CGTN Türk Dış Haberler Servisi

İran Savaşı, Ortadoğu’nun ABD endeksli güvenlik mimarisine yönelik ciddi soru işaretleri yarattı. Bunun temel nedenlerinden biri de İsrail’in ABD ile birlikte saldırdığı İran’ın, Körfez’deki üsleri hedef alması oldu. ABD Başkanı Donald Trump’ın ilk döneminde gündeme getirdiği, Körfez ülkelerinin İsrail ile normalleşmesini hedefleyen Abraham Anlaşmaları da hem Gazze’de devam eden soykırım hem de İran Savaşı nedeniyle rafa kaldırıldı. Tüm bunlar olurken de Ortadoğu’da yeni ittifaklar ve işbirlikleri gündeme gelmeye başladı.

Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın Mekke Güvenlik İttifakı Ağustos ayında imzalandı. Geçtiğimiz günlerde Türkiye ve Katar arasında Savunma İşbirliği Anlaşması da gündeme geldi. İsrail medyası, İran savaşının ardından Türkiye’nin Körfez ülkeleri açısından nasıl kilit bir müttefike dönüştüğünü ele aldı. İsrail’de yayın yapan Haaretz Gazetesi’nin yazarı, Zvi Bar'el ‘Türkiye, İran Savaşı’ndan sonra Körfez Ülkeleri için nasıl kilit bir müttefike dönüştü?’ Başlıklı bir yazı kaleme aldı.

Yazıda, Körfez ülkeleri arasında Yemen, petrol ve Suudi Arabistan’a dair görüş ayrılıklarının olduğu fakat buna rağmen İran Savaşı sonrasında savunma politikalarının yeniden şekillendiğine dikkat çekildi. Türkiye ile Katar arasında cuma günü imzalanan karşılıklı savunma anlaşmasının yeni bir stratejik gelişmeye ya da bölgedeki güç dengelerinde büyük bir değişime işaret etmediği ifade edilen yazıda, söz konusu anlaşmanın askerî sonuçlarının ötesinde, Körfez ülkelerinin İran'la yaşanan savaşın ardından başlayacak savaş sonrası döneme yönelik hazırlıklarını gözler önüne serdiği belirtildi.

Yazıda, ABD'nin bölgedeki varlığının geleceğine ilişkin belirsizlik sürerken Türkiye’nin öne çıkan güç ve kritik bir ortak olarak konumlanmasına dikkat çekiliyor.

Anlaşma, Körfez ülkelerinin savunma konusundaki farklı yaklaşımlarını ortaya koyarken, çoğu zaman yekpare bir "Körfez ülkeleri bloğu" olarak değerlendirilen devletler arasındaki rekabetin de altını çiziyor. Haaretz yazarı Zvi Bar'el, bu ülkelerin Arap Devletleri Körfez İşbirliği Konseyi çatısı altında buluşmalarına rağmen farklı çıkar ve önceliklere sahip olduklarına dikkat çekiyor.

Bar'el'e göre Katar ve diğer Körfez ülkeleri, ilk bakışta Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında kurulan Mekke İttifakı'na katılarak ortak bir savunma şemsiyesi altında buluşabilirdi. Yazara göre, özellikle İran ve bölgedeki müttefiklerinin Körfez ülkelerine yönelik benzeri görülmemiş saldırılarının ardından ortak hareket etme ihtiyacı daha da belirginleşti. Basra Körfezi'ndeki deniz ticaret yollarının güvenliği de bu ülkeler açısından hayati önem taşıyor.

Körfez ülkeleri arasında güven tesis edilemiyor

Ancak Bar'el, İran kaynaklı ortak tehdidin Körfez ülkeleri arasındaki karşılıklı güvensizliği ve bölgesel nüfuz mücadelesini ortadan kaldırmaya yetmediğini vurguluyor. Ülkelerin tehdit algıları ve güvenlik öncelikleri arasındaki farklılıklar, ortak bir savunma mekanizmasının kurulmasını zorlaştırıyor. Bu nedenle aynı tehditlerle karşı karşıya olmalarına rağmen ayrı savunma anlaşmaları yapmayı sürdürüyorlar.

Yazıda bu farklılıkların Yemen'de de kendisini gösterdiği belirtiliyor. Körfez ülkeleri, Suudi Arabistan'ın Husilere karşı yürüttüğü mücadeleye siyasi destek açıklamalarıyla katkı sunarken Riyad'ın oluşturduğu askerî koalisyonlara katılmaktan kaçınıyor. Bar'el, Suudi Arabistan ile Birleşik Arap Emirlikleri arasında yakın zamanda yeniden sağlanan uzlaşmaya rağmen iki ülke arasındaki gerilimin sona ermediğine dikkat çekiyor. Mısır ve Pakistan Suudi Arabistan'a asker gönderirken bu birlikler Yemen'deki çatışma bölgelerine konuşlandırılmadı. BAE ise Yemen'de Husilere karşı savaşan güçlere yeniden finansman sağlamayı tercih etti. Söz konusu güçler, yakın geçmişte BAE'nin Yemen'deki askerî yapılanmasının bir parçasıydı.

Yazara göre Yemen'deki nüfuz mücadelesi, Abu Dabi'nin İsrail'le yakın ilişkileri ve geçen mayıs ayında Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü'nden (OPEC) çekilmesi, Suudi Arabistan ile BAE arasında kapsamlı bir askerî ittifak kurulmasının önündeki engeller arasında yer alıyor.

Türkiye-Katar ittifakının geçmişi

Bar'el, Katar'ın ambargo döneminde en önemli destekçilerinden birinin Türkiye olduğunu hatırlatıyor. Aynı şekilde Doha'nın Türkiye'ye yönelik yatırımlarının altının çizildiği yazıda, yine de Türkiye-Katar ittifakının Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın o dönemki bölgesel hedeflerini karşılamadığı ifade ediliyor. Bar'el'e göre bu süreçte Türkiye, Körfez ülkeleriyle ilişkilerini yeniden düzenleyerek diplomatik ve askerî kazanımlar elde etti.

Bar'el, 2022'den itibaren Erdoğan'ın bölge ülkeleriyle ilişkilerinde ideolojik söylemlerin yerini daha pragmatik bir uzlaşma politikasına bıraktığını vurguluyor. Erdoğan, Suudi Arabistan'la ilişkileri normalleştirdi. Birleşik Arap Emirlikleri ile ilişkileri de yeniden tesis etti. Türkiye BAE arasındaki ilişkileri, Abu Dabi'nin 2020'de Abraham Anlaşmaları'nı imzalamasıyla gerilmişti.

Yazıda Türkiye'nin Mısır'la ilişkilerde de benzer bir normalleşme sürecine girdiği ve böylelikle Körfez'in savunma mimarisinde belirleyici bir aktöre dönüşmeye başladığı belirtiliyor.

Haaretz yazarı, Türkiye'nin NATO'nun en büyük ikinci ordusuna sahip olmasının yanı sıra savunma sanayisi ve askerî teknoloji alanındaki üretim kapasitesiyle de öne çıktığını belirtiyor. Ankara, giderek ABD'den bağımsız bir Avrupa savunma yapılanması oluşturmak isteyen Avrupa ülkeleri için de önemli bir silah ve teknoloji tedarikçisi olmayı hedefliyor.

Ancak Bar'el'in analizinde Türkiye'nin Körfez ülkeleri açısından önemi yalnızca silah ve askerî teçhizat tedarikiyle sınırlı değil. Yazara göre Ankara, ABD'nin yerini almaya çalışmadan ve yalnızca bir silah üreticisi olarak konumlanmadan, Körfez'in bölgesel savunma politikalarının şekillenmesinde söz sahibi bir aktör haline geliyor.

Bar'el, Türkiye'nin bugün Körfez ülkelerinin yönetimleriyle yakın ilişkiler kurduğunu ve İran Savaşı sonrasında şekillenen yeni bölgesel savunma stratejisinin önemli bir bileşeni haline geldiğini ifade ediyor.

Bu gelişmenin İsrail açısından bölgesel politikaların yeniden değerlendirilmesini gerektirdiğini belirten Bar'el, Abraham Anlaşmaları'nın İsrail'e daha önce sahip olmadığı diplomatik, ekonomik, teknolojik ve istihbarat ilişkileri kazandırdığını ancak bölgede ortak bir savunma mekanizması oluşturamadığını savunuyor.
Yazara göre Abraham Anlaşmaları, ortak bir askeri güç kurulmasını ya da taraflar arasında karşılıklı savunma taahhüdü verilmesini sağlamadı.

Körfez ülkeleri, geniş çaplı askeri konuşlandırma kapasitesine sahip ve kendilerine yakın coğrafyalardaki gelişmeler üzerinde etkili olabilecek bir ortak da kazanamadı.

Rusya: Ukrayna'da geçici ateşkes değil, kalıcı barış istiyoruz
Rusya: Ukrayna'da geçici ateşkes değil, kalıcı barış istiyoruz
İçeriği Görüntüle

Bar'el, İran Savaşı'nın ardından bu eksikliklerin daha görünür hale geldiğini belirtiyor. Körfez ülkeleri artık yalnızca silah ve askeri teçhizat satın almakla yetinmek istemiyor. Caydırıcılık kapasitelerini geliştirmeyi, deniz ticaret yollarını korumayı ve Yemen, Irak ile Suriye'deki gelişmeler üzerinde etkili olmayı hedefliyor. Haaretz yazarı Zvi Bar'el'e göre Türkiye, İsrail'in Körfez ülkelerine sunamadığı ya da sunmaya yanaşmadığı askerî kapasiteyi, bölgesel nüfuzu ve güvenlik politikası oluşturma imkanını sağlayabilecek bir aktör olarak öne çıkıyor.