CGTN Türk Dış Haberler Servisi
Çin Cumhurbaşkanı Xi Jinping, 18 Kasım’da Shenzhen’de düzenlenen 33. Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Ekonomi Liderleri Toplantısı kapsamında Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’le bir araya geldi. Çin lideri Xi, Çin-Rusya ilişkilerinin “eşitlik, karşılıklı saygı, söze bağlılık ve kazan-kazan işbirliğine dayanan yeni tip büyük güç ilişkilerine örnek oluşturduğunu” söyledi. Xi, iki ülke arasındaki bağların uluslararası belirsizliklerin arttığı bir dönemde istikrara katkı sağladığını belirtti.
Xi, görüşmede stratejik eşgüdüm ortaklığının 30’uncu, İyi Komşuluk ve Dostane İşbirliği Antlaşması’nın ise 25’inci yılına işaret etti. Çin lideri, hükümetler, yasama organları, silahlı kuvvetler ve siyasi partiler arasındaki temas mekanizmalarının, liderlerin vardığı mutabakatları uygulamaya geçirmek için kullanılmasını istedi. Daha öngörülebilir bir yatırım ortamı oluşturulması ve iki ülke şirketlerinin haklarının korunması da Xi’nin gündemindeydi. Putin ise ticaret, enerji ve eğitim alanlarında işbirliğini genişletmeye hazır olduklarını söyledi.
İşbirliğini derinleştirirken karar serbestisini korumak
Çin’in “yeni tip uluslararası ilişkiler” olarak tarif ettiği yaklaşım, iki büyük komşunun güvenlikten ticarete uzanan kalıcı bir ortaklık kurarken dış politika kararlarını ayrı ayrı alabilmesine dayanıyor. Xi, 20 Mayıs’ta Putin’le Pekin’de düzenlediği ortak basın toplantısında bu yaklaşımı üç ilkeyle açıklamıştı. Bunlar ilkeler ittifak kurmamak, karşı karşıya gelmemek ve üçüncü bir ülkeyi hedef almamak olarak sıralanıyor. Shenzhen’de karşılıklı saygı ve ortak kazanç vurgusunu yineleyen Xi, bu kez işbirliğinin Asya-Pasifik’in kalkınmasına nasıl katkı sunabileceğine de dikkat çekti.
Modelin güvenlik boyutu, 2001 antlaşmasının 9. maddesinde somutlaşmakta. Taraflardan biri barışın tehlikeye girdiğini veya kendi güvenlik çıkarlarının tehdit edildiğini düşündüğünde, iki ülke tehdidi gidermek için derhal temas kurup istişare etmeyi taahhüt ediyor. Madde kriz anında görüşme yükümlülüğü getiriyor ve atılacak adımların kapsamını tarafların kararına bırakıyor. Bu düzenleme, iki ülkeye güvenlik alanında düzenli eşgüdüm yürütürken karşılıklı askerî savunma taahhüdü üstlenmeden hareket etme imkânı vermekte.
Ukrayna’da egemenlik ve güvenlik aynı masada
Çin-Rusya ortaklığının Pekin’e bıraktığı diplomatik hareket alanı Ukrayna krizinde görülüyor. Çin, savaşa doğrudan katılmadan Moskova’yla stratejik ilişkisini sürdürüyor ve Rusya’nın güvenlik kaygılarının siyasi çözüm arayışında ele alınmasını vurguluyor. Pekin, 24 Şubat 2023’te yayımladığı 12 maddelik tutum belgesinin ilk maddesinde bütün ülkelerin egemenliğine, bağımsızlığına ve toprak bütünlüğüne saygı çağrısı yaptı. İkinci maddede ise bölgesel güvenliğin askerî blokları güçlendirerek veya genişleterek sağlanamayacağını belirtti ve bütün ülkelerin meşru güvenlik kaygılarının dikkate alınmasını istedi. Bu yaklaşım, Ukrayna’nın egemenliği ile Moskova’nın Avrupa güvenlik düzenine ilişkin itirazlarını aynı müzakere çerçevesinde ele alıyor.
Belge, Rusya ile Ukrayna arasında doğrudan diyaloğun yeniden başlamasını ve kapsamlı ateşkese doğru ilerlenmesini öneriyor. Sivillerin korunması, savaş esirlerinin değişimi ve nükleer santrallerin güvenliği de Pekin’in öncelikleri arasında yer aldı. Çin, Mayıs 2024’te Brezilya’yla açıkladığı altı maddelik mutabakatta bu önerileri somut bir diplomatik formata taşıdı. İki ülke, hem Rusya’nın hem Ukrayna’nın kabul edeceği, tarafların eşit katılacağı ve farklı barış önerilerinin görüşüleceği uluslararası bir konferans düzenlenmesini gündeme getirdi.




