Haber Merkezi
Basra Körfezi’nin açık denizle buluştuğu ve yaklaşık 34 kilometrelik dar bir geçit olan Hürmüz Boğazı, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan savaşın üçüncü haftasına girilirken dünyanın en kritik ve en pahalı enerji darboğazlarından biri haline geldi.
ABD Başkanı Donald Trump, sosyal medya platformu Truth Social’da yaptığı paylaşımda Çin, İngiltere, Fransa ve Japonya başta olmak üzere birçok ülkeyi, Hürmüz Boğazı’nı “açık ve güvenli” tutmak için bölgeye savaş gemileri göndermeye çağırdı.
İran’dan alaycı tepki
Trump’ın çağrısına Tahran’dan sert ve alaycı bir yanıt geldi. İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, ABD’nin artık diğer ülkelerden yardım istediğini belirterek “ABD şimdi diğer ülkelerden, hatta Çin’den bile Hürmüz’ü güvenli hale getirmesine yardım etmeleri için yalvarıyor.” ifadesini kullandı.
Erakçi, ayrıca boğazın tüm gemilere değil, yalnızca “düşmanların ve onların müttefiklerinin tankerleri ile gemilerine” kapalı olduğunu söyledi.
İran’da dini lidere yakınlığıyla bilinen İran Çıkarları Değerlendirme Konseyi üyesi Mohsen Rezaee ise daha sert bir açıklama yaparak, “Hiçbir Amerikan gemisinin Körfez’e girme hakkı yok” dedi.
Trump: “Kıyı şeridini yerle bir ederiz”
Trump, paylaşımında birçok ülkenin ABD ile birlikte hareket edeceğini iddia etti. Çin, Fransa, Japonya, Güney Kore ve İngiltere’nin de gemi göndermesini umduğunu söyleyen Trump, İran’a yönelik sert bir tehditte bulundu.
ABD Başkanı, İran’ın boğazı kapatma girişimlerine karşılık olarak: “Kıyı şeridini yerle bir ederiz ve İran teknelerini ile gemilerini sürekli sudan çıkarırız” ifadelerini kullandı.
Çin: “Gerilimin azaltılması için çalışacağız”
Washington’daki Çin Büyükelçiliği, yaptığı açıklamada Pekin’in düşmanlıkların derhal sona ermesi çağrısında bulunduğunu bildirdi. Açıklamada şu ifadelere yer verildi:
-
Tüm tarafların istikrarlı ve kesintisiz enerji tedarikini sağlaması gerektiği
-
Çin’in bölgedeki taraflarla iletişimi artırarak gerilimin azaltılmasına katkı sunacağı
Analistler: ABD krizin mantığını çarpıtıyor
Şanghay Uluslararası Çalışmalar Üniversitesi Orta Doğu Çalışmaları Enstitüsü'nden Profesör Liu Zhongmin'e göre Washington, daha fazla ülkeyi çatışmaya çekmeye çalışıyor.
Liu, krizin temel nedeninin ABD ve İsrail’in İran’a yönelik askeri operasyonları olduğunu belirterek şunları söyledi:
“ABD gerçekte krizin temel mantığını çarpıtıyor. Hürmüz Boğazı’nın güvenliği için uluslararası toplumdan sorumluluk talep ediyor ancak mevcut gerilimin temel nedeni ABD ve İsrail’in İran’a karşı başlattığı askeri saldırılardır.”
Müttefiklerden sınırlı destek
Trump’ın çağrısı müttefiklerinden beklediği güçlü desteği henüz alamadı.
-
Fransa: Dışişleri Bakanlığı, Hürmüz’e savaş gemisi gönderildiği yönündeki haberleri yalanladı.
-
Japonya: İktidardaki Liberal Demokrat Parti’den Takayuki Kobayashi, Japon yasalarına göre bölgeye savaş gemisi göndermek için gereken eşiğin “son derece yüksek” olduğunu söyledi.
-
İngiltere: Savunma Bakanlığı, müttefiklerle çeşitli seçeneklerin değerlendirildiğini açıkladı ancak gemi gönderildiğini doğrulamadı.
-
Güney Kore: Cumhurbaşkanlığı yetkilileri, Washington ile iletişim halinde olduklarını ve konunun dikkatle değerlendirileceğini belirtti.
Analistler, bu talebin özellikle Güney Kore gibi ülkeleri zor bir dengeyle karşı karşıya bıraktığını ifade ediyor: ABD ile askeri ittifaklarını sürdürmek ile İran’la gerilime sürüklenme riskini dengelemek.
Savaş 16. gününde
ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarıyla başlayan savaş 16. gününde devam ediyor.
-
ABD ve İsrail güçleri İran’ın İsfahan kentine saldırılar düzenledi; en az 15 kişinin hayatını kaybettiği bildirildi.
-
İran ise misilleme olarak İsrail’e çok sayıda füze fırlattı ve ülkenin merkezinde sirenler çaldı.
-
İran Devrim Muhafızları, İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu’yu hedef alabileceklerini açıkladı.
Trump: “İran anlaşma istiyor ama şartlar yeterli değil”
Trump, NBC News’e verdiği telefon röportajında İran’ın anlaşma yapmak istediğini söyledi ancak mevcut şartların yeterli olmadığını belirtti.
ABD Başkanı, İran’ın nükleer programından vazgeçmesini temel şart olarak gördüğünü ifade etti ancak ayrıntıları paylaşmadı.
Ayrıca ABD’nin İran’ın petrol ihracatının büyük bölümünü sağlayan Harg Adası’ndaki petrol terminaline saldırılar düzenlediğini doğruladı ve şu ifadeyi kullandı: “Harg Adası’nı tamamen yerle bir ettik. Ama istersek eğlence olsun diye birkaç kez daha vurabiliriz.”
Petrol ve benzin fiyatları yükseliyor
Savaşın ekonomik etkileri de hissedilmeye başladı. ABD’de ortalama benzin fiyatı galon başına 3,63 dolara yükseldi. Bu, savaşın başlamasından bu yana yaklaşık 65 sentlik artış anlamına geliyor ve son iki yılın en yüksek seviyelerinden biri.
Bu artışın, özellikle yaklaşan ara seçimler öncesinde Cumhuriyetçi Parti’nin “yaşam maliyetini düşürme” söylemine zarar verdiği belirtiliyor.
ABD İran’ı yanlış hesapladı
ABD yönetiminin savaş öncesinde yaptığı değerlendirmelerde İran’ın Hürmüz Boğazı’nı fiilen kapatmaya cesaret edemeyeceği düşünülüyordu. Yetkililer, böyle bir adımın İran ekonomisine büyük zarar vereceğine inanıyordu.
Ancak son gelişmeler bu hesapların yanlış olabileceğini gösterdi. Analistlere göre İran, düşük maliyetli insansız hava araçları ve deniz mayınlarıyla bile boğazdaki gemi trafiğini ciddi şekilde tehdit edebilecek kapasiteye sahip.
