The Guardian’ın haberine göre, İngiltere Ulusal Güvenlik Danışmanı Jonathan Powell, savaş başlamadan önce ABD ile İran arasında Cenevre’de yürütülen görüşmelere katıldı ve Tahran’ın nükleer programına ilişkin sunduğu teklifin savaşa acele edilmesini önleyebilecek kadar önemli olduğunu değerlendirdi.
Kaynaklara göre Powell, Şubat sonunda Cenevre’de yapılan görüşmelerde ilerleme kaydedildiğini ve İran’ın sunduğu anlaşma teklifinin “şaşırtıcı” olduğunu düşündü.
Tarafların Viyana’da yapılacak bir sonraki teknik görüşme turu için tarih üzerinde uzlaştığı ancak bu sürecin, iki gün sonra ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırısıyla kesintiye uğradığı aktarıldı.
Powell’ın görüşmelerde hazır bulunduğu ve süreci yakından takip ettiği üç ayrı kaynak tarafından doğrulanırken, temasların Cenevre’nin Cologny bölgesindeki Umman Büyükelçiliği konutunda yürütüldüğü belirtildi. Bu durumun, ABD heyetinin teknik yeterliliğine yönelik endişeleri de yansıttığı ifade edildi. Görüşmelerde ABD tarafını Jared Kushner ve Steve Witkoff temsil etti.
Haberde, ABD heyetinin teknik ekip getirmemesi nedeniyle Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) Genel Direktörü Rafael Grossi’nin görüşmelere davet edildiği ancak bunun da yeterli görülmediği kaydedildi. Nükleer uzmanların, Witkoff’un İran’ın nükleer programına ilişkin açıklamalarında temel hatalar bulunduğunu dile getirdiği aktarıldı.
İngiliz ekibinin, İran’ın sunduğu teklif karşısında “şaşkınlık” yaşadığı belirtilirken, teklifin tam bir anlaşma olmasa da önemli bir ilerleme olarak değerlendirildiği vurgulandı. Buna göre İran; yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokunun seyreltilmesini, yeni stok oluşturulmamasını ve zenginleştirme faaliyetlerine 3 ila 5 yıl ara verilmesini kabul etti. ABD tarafının ise bu sürenin 10 yıla çıkarılmasını talep ettiği belirtildi.
Ayrıca İran’ın, ABD’ye gelecekteki sivil nükleer programına katılım imkanı sunmayı teklif ettiği, buna karşılık yaptırımların yaklaşık yüzde 80’inin kaldırılmasını istediği kaydedildi. Ummanlı arabulucuların, yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokunun sıfırlanması teklifini anlaşmaya giden yolda önemli bir eşik olarak gördüğü ifade edildi.
“İsrail ajanları gibi görüldüler”
Görüşmelere dair bilgi sahibi bir Körfez diplomatı ise dikkat çeken bir değerlendirmede bulunarak, “Witkoff ve Kushner’ı, bir başkanı girmek istediği savaşa sürükleyen İsrail ajanları olarak gördük” ifadelerini kullandı.
Haberde ayrıca, İngiltere’nin İran’a yönelik saldırıyı destekleme konusunda isteksiz davrandığı ve bu durumun ABD-İngiltere ilişkilerinde ciddi gerilim yarattığı belirtildi.
Londra’nın, İran’ın nükleer silah elde ettiğine ya da Avrupa’ya yönelik acil bir tehdit oluşturduğuna dair ikna edici kanıt görmediği ifade edildi.
İngiliz hükümetinin, saldırıyı “zamansız ve hukuka aykırı” olarak değerlendirdiği, Powell’ın ise diplomatik çözüm yollarının henüz tükenmediğine ve müzakere sürecinin devam etmesi halinde anlaşmanın mümkün olabileceğine inandığı aktarıldı.
