CGTN Türk Dış Haberler Servisi

ABD, İsrail ile birlikte İran'a karşı yürüttüğü savaşın yeniden başlamasını önlemeye yönelik diplomatik çabaların sonuçsuz kalması üzerine Ortadoğu'ya üçüncü uçak gemisini gönderdi. ABD'nin USS Theodore Roosevelt uçak gemisi Ortadoğu'ya ulaştığını bildirdi. USS Theodore Roosevelt, ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı'nın (CENTCOM) sorumluluk alanında faaliyet gösteren üçüncü uçak gemisi oldu. ABD ile İran, nisan ayında iki haftalık ateşkes konusunda anlaşmış, haziran ayında ise daha kapsamlı bir mutabakat zaptı açıklamıştı. Ancak bu anlaşma temmuz ayının başında çökmüştü. O tarihten bu yana Pakistan ve Katar arabuluculuğunda yürütülen diplomatik girişimler, mart ayında Körfez bölgesini de ağır biçimde etkileyen ABD-İran saldırılarının yeniden geniş çaplı bir çatışmaya dönüşmesini engellemeye çalışıyor.

ABD Başkanı Donald Trump, geçen hafta Katar Başbakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani ile yaptığı görüşmelerin ardından İran'a yönelik yeni askeri saldırıların "oldukça düşük bir ihtimal" olduğunu söylemişti. Trump, savaşın askeri boyutunun "fiilen sona erdiğini" savunurken, koşulların değişmesi halinde ABD ordusunun "her an harekete geçmeye hazır" olduğunu da belirtmişti.

USS Theodore Roosevelt nasıl bir uçak gemisi?

Adını ABD'nin 26'ncı başkanı Theodore Roosevelt'ten alan USS Theodore Roosevelt, nükleer enerjiyle çalışan bir uçak gemisi.
1986 yılında ABD Donanması envanterine giren gemi, 5 binden fazla personel ve F-18 tipi çift motorlu, süpersonik ve çok amaçlı savaş uçaklarının da aralarında bulunduğu 60'tan fazla hava aracını taşıyor.

ABD Donanması'na göre geminin temel görevleri arasında uçak gemisi merkezli hava harekâtlarını yürütmek, hava filosundaki birliklerin planlanması, kontrolü, koordinasyonu ve entegrasyonunu sağlamak bulunuyor. Savaş operasyonlarının yanı sıra denizdeki diğer gemilere ikmal desteği sağlayan uçak gemisi, mülteciler de dahil olmak üzere denizde mahsur kalan kişilerin kurtarılması görevlerinde de kullanılıyor. Hizmete girdiği 1986 yılından bu yana hem askeri hem de insani görevlerde bulunan USS Theodore Roosevelt, 1990-1991 Körfez Savaşı sırasında Akdeniz ve Kızıldeniz'de konuşlandırıldı. Gemi, 2003 yılında Irak Savaşı sırasında ABD'nin saldırılarına da destek verdi.

2020-2021 yıllarında ise Asya-Pasifik bölgesinde Hindistan, Japonya, Avustralya, Güney Kore ve Malezya ile gerçekleştirilen askeri tatbikatlara katıldı.

ABD'nin Ortadoğu'daki askeri varlığı ne durumda?

USS Theodore Roosevelt'in bölgeye ulaşmasıyla Ortadoğu'da görev yapan ABD uçak gemisi taarruz gruplarının sayısı üçe yükseldi. USS George Washington ve USS George H.W. Bush da bölgede konuşlandırılmış durumda. ABD'li bir yetkili, geçen ay Al Jazeera'ya yaptığı açıklamada, 2 binden fazla deniz piyadesi taşıyan Makin Island Amfibi Hazır Grubu'nun (ARG) da USS Theodore Roosevelt'in ardından Ortadoğu'ya gönderildiğini söylemişti.

ABD, onlarca yıldır Ortadoğu'daki askeri üslerinde asker ve askeri teçhizat bulunduruyor. Bahreyn, Mısır, Irak, Ürdün, Kuveyt, Katar, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'nde sekiz kalıcı ABD askeri üssü bulunuyor. 2025 ortası itibarıyla, büyük ve kalıcı üslerin yanı sıra bölge genelindeki daha küçük ileri konuşlanma noktalarında toplam 40 bin ila 50 bin ABD askerinin bulunduğu tahmin ediliyor.

İstihbarat analistleri ve askeri uçuş takip verilerine göre ABD, İran'a yönelik savaş başlamadan önce şubat ayının başından itibaren bölgeye 120'den fazla hava aracı konuşlandırdı. Bu, Irak Savaşı'ndan bu yana Ortadoğu'da ABD hava gücünde görülen en büyük artış olarak değerlendiriliyor.
Bölgeye gönderilen hava araçları arasında E-3 Sentry AWACS uçakları, F-35 savaş uçakları, F-22 savaş uçakları ile F-15 ve F-16'lar bulunuyor.

Pentagon, mart ayında da Körfez'e ilave askeri güç gönderilmesi talimatını vermişti. Bu takviyeler üç ayrı askeri birlikten oluşuyordu. İlk birlik, Tripoli Amfibi Hazır Grubu ve 31'inci Deniz Piyade Seferi Birliği'nden (MEU) oluşuyordu. İkinci birlik ise Boxer Amfibi Hazır Grubu ve 11'inci Deniz Piyade Seferi Birliği'ydi. Bu iki deniz piyade grubu bölgeye toplam 4 bin 500 deniz piyadesi ve denizci takviyesi sağladı.

Üçüncü birlik ise Kuzey Carolina'daki Fort Bragg üssünde konuşlu 82'nci Hava İndirme Tümeni'nin Acil Müdahale Gücü'nden yaklaşık 2 bin askerden oluşuyordu. Paraşütle gerçekleştirilen hava indirme operasyonlarında uzmanlaşan birlik de bölgeye sevk edildi. Böylece ABD'nin İran Savaşı'nın başlamasından bu yana Ortadoğu'ya gönderdiği ilave asker sayısı yaklaşık 7 bine ulaştı.

İran, ABD'nin askeri yığınağına nasıl karşılık veriyor?

İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, ülkesinin ABD'nin saldırısını beklemeyeceğini söyledi. Garibabadi, ABD'nin diplomasi sürecini kötüye kullanarak yeni bir saldırı için hazırlık yapmaya ve zaman kazanmaya çalışıyor olabileceğine de dikkat çekti. İran'ın Fars Haber Ajansı ve devlet televizyonunda yayımlanan açıklamasında Garibabadi, "İran, abluka altına alabileceğiniz Küba değil; teslim olmaya zorlayabileceğiniz Venezuela da değil" ifadelerini kullandı. ABD'nin İran'a yönelik hava veya kara ablukası girişimlerinde başarılı olamadığını söyleyen Garibabadi, İran Devrim Muhafızları Ordusu'nun (DMO) yeni menzillere sahip füzeler üretmeye devam ettiğini söyledi.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ise ABD saldırılarının Ortadoğu'daki istikrarı tehdit ettiği uyarısında bulunarak bölgesel enerji işbirliğinin güçlendirilmesi çağrısı yaptı. Arakçi, pazartesi günü Pakistan'ın başkenti İslamabad'da düzenlenen Ekonomik İşbirliği Teşkilatı Dışişleri Bakanları Toplantısı'nda yaptığı konuşmada, ABD ve İsrail'in saldırganlığının bölgenin enerji güvenliği üzerindeki etkisinin giderek arttığını belirtti. Arakçi, enerji işbirliğinin güçlendirilmesinin acil ve stratejik bir zorunluluk haline geldiğini ifade etti. İran devlet haber ajansı IRNA'nın aktardığına göre Arakçi, bölgenin yalnızca bağımsız bir güvenlik çerçevesine değil, aynı zamanda enerji akışını koruyacak, istikrarlı enerji arzını güvence altına alacak ve dış kaynaklı riskleri azaltacak güvenilir ve sürdürülebilir bir bölgesel enerji mekanizmasına ihtiyaç duyduğunu söyledi.

ABD yönetimi savaşın yeniden başlaması konusunda ne söylüyor?

Trump yönetiminin İran konusunda nasıl bir yol izleneceğine ilişkin giderek daha fazla görüş ayrılığı yaşadığı belirtiliyor. Bu ayrışma, Cumhuriyetçi Parti'nin bu ay düzenlenen ara seçimlerde ağır kayıplar vermesinin ardından daha belirgin hale geldi. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Washington'ın İran'a yönelik ekonomik baskı politikasının etkili olduğunu savunarak geniş çaplı askeri operasyonların yeniden başlatılmasına ihtiyaç olmadığını söyledi. Rubio, İran üzerindeki ekonomik baskının daha da ağırlaşacağını belirtti.

Ancak Trump'ın savaşa ilişkin açıklamaları farklı mesajlar içeriyor.

ABD Başkanı, geçen hafta Katar Başbakanı ile Beyaz Saray'da yaptığı görüşmenin ardından Truth Social hesabından ve sürpriz bir basın toplantısında çatışmanın sona erdirilmesi yönünde "olumlu bir ivme" yakalandığını belirtti. Trump, yeni saldırıların "oldukça düşük bir ihtimal" olduğunu söyleyerek ABD-İsrail savaşının askeri açıdan "fiilen sona erdiğini" ilan etti. Buna karşın Trump, İran'a yönelik ekonomik baskının süreceğini vurguladı. Bu baskı politikası kapsamında Hürmüz Boğazı'ndaki deniz ablukası ve İran'ın kara yoluyla ve Hazar Denizi üzerinden ticaretini kesmeyi hedefleyen daha yeni bir görev gücü de bulunuyor.

İran ise savaşın sona erdirilmesi için ABD'nin İran limanlarına yönelik deniz ablukasını kaldırmasını, ekonomik yaptırımları sonlandırmasını, dondurulmuş İran varlıklarını serbest bırakmasını, tüm cephelerde çatışmaların sona ermesini ve savaşın bittiğinin resmen ilan edilmesini şart koşuyor.

İranlı yetkililer son günlerde "ne savaş ne barış" durumunun mevcut haliyle kabul edilmeyeceğini vurguluyor.

Trump ise diplomatik görüşmelerin ilerlememesi karşısında İran'a yönelik sabrının tükendiği mesajını yineliyor. ABD Başkanı, geçen hafta ülkesinin baş müzakerecisi Başkan Yardımcısı JD Vance'e İran'la anlaşmaya ihtiyaç duymadıklarını söylediğini belirtti. Trump, Truth Social hesabından yaptığı paylaşımda, "O günler çoktan geride kaldı. Onların parasını, yüz milyarlarca dolarını aldık ve boğaz da bizim kontrolümüzde" iddiasında bulundu.

Bölge yeni bir çatışmanın eşiğinde mi?

Uluslararası Kriz Grubu'nun (ICG) Ortadoğu ve Kuzey Afrika Programı Direktör Yardımcısı Ali Vaez, Al Jazeera'ya yaptığı değerlendirmede, ABD ve İran'ın tehlikeli bir bilek güreşine girdiğini söyledi. Vaez'e göre iki taraf da ilk saldırıyı gerçekleştirmenin, saldırıya uğramayı beklemekten daha güvenli olduğuna inanıyor. Vaez,

Saldırıları durdurmaya ve Hürmüz Boğazı'nı yeniden açmaya yönelik diplomatik girişimler ise çıkmaza girmiş durumda. İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, geçen hafta Al Jazeera'ya verdiği röportajda Tahran'ın "ne savaş ne barış" durumunu geride bırakmak istediğini söyledi. Kalibaf, Katar aracılığıyla ABD'ye yedi koşul ilettiklerini ve Washington'dan resmi yanıt beklediklerini açıkladı. Söz konusu koşullar arasında ABD'nin deniz ablukasını ve yaptırımlarını kaldırması, dondurulmuş İran varlıklarını serbest bırakması, tüm cephelerde çatışmaları sona erdirmesi ve savaşın resmen bittiğini ilan etmesi bulunuyor.

İran: Bahreyn'deki ABD radar sistemini vurduk
İran: Bahreyn'deki ABD radar sistemini vurduk
İçeriği Görüntüle

Trump yönetimi ise yaptırımları sıkılaştırırken İran limanlarına yönelik ablukayı sürdürüyor. Vaez, diplomasi sürecinin hâlâ devam ettiğini ancak karşılıklı güvensizlik nedeniyle diplomatik temasların zora girdiğini belirtti. Tarafların itibarlarını koruyabilecekleri bir çıkış yolu bulamaması halinde müzakerelerin, birbirini izleyen savaş turları arasında verilen kısa bir aradan ibaret kalabileceği uyarısında bulundu.