CGTN Türk Dış Haberler Servisi
APEC zirvesine ev sahipliği yapan Çin, 2026 dönem başkanlığında açıklık, yenilikçilik ve işbirliğini üç öncelik olarak belirledi. Zirveye hazırlık toplantılarında bakanlar, liman altyapısının iyileştirilmesini, gümrük işlemlerinin dijitalleştirilmesini ve işletmelerin yapay zekâya erişiminin kolaylaştırılmasını ele aldı.
Çin Ticaret Bakanı Wang Wentao, zirve öncesinde çevrim içi düzenlenen 37. APEC Bakanlar Toplantısı’nda, “Sanayi tedarik zincirlerinin parçalanma riski artıyor ve küresel ekonomi durgun seyrini sürdürüyor” dedi. Wang, ticaret ve yatırım engellerinin azaltılması ve bölgesel ekonomik bütünleşme için daha esnek yöntemler geliştirilmesi çağrısı yaptı.
Açık ticaret Asya-Pasifik’i nasıl dönüştürdü?
APEC, 1989’da 12 ekonominin katılımıyla kuruldu. Üyeler, 1994’te Endonezya’nın Bogor kentinde ticaret ve yatırım engellerini azaltma hedefi benimsedi. APEC verilerine göre bölgede ortalama gümrük tarifesi 1989’da yüzde 16,9 düzeyindeydi, 2011’de yüzde 5,7’ye geriledi. Tarifeler düştükçe üretimin farklı aşamaları ekonomiler arasında dağıldı. Bir ürünün tasarımı, parça üretimi ve montajı farklı merkezlerde yapılmaya başlandı.
ABD ve Çin’in yanı sıra Endonezya, Vietnam, Meksika ve Peru gibi ekonomileri de bir araya getiren APEC, 2025’te dünya nüfusunun yüzde 36’sını, küresel gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 61’ini ve mal ve ticari hizmet ticaretinin yüzde 46’sını temsil etti. Çin’in diğer APEC ekonomileriyle ticareti aynı yıl yaklaşık 3,8 trilyon dolara ulaştı. Bu tutar, Çin’in toplam dış ticaretinin yaklaşık yüzde 58’ine karşılık geldi.
Shenzen örneğinde bağlantısallık
Shenzhen’in elektronik ve ileri imalat merkezine dönüşmesi, bölgedeki üretim ağlarının nasıl geliştiğini gösteriyor. Asya-Pasifik’te yarı iletkenlerden elektrikli araçlara, güneş panellerinden bataryalara kadar uzanan üretim kapasitesi, ticaretin yanında yatırımı ve teknoloji alışverişini de büyüttü. Bu dönemde bölgede yoksulluk geriledi, eğitime erişim genişledi ve orta gelirli nüfus arttı.
Yeni tarifeler ve ihracat kontrolleri, üretimini birden fazla ekonomiye yaymış şirketlerin maliyetlerini artırıyor. Bir limandaki aksama ya da kritik bir parçanın ihracatına getirilen kısıtlama, başka bir ekonomideki fabrikanın üretimini yavaşlatabiliyor. Aynı üretim hattını birden fazla yerde kurmak ise daha fazla sermaye gerektiriyor. Alternatif tedarikçilere ve pazarlara erişimi sınırlı küçük ekonomiler, bu maliyetleri daha ağır hissediyor.
Dünya Ticaret Örgütü’nün (DTÖ) Temyiz Organı, üye atamalarındaki tıkanma nedeniyle Aralık 2019’dan beri yeni temyiz başvurularını inceleyemiyor. Ticaret anlaşmazlıklarında öngörülebilirliğin zayıfladığı bu dönemde APEC’in “açık bölgeselcilik” ilkesi yeniden önem kazanıyor. Bu ilke, üyeler arasındaki işbirliğini geliştirirken bölge dışındaki ekonomilere de ticaret ve yatırım kanallarını açık tutmayı öngörüyor. ·
Shenzhen’de hangi adımlar atılabilir?
Asya-Pasifik Serbest Ticaret Alanı hedefi doğrultusunda atılabilecek adımlardan biri, bir ürünün hangi ekonomide üretilmiş sayılacağını belirleyen menşe kurallarını yakınlaştırmak. Bölgesel Kapsamlı Ekonomik Ortaklık (RCEP) ve Trans-Pasifik Ortaklığı için Kapsamlı ve İlerlemeci Anlaşma (CPTPP) kapsamındaki uygulamalar bu çalışmaya dayanak sağlayabilir. Elektronik belgelerin karşılıklı tanınması ve gümrük işlemlerinin tek bir sistem üzerinden yürütülmesi, sınırdaki bekleme sürelerini ve ihracat maliyetlerini azaltabilir.
Dijital ticarette elektronik fatura sistemlerinin birlikte çalışması ve sınır ötesi veri aktarımı için öngörülebilir kurallar geliştirilmesi, küçük ve orta ölçekli işletmelerin dış pazarlara erişimini kolaylaştırabilir. Yapay zekânın güvenli kullanımına ilişkin deneyim paylaşımı da teknolojiyi geliştiren ekonomilerle onu üretime uyarlamaya çalışan üyeler arasındaki farkı daraltabilir. Finans alanında ise daha hızlı ve düşük maliyetli sınır ötesi ödemeler ile yerel paraların ticarette daha geniş kullanımı, işletmelerin işlem maliyetlerini düşürebilir.
İşbirliğinin sürdürülebilir büyümeye katkısı, gümrükler ve ödeme sistemleriyle sınırlı kalmıyor. Temiz enerji ürünlerine uygulanan engellerin azaltılması ve teknik standartların yakınlaştırılması, güneş paneli ve batarya gibi teknolojilerin yaygınlaşmasını hızlandırabilir. Afetlere yönelik erken uyarı sistemleri, limanlarda ve üretim merkezlerinde yaşanan kesintilerin etkisini azaltabilir. Burslar, öğrenci değişimleri ve ortak staj programları ise gençlerin bölge ekonomileri arasında eğitim ve çalışma imkânlarını genişletebilir.




