Çin'in Dünya Ticaret Örgütü'nün (DTÖ) reformuna ilişkin önerisi, örgütün üyeleri tarafından destek gördü.
DTÖ bünyesinde dün "Kalkınma Rayları" başlıklı bir toplantı düzenlendi. Toplantıda Çin'in DTÖ Daimi Temsilcisi Li Yongsha, "Çin'in DTÖ Reformuna İlişkin Düşünceleri ve Önerileri" başlıklı belge hakkında katılımcılara bilgi verdi.
Li, DTÖ reformunda kalkınmanın rolü başta olmak üzere Çin'in örgütün geleceğine ilişkin yaklaşımını ortaya koydu. Çin'in önerisi toplantıya katılan ülkelerin dikkatini çekerken, gelişmekte olan ülkelerin temsilcilerinden de destek aldı.
Çin: Kalkınma reformun merkezinde olmalı
Li Yongsha, DTÖ'nün kuruluşundan bu yana geçen 30 yılı aşkın sürede gelişmekte olan ekonomilerin küresel ekonomi ve ticaretteki payının önemli ölçüde arttığını belirtti.
Buna karşın çok sayıda gelişmekte olan ülkenin ihracatını çeşitlendirme, üretim kapasitesini geliştirme ve küresel değer zincirlerine daha fazla katılma konusunda halen çeşitli kısıtlamalarla karşı karşıya olduğunu ifade eden Li, DTÖ reformunun bu farklılıkları dikkate alması gerektiğini söyledi.
Çin'in uzun süredir kalkınmanın DTÖ reformunun merkezine yerleştirilmesini savunduğunu belirten Li, reform sürecinde soyut tartışmalar yerine somut ve sorun odaklı bir yaklaşım benimsenmesi gerektiğini vurguladı.
Li, DTÖ reformunun "kalkınma rayları"nın eşgüdüm rolünü güçlendirmesi ve örgütün farklı komiteleri ile anlaşmaları arasındaki sistematik sorunların çözümüne katkı sağlaması gerektiğini kaydetti.
"Tek tip kriter" eleştirisi
Çinli temsilci, gelişmekte olan ülkelerin DTÖ kapsamında yararlandığı özel ve farklı muamele ilkesine ilişkin de değerlendirmelerde bulundu.
Li, gelişmekte olan ülkelerin bu statüden yararlanıp yararlanamayacağını belirlemek için sözde "objektif standartlar" uygulanmasına karşı çıktıklarını ifade etti.
Çin'in yaklaşımına göre ülkelerin kalkınma düzeyleri ve karşı karşıya oldukları sorunlar yalnızca birkaç nicel gösterge üzerinden değerlendirilemez. Bu nedenle DTÖ reformunun, gelişmekte olan ülkelerin farklı ekonomik koşullarını ve ihtiyaçlarını dikkate alması gerektiği savunuluyor.
Gelişmekte olan ülkelerden destek
Toplantıda Çin'in önerisine özellikle gelişmekte olan ülkelerden destek geldi.
Brezilya, Afrika Grubu, Pakistan, Hindistan ve Endonezya gibi ülkeler, kalkınmanın DTÖ reformunun merkezinde yer alması gerektiği görüşünü destekledi.
Bu ülkeler, ülkelerin karmaşık ve birbirinden farklı kalkınma ihtiyaçlarının yalnızca basit nicel göstergelerle ölçülemeyeceği konusunda Çin'in yaklaşımına katıldı.
Japonya, Avrupa Birliği, İngiltere, Güney Kore ve Avustralya ise Çin'in önerisinin gerçekçi yaklaşımını olumlu değerlendirdi.
DTÖ neden reform tartışması yaşıyor?
1995'te kurulan DTÖ, küresel ticaret sisteminin temel kurumlarından biri olarak ülkeler arasındaki ticaret kurallarını belirliyor. Örgüt, tarifelerin ve diğer ticaret engellerinin azaltılması, ticaret müzakerelerinin yürütülmesi ve ülkeler arasındaki ticari anlaşmazlıkların çözümü gibi işlevler üstleniyor.
Ancak küresel ticaretin son yıllarda önemli ölçüde değişmesi, DTÖ'nün mevcut yapısının ne ölçüde günün koşullarına cevap verebildiğine ilişkin tartışmaları da artırdı.
Özellikle gelişmekte olan ülkeler, küresel ticaret sisteminde ekonomik ağırlıkları artmasına rağmen karar alma mekanizmalarında ve ticaret kurallarının uygulanmasında kendi kalkınma ihtiyaçlarının yeterince dikkate alınmadığını savunuyor.
Buna karşılık gelişmiş ülkeler, DTÖ'nün bazı kurallarının ülkelerin gelişmişlik düzeyinden bağımsız olarak daha fazla karşılıklılık ve şeffaflık temelinde uygulanması gerektiğini savunuyor.
Bu tartışmanın önemli başlıklarından biri de özel ve farklı muamele ilkesi. Bu ilke, gelişmekte olan ülkelerin ticaret kurallarını uygularken daha uzun geçiş süreleri veya belirli esnekliklerden yararlanabilmesini öngörüyor. Ancak hangi ülkelerin bu statüden yararlanması gerektiği ve bunun hangi kriterlere göre belirlenmesi gerektiği uzun süredir tartışma konusu.
