CGTN Türk Dış Haberler Servisi
ABD Başkanı Donald Trump’ın NATO üyelerine yönelik savunma harcamalarını artırma yönündeki baskısı bu kez Londra’yı vurdu. Trump, ülkesinin Arjantin ile Birleşik Krallık arasında uzun yıllardır egemenlik tartışmalarının yaşandığı Falkland Adaları’na yaklaşımını gözden geçireceğini söyledi. Beyaz Saray’da gazetecilerin sorularını yanıtlayan Trump’a ABD’nin Falkland Adaları konusunda mevcut politikasını gözden geçirip geçirmediğine ilişkin bir soru yöneltildi. Trump söz konusu soruya, “Her pozisyonu her zaman gözden geçiririm. Bu da bunlardan sadece biri” yanıtını verdi.
Washington, Falkland Adaları’nın hangi ülkeye ait olduğu konusunda tarafsız bir tutum sergiliyor. Ancak ABD, fiili olarak Birleşik Krallık’ın adalar üzerindeki yönetimini tanıyor. Arjantin ise uzun yıllardır “Malvinas” olarak adlandırdığı adalar üzerinde egemenlik iddiasında bulunuyor. Trump’ın Falkland üzerinden Londra'ya verdiği gözdağı, NATO harcamalarının artırılması baskısından bağımsız değil. ABD Başkanının başkanlığının iki döneminde de önceliği, müttefiklerini daha fazla savunma harcaması yapmaya zorlamak oldu. NATO ülkelerini ABD’nin güvenlik yükünü yeterince paylaşmamakla, başka bir ifadeyle “bedavacılık” yapmakla suçlayan Trump, müttefiklerin savunma katkılarını yükseltmeleri gerektiğini savunuyor. Geçen yıl Lahey’de düzenlenen NATO Zirvesi’nde müttefik ülkeler, 2035 yılına kadar GSYH’lerinin yüzde 5’ini savunma ve güvenlikle bağlantılı harcamalara ayırma konusunda anlaşmıştı.
Ancak İngiltere, savunma harcamalarındaki taahhütlerinden geri adım atabileceği sinyali verince, ABD basını da Washington'un Falkland Adaları'nı öne sürebileceğini iddia etmişti. Geçen hafta ABD’li bir yetkili, İngiltere’nin savunma harcamaları konusundaki taahhütlerini yerine getirmemesi halinde Washington’ın Falkland Adaları’na ilişkin tutumunu değiştirebileceği yönünde demeç verdi. Şimdi de Trump, ”adalara yönelik tutumun değişebileceği” sinyalini veriyor. Falkland Adaları'na dair tartışma sonrası gözlerin çevrildiği Londra'dan ise geri adım gelmedi. İngiltere Maliye Bakanı John Healey, savunma harcamalarının GSYH'nin yüzde 3'üne çıkarılması hedefinin ekim bütçesinde açıklanmayacağını duyurdu. Healey, Kuzey Carolina'daki G20 toplantısında The Times'a yaptığı açıklamada, "İlk kez harcama incelemesinde 2035'te GSYH'nin yüzde 3,5'i olan NATO taahhüdüne nasıl ulaşacağımıza dair net bir yol ortaya koyacağız. Bunun bir parçası olarak yüzde 3 hedefi için de tarih belirleyeceğiz" dedi.
Yüzde 3 hedefi için sabır istedi
Savunma harcamaları şu anda GSYH'nin yüzde 2,6'sı seviyesinde bulunuyor ve bunu yüzde 2,7'nin üzerine çıkarmaya yönelik henüz bir plan açıklanmış değil. Yüzde 3 seviyesine 2030'a kadar ulaşmanın yıllık yaklaşık 10 milyar sterlin ek maliyet gerektireceği belirtiliyor.Healey, yüzde 3 hedefine "yüzde 100" bağlı olduğunu söylerken, bu takvimin ekim bütçesinden sonraya bırakılmasını savundu.
Healey, haziran ayında Savunma Bakanlığı görevinden, Hazine'nin 2030'a kadar yüzde 3 hedefi için gerekli finansmanı sağlamamasını gerekçe göstererek istifa etmişti. O dönemde ülkenin artan tehditlerle karşı karşıya olduğunu ve savunma için daha fazla kaynak ayrılması gerektiğini söylemişti.
Falkland Adaları tartışması
Falkland Adaları’nın kime ait olduğu meselesi, 1982’de Birleşik Krallık ile Arjantin arasında yaşanan savaştan çok daha eskiye uzanan ve sömürgecilik, egemenlik ve kendi kaderini tayin hakkının karşı karşıya geldiği bir anlaşmazlık. İngiltere adalar üzerinde 1690’da hak iddiasında bulunurken, Fransa ve daha sonra İspanya da bölgede yerleşimler kurdu. Arjantin’in bağımsızlığını kazanmasının ardından Buenos Aires, adalar üzerindeki egemenlik iddiasını sürdürdü.
İngiltere 1833’te Arjantin’in adalardaki yerleşimini sona erdirerek kontrolü ele geçirdi ve o tarihten bu yana adaları yönetiyor. Arjantin ise bu hamleyi sömürgeci bir işgal ve egemenliğinin ihlali olarak değerlendiriyor. Bu nedenle Buenos Aires yönetimi adaları hâlâ “Malvinas” adıyla anıyor.
1982’de Arjantin’in adaları işgal etmesiyle başlayan savaş, İngiltere’nin askeri operasyonuyla adaların yeniden İngiliz kontrolüne girmesiyle sonuçlandı. Ancak savaşın sona ermesi, egemenlik tartışmasını ortadan kaldırmadı.
Washington-Londra ilişkilerinde yeni gerilim riski
ABD’nin Falkland Adaları konusundaki pozisyonunu değiştirmesi, İngiltere açısından yalnızca diplomatik değil, sembolik ve stratejik bir darbe anlamına gelebilir. 1982 yılında Arjantin’in adaları işgal etmesinin ardından dönemin Başbakanı Margaret Thatcher yönetimindeki İngiltere bölgeye askeri güç göndermiş ve adaların kontrolünü yeniden ele geçirmişti. Savaşta 649 Arjantinli ve 255 İngiliz askeri hayatını kaybetmişti. Dönemin ABD Başkanı Ronald Reagan ise o dönem cunta tarafından yönetilen Arjantin ile de müttefik olmasına rağmen savaş sırasında Birleşik Krallık'a güçlü diplomatik destek vermişti.
ABD’nin İngiltere’nin savunma harcamalarını artırması için Falkland meselesini pazarlık unsuru haline getirmesi, iki ülke arasındaki güven ilişkisini zorlayabilecek bir gelişme olabilir. Trump’ın Arjantin Devlet Başkanı Javier Milei ile yakın ilişkisi de Falkland tartışmasını daha hassas hale getiriyor.
