Çinli araştırmacılar, ülkenin batısındaki Qinghai-Tibet Platosu’nda bulunan kaya buzullarına ilişkin kapsamlı bir veri seti yayımladı. Çalışmanın, iklim değişikliğinin etkilerinin araştırılmasının yanı sıra dağlık bölgelerdeki mühendislik projeleri ile afet önleme ve risk azaltma çalışmalarına önemli veriler sağlaması bekleniyor.
Çin Bilimler Akademisine bağlı Tibet Platosu Araştırma Enstitüsünden bir araştırma ekibi tarafından hazırlanan veri setinde 130 binden fazla kaya buzulu yer alıyor. Araştırmacılara göre bu sayı, dünya genelinde daha önce bilinen kaya buzullarının toplamından daha fazla.
Kaya buzulları nedir?
Kaya buzulları, adında “buzul” geçmesine rağmen klasik buzullardan farklı bir yapıya sahip. Buz, kaya ve toprak parçalarından oluşan bu kütleler, soğuk dağlık bölgelerde yamaç aşağı doğru son derece yavaş hareket ediyor.
Üzerlerini kalın moloz tabakalarının kaplaması nedeniyle kaya buzullarını uydu görüntülerinde tespit etmek oldukça zor. Bu nedenle uzun yıllar boyunca sayıları ve içerdikleri su miktarı büyük ölçüde hafife alındı.
Araştırma ekibi, yüksek çözünürlüklü optik görüntüleri, radar uydu verilerini ve yapay zekâ tabanlı derin öğrenme teknolojisini kullanarak Qinghai-Tibet Platosu'ndaki kaya buzullarını belirledi. Ekip ayrıca radar interferometrisi yöntemiyle kaya buzullarının hareket hızlarını ölçtü.
“Asya Su Kulesi” için önemli su rezervi
Çin Bilim Bülteni'nde yayımlanan araştırmaya göre, tespit edilen kaya buzullarında yaklaşık 92 ila 186 kilometreküp suya eşdeğer buz bulunuyor.
Araştırmanın başyazarı Feng Min, bu miktarın onlarca büyük rezervuarın depolama kapasitesine denk geldiğini belirterek kaya buzullarının, “Asya Su Kulesi” olarak adlandırılan Qinghai-Tibet Platosu'nda bugüne kadar büyük ölçüde göz ardı edilen katı bir su rezervi oluşturduğunu söyledi.
Feng, çevredeki buzulların hızla geri çekildiği veya hiç bulunmadığı bölgelerde kaya buzullarındaki buzun yavaş yavaş erimesinin, nehirlerin uzun vadeli beslenmesi ve ekosistemlerin dengelenmesi açısından tahmin edilenden daha önemli olabileceğini ifade etti.
Altyapı ve afet riskleri açısından da önem taşıyor
Kaya buzullarının son derece yavaş hareket etmesine rağmen yollar, nehir yatakları ve diğer altyapı unsurlarıyla etkileşime girmeleri çeşitli riskler oluşturabiliyor. Bu hareketler zaman zaman zeminde deformasyona, nehirlerin önünün kapanmasına ve moloz akıntılarına yol açabiliyor.
Yeni veri seti, kaya buzullarının konumlarını ve özelliklerini altyapı unsurlarıyla birlikte değerlendirerek dağlık bölgelerdeki jeolojik tehlikelerin belirlenmesine yönelik yeni bir araç sunuyor.
Feng, kaya buzullarının aynı zamanda donmuş toprakların (permafrost) varlığına ilişkin doğal göstergeler olarak kullanılabileceğini belirtti. Veri setinde kaya buzullarının konumu, sınırları, morfolojik özellikleri ve hareket durumlarına ilişkin bilgiler bulunuyor.
Araştırmacılar, söz konusu verilerin Qinghai-Tibet Platosu'ndaki iklim değişikliğinin izlenmesine katkı sağlamasının yanı sıra mühendislik projelerinin planlanması, afet risklerinin değerlendirilmesi ve afetlerin önlenmesi çalışmalarında da kullanılabileceğini vurguluyor.
