Atilla İlhan en sevdiğim şairlerin başında gelir. Şiirlerinde yaşar yaşatır. İçinde bulunduğu duygu durumu veya bir kenti öyle betimler ve öyle anlatır ki siz de onunla yaşarsınız şiiri. Örneğin Uzun Hava şiirinde Deli Asaf ile Erzincanlı olursunuz ama Kaptan şiiri ile de Parisli. Gençlik yıllarımdan bu yana aşkı da ihaneti de, mücadeleyi de onun şiirlerinde buldum, bulduk. Dün Caracas'taki görüntüleri izlediğimde yine Atilla İlhan'da buldum cevabı ve aklıma o meşhur mısra geldi; "ihanet bir bilmecedir".

Görüntüyü bundan bir yıl önce görseydim bu nasıl bir rüya diye yorumlamaya çalışırdım. Pete Hegset denilen ve kendi ülkesinde bile savaş suçlusu olarak yargılanacak bir neocon Caracas'ın merkezinde, o ülkenin hala Cumhurbaşkanı olan Nicolas Maduro'ya narko-terörist dedi. Başında Delcy Rodriguez'in de bulunduğu ihanet şebekesi de Hegset'i alkışladı.

İhanet ne zaman başladı

Bu sorunun yanıtını bulmak çok zor. Ama biz yazımız çerçevesinde Delcy Rodríguez'in ihaneti üzerinden gidelim.

Delcy Rodríguez henüz yedi yaşındayken babası Jorge Antonio Rodríguez, Venezuela'nın siyasi polisi tarafından işkenceyle öldürüldü. Babası, ülkesinin emperyalist bağımlılığına karşı mücadele eden Marksist bir devrimciydi. Onu öldüren güvenlik aygıtının içinde CIA ile bağlantıları belgelenmiş isimler de faaliyet göstermişti.

Aradan yarım yüzyıl geçti. Babasının ölümünden ABD'yi sorumlu tutarak büyüyen Delcy Rodríguez, bugün Washington'un Venezuela'daki en önemli siyasi aparatlarından biri hâline geldi. Pekiyi ama bu nasıl oldu, yani ihanet bilmecesinin ilk satırı nasıl yazıldı. Burada bir hadsizlik yaparak, başta eşim olmak üzere tüm psikiyatrist dostlarımdan özür dileyerek bir alıntı yapmak istiyorum.

Anna Freud'un Ben ve Savunma Mekanizmaları eserinde saldırganla özdeşleşme kavramını ele alınır. Bu savunma mekanizmasında kişi, kendisini tehdit eden gücün bazı özelliklerini benimseyerek çaresizlik duygusuyla baş etmeye çalışabilir. Böylece tehdit karşısındaki edilgen konumdan etkin bir konuma geçme olanağı bulur.

Yaşanılan ihanet bunla açıklanabilir mi bilmiyorum, ama kökenin çok derinlerde, Rodriguez kardeşlerin çocukluğunda bir yerlerde olduğu kesin.

Chavez neden Delcy'yi tasfiye etti?

3 Ocak ihaneti sonrası Delcy ile ilgili sıkça gündeme gelen konu başlıklarından biri de bu oldu. Chavez'in 2006 yılında bir Moskova ziyaretinde Delcy Rodriguez'e fena halde öfkelenmesi ve onu dönüşte makam uçağına almayarak eve göndermesi.

Delcy Rodriguez o dönem Cumhurbaşkanlığı ofisinde çalışıyordu. Ziyaret sonrası görevden alındı. Chavez ölünceye kadar da kendisine bir daha ciddi bir görev verilmedi. Moskova'da olanlarla ilgili bir çok şehir efsanesi dolaşıyor.

Ancak dönemin Moskova Büyükelçisi ile Delcy'nin tartışması ve yapılan görüşmelerinde Venezuela'nın Rusya'dan almak istediği savunma sistemleri ile ilgili olduğu konun hassas olduğunu anlamamıza yetiyor.

Chávez'in uzaklaştırdığı Delcy'yi Maduro neden yeniden iktidara taşıdı?

Venezuela'nın bugün karşı karşıya bulunduğu siyasi tabloyu anlamak için yanıtlanması gereken bir soru daha var. Hugo Chávez'in 2006 yılında görevden uzaklaştırdığı Delcy Rodríguez, onun ölümünden sonra nasıl oldu da devlet yönetiminin en güçlü isimlerinden birine dönüştü? Bu sorunun yanıtı yalnızca Delcy Rodríguez'in siyasi yeteneklerinde değil, Nicolás Maduro'nun Chávez'den devraldığı iktidarın niteliğinde aranmalı.

Maduro, gençlik yıllarında Jorge Antonio Rodríguez'in kurucusu olduğu Marksist Sosyalist Birlik'in siyasi çevresinde yetişmişti. Delcy'nin ağabeyi Jorge Rodríguez ise Maduro'nun en eski siyasi müttefiklerinden biriydi. Jorge, Venezuela devletinde önemli görevler üstlenmiş, seçim kurumlarında çalışmış ve Chávez döneminde devlet başkanlığı yardımcılığı yapmıştı. Maduro'nun siyasi hayatının kritik dönemeçlerinde onun yanında yer almıştı.

Dolayısıyla Delcy'nin yükselişini tek başına değerlendiremeyiz. Ortada birlikte hareket eden, ortak siyasi geçmişe sahip ve devletin içinde giderek güçlenen bir Rodríguez ailesi vardı.

Bir anlamda Rodríguez ailesinin tarihsel hafızası, Maduro yönetiminde yeniden siyasi sermayeye dönüştürülüyordu.

Bolivarcı devrimin tarihsel yanılgısı

Bolivarcı devrimin belki de en büyük tarihsel yanılgısı, anti-emperyalist söylemine ve sosyalist hedeflerine rağmen, Marksist-Leninist anlamda köklü bir toplumsal ve sınıfsal dönüşümü gerçekleştirememiş olmasıydı.

Bolivarcılık , petrol gelirlerini yoksul halkın yaşam koşullarını iyileştirmek için kullandı; ancak üretim ilişkilerini, devlet aygıtının sınıfsal karakterini ve sermayenin ekonomik gücünü kökten değiştirmek yerine, büyük ölçüde yeniden dağıtımcı ve popülist politikalarla yetindi. Böylece devrim, örgütlü işçi sınıfının ve emekçi halkın doğrudan iktidarına dayanmak yerine, karizmatik liderliğe, petrol rantına ve devlet bürokrasisine bağımlı kaldı. Daha da önemlisi, eski düzenin sınıfsal ilişkileriyle iç içe geçebilen, devrimin nimetlerinden yararlanırken onun ideallerini içselleştirmeyen yeni bir yönetici tabaka ortaya çıktı.

Emperyalizmin dışarıdan darbelerle, askerî tehditlerle ve ekonomik kuşatmayla başaramadığını, devrimin kendi içindeki bu bürokratik çözülme ve işbirlikçi kadrolar aracılığıyla gerçekleştirmesinin zemini böyle hazırlandı. Chávez'i 2002'de askerî darbeyle deviremeyen güçlerin, bugün Bolivarcı devletin içinden yetişmiş yöneticilerle anlaşabilmesi, bu yapısal zaafın en çarpıcı göstergelerinden biridir.

Caracas'ta gece sonsuza kadar sürmeyecek

Attilâ İlhan, Tut ki Gecedir şiirinde ihanetin karanlık dünyasını anlatır. Ancak gecenin en önemli özelliği sonsuza kadar sürmemesidir.Venezuela'da bugün yaşananlar, Bolivarcı devrimin tarihi açısından karanlık bir dönemi temsil ediyor. Bir ülkenin devlet başkanı yabancı askerler tarafından esir alınmış durumda. Onun en yakınındaki siyasi kadrolardan bazıları, Washington'la kurdukları ilişkiler üzerinden yeni bir iktidar düzeni inşa ediyor.

APEC liderleri Shenzhen sokaklarında: Kimi alışverişte, kimi tai chi dersinde
APEC liderleri Shenzhen sokaklarında: Kimi alışverişte, kimi tai chi dersinde
İçeriği Görüntüle

Ülkenin petrol kaynakları ve askerî kurumları üzerinde ABD etkisi giderek genişliyor. Pete Hegseth ise Caracas'ta bu tabloyu Amerikan zaferinin kanıtı olarak sunuyor. Ama burada önemli bir tarihsel yanılgı var. Emperyalistler çoğu zaman bir ülkenin yönetici kadrolarını kendi politikalarına bağladıklarında o ülkenin halkını da teslim aldıklarını düşünürler.

Oysa devlet yönetimini denetim altına almakla bir toplumun tarihsel hafızasını ortadan kaldırmak aynı şey değildir. Washington, Venezuela'nın petrolünü denetleyebilir. Ordusuyla anlaşmalar imzalayabilir. Kendisini destekleyen siyasetçilerle yeni bir düzen kurabilir. Ancak bu anlaşmaların hiçbiri Venezuela halkının bağımsızlık arzusunu sonsuza kadar ortadan kaldıramaz.

Hegseth'in övündüğü 48 dakikalık operasyonun sonunda Maduro esir alınmış olabilir. Fakat Simón Bolívar'dan Hugo Chávez'e uzanan bağımsızlık mücadelesinin tarihsel mirası 48 dakikada yok edilemez. Delcy Rodríguez'in bugünkü siyasi tercihleri, bu miras adına atılmış son imza değildir. Ve Venezuela'nın geleceği, Washington'da hazırlanmış bir askerî planın son maddesinden ibaret olamaz.

İhanet bir bilmecedir, demişti Attilâ İlhan.

Bugün Caracas'ta bu bilmecenin bazı parçaları giderek daha görünür hâle geliyor.

Ancak Venezuela'nın tarihini yalnızca ihanet edenler yazmayacak.

Çünkü bir halkın bağımsızlık mücadelesi, kendisini temsil ettiğini söyleyenlerin teslim olmasıyla sona ermez.

Ve Caracas'ta gece sonsuza kadar sürmeyecek.