Çin'in güneybatısında, yaklaşık 90 yıl önce Kızıl Ordu'nun Uzun Yürüyüş sırasında geçtiği zorlu coğrafya bugün büyük bir dönüşümden geçiyor. Jinsha Nehri boyunca hidroelektrik santralleri ve ulaşım bağlantıları yükselirken, Jiajin Dağı'nda yeni tüneller açılıyor, Ruoergai otlaklarında ise sulak alan restorasyonu ve güneş enerjisi projeleri yürütülüyor.
Bu değişimin insan hikâyelerinden biri, Jinsha Nehri kıyısındaki Jiaoping Feribot İskelesi'nde yaşayan Pei Xinghui'nin ailesine uzanıyor.
Pei, bugün "Tekneciler Evi" adını verdiği bir restoran işletiyor. Restoranın adı, 1935 yılının Mayıs ayında Kızıl Ordu'nun ana kuvvetlerinin Jinsha Nehri'ni geçmesine yardımcı olan 37 yerel tekneciden biri olan büyükbabası Zhang Chaoman'dan geliyor.
Yedi gün yedi gece süren nehir geçişi
Mayıs 1935'te, Guizhou ve Yunnan'ı geçtikten sonra kuzeye ilerleyen Kızıl Ordu birliklerinin Jinsha Nehri'ni aşması gerekiyordu. Hızlı akıntı, dik kıyılar ve takip eden Kuomintang güçleri geçişi son derece riskli hale getiriyordu.
Jiaoping Feribotu'ndaki 37 yerel tekneci, bir avuç ahşap tekneyle Kızıl Ordu'nun ana kuvvetlerini yedi gün yedi gece boyunca nehrin karşı kıyısına taşıdı.
O dönemde 20'li yaşlarında olan Zhang Chaoman da bu tekneciler arasındaydı.
Aradan geçen yıllarda Pei Xinghui'nin ailesinin yaşamı da Jinsha Nehri ile şekillenmeye devam etti. Ancak bölgedeki büyük altyapı yatırımları aileyi yeniden yer değiştirmeye zorladı.
Wudongde Hidroelektrik Santrali'nin inşası nedeniyle Pei'nin ailesi 2020 yılında eski evlerinden taşınarak santralin yakınındaki yeni bir yerleşim bölgesine yerleşti. Daha sonra Uzun Yürüyüş güzergâhını ziyaret eden turistlerin artmasıyla Pei ve eşi, yeni yerleşimlerinin yakınında restoran açtı.
Pei, yeni evlerin ve yolların yaşam koşullarını iyileştirdiğini, ancak daha iyi bir hayat kurmanın yine de kişinin kendi emeğine bağlı olduğunu belirtiyor.
Ahşap teknelerin yerini enerji koridoru aldı
Bugün Jinsha Nehri'nin aynı kesiminde, eski ahşap teknelerin yerini köprüler ve büyük altyapı projeleri almış durumda.
Sichuan ve Yunnan eyaletleri arasındaki Jinsha Nehri üzerinde bulunan Wudongde Hidroelektrik Santrali, 12. ve son jeneratör ünitesinin devreye alınmasıyla Haziran 2021'de tam kapasiteyle çalışmaya başladı.
Ulusal Enerji İdaresi verilerine göre santralin toplam kurulu gücü 10,2 milyon kilovat, yıllık ortalama elektrik üretimi ise 38,91 milyar kilovat-saat.
Wudongde, Jinsha Nehri'nin aşağı kesiminde yer alan dört büyük hidroelektrik santralinden biri. Diğerleri Baihetan, Xiluodu ve Xiangjiaba. Xinhua'nın haberine göre bu santraller, Yangtze Nehri'nin orta kesimlerindeki Üç Boğaz ve Gezhouba santralleriyle birlikte yaklaşık 1.800 kilometrelik bir temiz enerji koridoru oluşturuyor.
Böylece bir zamanlar nehir geçişinin başlı başına büyük bir mücadele olduğu bölgede, bugün elektrik üretimi, ulaşım ve yerleşim altyapısı birbirine bağlanıyor.
Jiajin Dağı'nda zorlu geçişten hızlı ulaşıma
Uzun Yürüyüş güzergâhının bir sonraki önemli noktası Jiajin Dağı.
Haziran 1935'te Kızıl Ordu'nun geçtiği Jiajin, güzergâh üzerindeki ilk büyük karla kaplı dağlardan biriydi. Düşük oksijen seviyesi, soğuk hava ve hızla değişen hava koşulları, yüksek rakımlı geçişi son derece zorlaştırıyordu.
Bugün ise aynı dağ, ulaşım ve doğa koruma politikalarının birlikte yürütüldüğü bir bölge.
Ekim 2025'te deneme işletmesine başlayan Jiajin Dağı Tüneli, 9,35 kilometre uzunluğunda. People's Daily'nin haberine göre tünel, dağ üzerinden yapılan yolculuğu yaklaşık bir saatten 10 dakikaya indirirken iki taraftaki yaklaşık 110 bin kişi için yıl boyunca ulaşım bağlantısı sağlıyor.
Tünelin güzergâhı Dev Panda Milli Parkı'nın içinde bulunuyor. Bu nedenle inşaat sırasında çevresel etkilerin azaltılmasına yönelik çeşitli önlemler alındı. Havalandırma geçidi için dağın büyük ölçüde kazılmasını gerektirecek geleneksel bir şaft yerine paralel tünel yöntemi kullanıldı. İnşaat atıkları merkezi olarak toplandı ve enerji tasarruflu havalandırma, doğal aydınlatma ve atık su geri dönüşümü gibi uygulamalara yer verildi.
Jiajin Dağı aynı zamanda UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan Sichuan Dev Panda Koruma Alanları'nın bir parçası. Bölge, dünyanın vahşi dev pandalarının önemli bir bölümünün yanı sıra kırmızı panda, kar leoparı ve bulutlu leopar gibi türlere de ev sahipliği yapıyor.
"Daha önce ormana güveniyorduk, şimdi onu koruyoruz"
Altyapı yatırımlarıyla birlikte bölgede doğa koruma çalışmalarının kapsamı da genişliyor.
Baoxing'deki Jiajin Dağı Orman Bürosu'nda görev yapan korucu Long Chongjiang, yaklaşık 20 yıldır ormanlarda devriye geziyor. Xinhua'ya yaptığı açıklamada, bu süre içinde ormanların giderek yoğunlaştığını gözlemlediğini belirtti.
Telefonundaki fotoğraflarda kırmızı pandalar ve altın burunlu maymunlar yer alıyor. Dev Panda Milli Parkı'nın kurulmasının ardından Long ve meslektaşları devriye çalışmalarını artırdı.
Sichuan'ın Dujiangyan kentindeki Hongkou bölgesinde de yerel halk koruma çalışmalarına katılıyor. Yedi kadından oluşan bir devriye ekibi ayda iki kez beş farklı güzergâhta ormanları kontrol ediyor. Ekipler, yasadışı ağaç kesimi, izinsiz giriş ve kaçak avcılığın yanı sıra yaban hayatı ve bitki örtüsündeki değişimleri de kayıt altına alıyor.
Hongkou koruma istasyonu yetkililerinin aktardığına göre, kızılötesi kameralar Dujiangyan bölgesinde iki panda popülasyonuna ait 16 yabani panda tespit etti.
Koruma çalışmalarının bir diğer boyutunu ise yerel halkın geçim kaynaklarının çeşitlendirilmesi oluşturuyor. Bazı bölge sakinleri tıbbi bitki yetiştiriciliği ve ekoturizm gibi alanlara yöneliyor.
Yerel devriye ekiplerinden Yang Guorong, bu dönüşümü, "Daha önce hayatta kalmak için ormana güveniyorduk. Şimdi onu koruyoruz" sözleriyle anlatıyor.
Ruoergai'de sulak alanlar ve güneş enerjisi
Uzun Yürüyüş'ün en zorlu bölümlerinden biri olan Ruoergai otlaklarında da büyük değişim yaşanıyor.
1935 yılında Kızıl Ordu birliklerinin geçtiği bölge, görünüşte geniş çayırlardan oluşsa da çok sayıda bataklık, gizli su kanalı ve sulak alan barındırıyordu. Bu koşullar, bölgedeki yürüyüşü son derece güçleştiriyordu.
Bugün Ruoergai, Sarı Nehir'in yukarı kollarındaki önemli sulak alanlardan biri. Ulusal Ormancılık ve Otlak İdaresi verilerine göre bölgedeki sulak alanlar yaklaşık 292 bin 700 hektarlık bir alanı kapsıyor.
Çalışmalar; bozulmuş otlakların ve turba bataklıklarının yeniden canlandırılması, çölleşmenin önlenmesi ve sulak alanlara bağlı yaban hayatının izlenmesi üzerine yoğunlaşıyor.
Sichuan Ruoergai Sulak Alan Milli Doğa Rezervi'nde görev yapan uzman Suolang Duoerji, saha araştırmalarının zaman zaman beş gün sürdüğünü belirtiyor. Bazı araştırmalarda ekiplerin bel hizasına kadar çıkan sulardan geçmek zorunda kaldığını, ilerlemek için birbirlerine iplerle bağlandıklarını anlatıyor.
Rezerv yönetimi, bölgedeki devriye ve biyolojik çeşitlilik çalışmalarında 85 yerel sakinden yararlanıyor. Bu çalışmalar kapsamında yabani kurtlar da takip ediliyor.
2020 yılında yapılan tahminlerde Ruoergai, Hongyuan ve Aba ilçelerini kapsayan bölgede yaklaşık 200 yabani kurt bulunduğu tahmin edilirken, 2023 yılında gerçekleştirilen sistematik araştırmada 343 kurt kaydedildi. Araştırmada kızılötesi kamera görüntüleri ile hayvan izleri birlikte değerlendirildi.
Güneş panelleriyle yeni bir model
Ruoergai'deki dönüşüm yalnızca sulak alanların korunmasıyla sınırlı değil.
Tangke ve Xiaman kasabalarında Çin Üç Boğaz Şirketi tarafından yaklaşık 4,4 milyar yuan yatırımla, toplam 1 milyon kilovat kapasiteli bir fotovoltaik ve kum kontrol projesi geliştiriliyor.
Projenin 40 bin kilovatlık ilk fazı 31 Mayıs 2025'te şebekeye bağlandı. Yaklaşık 60 hektarlık alana yayılan ilk fazda yaklaşık 78 bin fotovoltaik panel bulunuyor.
Proje kapsamında güneş panellerinin elektrik üretmesinin yanı sıra paneller arasındaki alanlarda hayvanların otlatılması ve kum kontrolüyle toprağın iyileştirilmesi hedefleniyor.
Proje materyallerine göre ilk fazın yıllık ortalama 75,08 milyon kilovat-saat elektrik üretmesi bekleniyor. İkinci fazın inşasına 2027'de başlanması, toplam 960 bin kilovatlık kapasitenin 2029 yılı sonuna kadar şebekeye bağlanması planlanıyor.
Ancak bölgedeki dönüşümün merkezinde yalnızca teknoloji ve altyapı bulunmuyor. Yerel halkın bilgisi de koruma çalışmalarında önemli bir rol oynuyor.
Sulak alan uzmanı Suolang Duoerji'ye göre bölgedeki çobanlar meraları yakından tanıyor ve yaban hayatındaki, bitki örtüsündeki ve sulak alan koşullarındaki değişimleri çoğu zaman ilk fark eden kişiler oluyor.
Aynı coğrafyada değişen hayatlar
Yaklaşık 90 yıl önce Kızıl Ordu askerlerinin nehirlere, karlı dağlara ve bataklıklara karşı verdiği mücadeleyle anılan Uzun Yürüyüş güzergâhı, bugün farklı bir dönüşümün sahnesi.
Jinsha Nehri'nde ahşap teknelerin yerini hidroelektrik santralleri ve köprüler alırken, Jiajin Dağı'nda ulaşım tünelleri bölgenin bağlantısını güçlendiriyor. Ruoergai'de ise sulak alan restorasyonu, yaban hayatı izleme çalışmaları ve güneş enerjisi yatırımları aynı coğrafyada bir arada ilerliyor.
Bu dönüşüm, yalnızca doğal ve fiziki çevreyi değil, bölgede yaşayan insanların geçim kaynaklarını da değiştiriyor. Pei Xinghui'nin tekneci büyükbabasının hikâyesinden bugün işlettiği restorana, orman korucularından bölgedeki çobanlara kadar yerel halk, değişen coğrafyanın yeni ekonomik ve ekolojik düzeninin bir parçası haline geliyor.
Bir zamanlar aşılması gereken nehirler, dağlar ve bataklıklarla tanımlanan Uzun Yürüyüş rotasında bugün yeni bir koridor şekilleniyor: enerji, ulaşım, ekolojik koruma ve yerel geçim kaynaklarının aynı coğrafyada buluştuğu bir dönüşüm koridoru.
