin görüştüğü üç eski İranlı yetkiliye göre araştırma sonucunda Arad’ın 1988’de Nebi Şit’te öldüğü ve köyün içinde ya da çevresinde bir yere gömülmüş olabileceği değerlendirildi. Dönemin İran Cumhurbaşkanı Ali Ekber Haşimi Rafsancani’nin de raporun Almanya’ya ulaştırılması için ailesinden birini görevlendirdiği aktarıldı.

Buna rağmen İsrail istihbaratı, Saberi’nin araştırmada görevlendirilmesini İran’ın Arad’ın kaybolmasında rol oynadığına ilişkin bir işaret olarak yorumladı. İsrail istihbaratının 2005 tarihli raporunda Arad’ın Devrim Muhafızları tarafından kaçırıldığı sonucuna varıldı. Ancak bu değerlendirme İsrail istihbarat kurumları arasında da tartışmalıydı. İç istihbarat servisi Şin Bet, 2006’da dosyayı yeniden incelemeye aldı. Dönemin Şin Bet Başkanı Yuval Diskin’in NYT’ye anlattığına göre kurum, mevcut kanıtları, istihbarat kaynaklarını ve bilgilerin elde edilme yöntemlerini yeniden değerlendirdi.

İnceleme sonucunda Arad’ın ne İran ne de Hizbullah tarafından tutulduğu, akıbetine ilişkin yanıtın büyük olasılıkla Nebi Şit’te bulunduğu sonucuna ulaşıldı. Ancak hükümet ve Mossad, Şin Bet’in değerlendirmesini büyük ölçüde dikkate almadı.

Şam’da ikinci kaçırma operasyonu: Hedef bu kez General Saberi

Mossad’ın Arad dosyası kapsamında yürüttüğü operasyonlar Asgari ile sınırlı kalmadı. NYT araştırmasına göre, İranlı General Abdullah Saberi de Eylül 2021’de Suriye’nin başkenti Şam’da kaçırıldı. İranlı yetkililer ve Saberi’ye yakın kaynakların aktardığına göre İsrailli ajanlar, Şam’ın diplomatik bölgesine taşımacılık görevlisi kılığında girdi. Sabah koşusuna çıkan Saberi, büyük bir buzdolabı kutusu taşıyan iki kişi tarafından durduruldu. Etkisiz hale getirilen general bir minibüse bindirilerek İsrail’e götürüldü.

Saberi’nin sorgusunda kendisine yalnızca Ron Arad hakkında sorular yöneltildi. Uzun süren sorgunun ardından Güney Afrika’nın Johannesburg kentinde serbest bırakıldığı aktarıldı. Saberi daha sonra sorgu sırasında işkence gördüğünü anlattı.

Dönemin Mossad Başkanı David Barnea’nın, Arad hakkında bilgi edinmek amacıyla düzenlenen operasyonu onayladığını kabul ettiği, ancak operasyonun başarısızlıkla sonuçlandığını söylediği belirtildi.

'İranlıları kaçırmak, Arad’ın akıbetini aydınlatmaz' uyarısı

İran’ın Arad’ı tuttuğu yönündeki iddialar, sonraki yıllarda İsrail'in kendi istihbarat değerlendirmeleriyle de sorgulandı.

İsrail, 2008’de Arad’ı resmen ölü ilan etti. Mossad ve İsrail askerî istihbaratının 2016’da hazırladığı ortak raporda da pilotun büyük olasılıkla 1988’de hayatını kaybettiği sonucuna varıldı.

İsrail ordusunun kayıp askerler biriminde görev yapan emekli Yarbay Avi Kalo da 2016’da Başbakan Binyamin Netanyahu’ya sunduğu raporda Arad’ın Nebi Şit’te öldüğü ve İran’a götürülmediği değerlendirmesini yaptı. Kalo, İranlıları kaçırmanın Arad’ın akıbetini aydınlatmayacağı uyarısında bulundu. Buna karşın Arad dosyası İsrail istihbaratının gündeminden çıkmadı. Lübnan’da yürütülen yeni araştırmalar, 2025’te eski Lübnanlı güvenlik görevlisi Ahmed Şükr’ün kaybolmasıyla yeniden gündeme geldi.

Lübnanlı bir yargı yetkilisi, Şükr’ün kaçırılmadan önce ülkeye gelen iki İsveçli tarafından tuzağa düşürülmüş olabileceğine ilişkin bilgi bulunduğunu söyledi. Şükr’ün, Arad’ı esir alan grupta yer alan Hasan Şükr’ün kardeşi olduğu belirtildi.

NYT’ye göre İsrail’in üzerinde durduğu ihtimallerden biri, Arad’ın 1988’de Hasan Şükr’ün ölümüne misilleme olarak öldürülmüş olması. Ancak bu iddia da kesinlik kazanmadı.

Nebi Şit operasyonu 41 kişinin ölümüne yol açtı

İsrail’in Arad’ın kalıntılarını bulmaya yönelik son girişimlerinden biri Mart 2026’da Lübnan’da gerçekleştirildi. İsrail ordusu, komandolarını Arad’ın öldüğüne inanılan Nebi Şit bölgesine gönderdi.

Operasyonun hedeflenen sonucu vermediğini açıklayan Başbakan Binyamin Netanyahu, Arad’ın kalıntılarına ulaşılamadığını duyurdu. Bölgeye düzenlenen hava saldırılarında ise yerel yetkililerin açıklamasına göre en az 41 kişi hayatını kaybetti.