ABD'nin İran'la yürüttüğü savaş altıncı ayına girerken, azalan mühimmat stokları, artan can kayıpları ve ekonomik maliyetler Washington'da tartışma konusu olmaya devam ediyor. ABD Başkanı Donald Trump ise 3 kasımda yapılacak ara seçimlerden önce bu endişeleri bertaraf etme çabasında. Trump, savaşın sona ermesi için diplomatik çözüm arayışını sürdürdüğünü iddia etse de İran’a saldırmaya ve kamuoyundaki rahatsızlığı görmezden gelmeye devam ediyor.
Trump son açıklamalarında ABD'nin yeterli mühimmat stoku bulunduğunu savundu, petrol fiyatlarındaki günlük düşüşü başarı olarak gösterdi ve İran savaşındaki can kayıplarını geçmişteki büyük savaşlarla karşılaştırdı. Ancak bu açıklamaların önemli bölümü eksik bağlam içeriyor ya da yanıltıcı bulunuyor.
"Yeterli mühimmat var" sözleri verilerle uyuşmuyor
Özellikle 6’ncı ayına giren İran Savaşı, ABD için mühimmat stoklarını da gündeme getirdi. Pentagon, seri üretim için Silikon Vadisi devleriyle masaya otururken Beyaz Saray kamuoyunu “yeterli mühimmat var” sözleriyle telkin etmeye çalışıyor. Trump ise mühimmat tartışmalarında masaya Ukrayna ve selefi Joe Biden’ı sürdü; "Ukrayna'ya verilen silahlar stokları tüketti" iddiasında bulundu. Trump, Biden yönetiminin Ukrayna'ya gönderdiği silahların ABD'nin mühimmat stoklarını azalttığını belirterek, "Çok fazla mühimmatımız var ama Biden Ukrayna'ya çok şey verdi" dedi.
Uzmanlara göre bu değerlendirme gerçeğin yalnızca bir bölümünü yansıtıyor. Biden yönetimi gerçekten de Ukrayna'ya yüzlerce farklı türde askeri ekipman ve mühimmat gönderdi. Bunların büyük kısmını tanklar, zırhlı araçlar, topçu sistemleri, tanksavar füzeleri ve milyonlarca top mermisi oluşturdu. Ancak İran savaşı büyük ölçüde hava harekâtlarıyla yürütülüyor. Bu nedenle bugün kritik seviyeye gerileyen mühimmatlar Patriot hava savunma füzeleri, Tomahawk seyir füzeleri, JASSM seyir füzeleri, THAAD ve SM-3 gibi gelişmiş hava ve füze savunma sistemleri. Bu silahların çoğu Ukrayna'ya hiç gönderilmedi ya da çok sınırlı miktarda gönderildi.
New York Times’a konuşan askeri uzman Mark Cancian'ın hesaplamalarına göre ABD son aylarda envanterindeki yaklaşık 2 bin 330 Patriot füzesinin 1.200'ünü, 3 bin Tomahawk füzesinin ise binden fazlasını kullandı. THAAD, SM-3 ve SM-6 füzelerinde de stokların önemli bölümü tüketildi. Buna karşılık Ukrayna'ya verilen Patriot mühimmatı yaklaşık 600 adetle sınırlı kaldı. Pentagon da Kongre'nin sağladığı ek bütçeyle Ukrayna'ya gönderilen Stinger, Javelin ve 155 milimetrelik topçu mühimmatının yerine yeni üretim gerçekleştirdi.
"Petrol fiyatları düştü" dedi ama...
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik savaşı, petrol fiyatlarını küresel düzeyde etkiledi. Petrol fiyatları nedeniyle eleştirilen Trump "Petrol bugün çok büyük bir düşüş yaşadı" açıklamasını yaptı. Gerçekten de ABD ile İran arasındaki çatışmaların geçici olarak durmasının ardından Brent petrolü bir günde yaklaşık yüzde 9 değer kaybederek varil başına 88 dolara geriledi. ABD ham petrolü West Texas Intermediate (WTI) ise yüzde 7'den fazla düşüşle yaklaşık 83 dolardan kapandı.
Ancak bu tablo tek başına yeterli değil. Çünkü savaş başlamadan önce Brent petrolünün fiyatı yaklaşık 72 dolar seviyesindeydi. Geçen hafta ise fiyatlar çatışmalar nedeniyle 100 doların üzerine çıkmıştı. Dolayısıyla pazartesi günü yaşanan sert düşüşe rağmen petrol fiyatları hâlâ savaş öncesi seviyelerin yaklaşık yüzde 20 üzerinde.
Can kaybı karşılaştırması yanıltıcı
Trump, İran savaşındaki ABD kayıplarını Afganistan ve Irak savaşlarıyla karşılaştırarak kendi dönemindeki can kaybının seleflerinin döneminden çok daha düşük olduğunu savundu. Paylaştığı rakamlar genel olarak Pentagon verilerine yakın olsa da uzmanlara göre karşılaştırma yanıltıcı. Çünkü Trump, altı aylık İran savaşını onlarca yıl süren Afganistan ve Irak savaşlarıyla kıyaslıyor.
Pentagon verilerine göre Afganistan savaşının ilk döneminde yaklaşık 2 bin 350, Irak savaşında ise 4 bin 418 ABD askeri hayatını kaybetti. İran savaşında ise şimdiye kadar 18 ABD askeri öldü, 600'den fazlası yaralandı. Ayrıca Trump'ın paylaştığı tabloda kendi başkanlığı döneminde Suriye'deki operasyonlarda hayatını kaybeden askerler ile diğer dış operasyonlardaki kayıplar yer almıyor. Pentagon verilerine göre Trump’ın ilk dönemini kapsayan 2017 ve 2020 yılları arasında yapılan Afganistan ve diğer ülkelere yönelik operasyonlarda 60 ABD askeri yaşamını yitirdi.
