CGTN Türk Dış İlişkiler Servisi
Türkiye, bu yıl Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı’na (COP31) ev sahipliği yapıyor. 9–20 Kasım tarihleri arasında Antalya’da düzenlenen zirve, hükûmet temsilcilerini, bilim insanlarını ve sivil toplum kuruluşlarını bir araya getirdi.
Türkiye’nin zirve başkanlığı, önceki konferanslarda alınan kararların uygulanmasını gündemin merkezine koydu. Ülkelerin Paris Anlaşması kapsamında verdiği sözler ile yürürlükteki politikaları arasındaki fark, Antalya’daki görüşmelerin de çıkış noktalarından biri oldu. Bu kapsamda Dış İlişkiler Konseyi’nin (CFR) zirveye dair öne çıkan soruları okuyucularımızın dikkatine sunuyoruz:
1. Paris Anlaşması on yılda neyi değiştirdi?
Paris Anlaşması’nın kabul edildiği 2015’te, yüzyıl sonuna kadar küresel sıcaklık artışının 3,7 ila 4,8 dereceye ulaşacağı öngörülüyordu. İklim politikalarının devreye girmesi ve yenilenebilir enerjinin yaygınlaşmasıyla bu tahmin geriledi. Dünyanın kurulu güneş enerjisi kapasitesi, 2025’te 2015’teki düzeyinin on katını aştı.
Dış İlişkiler Konseyi’nin (CFR) derlediği projeksiyonlara göre, mevcut politikalarla yüzyıl sonunda ısınmanın 2,8 dereceye ulaşması bekleniyor. Ülkeler son taahhütlerini eksiksiz yerine getirirse tahmin 2,6 dereceye düşüyor. BM Çevre Programı’na göre 1,5 derece eşiğinin aşılması bekleniyor. Yüzyıl sonunda yeniden bu seviyeye inme ihtimalini koruyan senaryoda, küresel sera gazı emisyonlarının 2025 düzeyine kıyasla 2030’a kadar yüzde 18, 2035’e kadar yüzde 45 azalması ve atmosferden giderek daha fazla karbondioksit çekilmesi gerekiyor.
2. Antalya’da hangi konular pazarlık masasında?
Finansman, müzakerelerin en çetin başlığı olmaya aday. OECD’ye göre gelişmiş ülkelerin sağladığı ve harekete geçirdiği iklim finansmanı 2024’te 136,7 milyar dolara ulaştı. Bakü’deki COP29’da ise 2035’e kadar yıllık en az 300 milyar dolar hedefi kabul edildi. Gelişmekte olan ülkeler kaynakların daha hızlı aktarılmasını istiyor. Paranın ne kadarının hibe, ne kadarının kredi olacağı da tartışma konusu. Borç yükü yüksek ülkeler için krediler, iklim yatırımlarının maliyetini artırabiliyor.
Fosil yakıtlardan uzaklaşma tartışması da Antalya’ya taşındı. Geçen yıl Belém’de düzenlenen COP30’da 80’den fazla ülke bir yol haritasını destekledi, fakat ortak metinde fosil yakıtlara yer verilmedi. Antalya’daki görüşmelerde ülkelerin emisyon azaltımına ilişkin çalışma programının somut kesintileri teşvik edip etmeyeceği de ele alınacak.
3. ABD’nin yokluğu ve bilimsel raporlardaki gecikme zirveyi nasıl etkiliyor?
Paris Anlaşması’ndan bu yıl resmen ayrılan ABD, Antalya’ya hükûmet heyeti göndermedi. Bazı Kongre üyeleri ve Amerikan şirketleri ise zirveye katılıyor. Dünyanın en büyük ikinci sera gazı salıcısının resmî müzakerelerde yer almaması, özellikle finansman ve emisyon azaltımı konularında ortak karar arayışını zorlaştırıyor.
Antalya’da Paris Anlaşması’nın hedeflerine ne ölçüde yaklaşıldığını belirleyecek ikinci küresel durum değerlendirmesi de başlayacak. Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli’nde (IPCC) bir sonraki bilimsel raporların yayımlanma takvimi ekim ayındaki toplantıda karara bağlanamadı. Gecikme, ülkelerin bir sonraki emisyon azaltım hedeflerini güncel bilimsel değerlendirmeler ellerine ulaşmadan hazırlamaları riskini doğurdu.
4. Antalya’dan somut bir sonuç çıkar mı?
Zirveye Türkiye adına Murat Kurum başkanlık ediyor. Resmî müzakereleri ise Avustralya’nın İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı Chris Bowen yürütüyor. Türkiye’nin açıkladığı eylem gündeminde temiz enerji, iklim risklerine dayanıklı kentler ve metan salımının azaltılması gibi başlıklar yer aldı. Gönüllü girişimlerden biri, elektriğin toplam enerji tüketimindeki payını bugünkü yüzde 23 seviyesinden 2035’e kadar yüzde 35’e çıkarmayı hedefliyor.
Antalya’da ilerleme sağlanabilecek alanlardan biri petrol ve doğal gaz sektöründeki metan salımı olabliir. Tesislerdeki sızıntıların tespiti ve onarılması, mevcut teknolojilerle kısa sürede sonuç alınabilecek adımlar arasında. Zirve, bu alanda birlikte hareket etmek isteyen ülkeler için bir fırsat sunuyor. Finansmanın kimler tarafından ve hangi koşullarda sağlanacağı ile fosil yakıtlardan çıkış konusunda görüş ayrılıkları sürdüğü için kapsamlı bir anlaşma ihtimali sınırlı olduğu düşünülmekte.
