CGTN Türk Dış Haberler Servisi
Çin ile Avrupa arasındaki deniz ticaretinde Süveyş Kanalı ve Kızıldeniz’e alternatif olabilecek yeni bir güzergâh giderek daha görünür hale geliyor. Financial Times’a göre, özellikle Türkiye ve Kuzey Afrika pazarlarına odaklanan Çinli konteyner taşımacılığı şirketi Sea Legend, bu hafta Arktik üzerinden ilk düzenli konteyner taşımacılığı hizmetini başlatacak. Şirket, Çin’in doğu kıyısındaki Ningbo ile İngiltere’nin Felixstowe Limanı arasında Rusya’nın kuzey kıyılarını takip edecek haftalık hatta, tarihi İpek Yolu’na gönderme yaparak “Buz İpek Yolu” adını verdi.
Yeni güzergâhın en büyük avantajı mesafe ve zaman olarak öne çıkıyor. Ningbo ile Felixstowe arasındaki geleneksel deniz yolculuğu yaklaşık 40 gün sürerken Arktik rotasının, buz ve hava koşullarına bağlı olarak bu süreyi yaklaşık yarıya indirmesi bekleniyor. Kuzey Deniz Rotası üzerindeki hareketlilik de şimdiden artıyor. 2024 yazında 15 olan transit geçiş sayısı geçen yaz 23’e yükselerek rekor kırdı. Yaz aylarında deniz buzunun yeterince kuzeye çekilmesi, belirli dönemlerde özel buz kırıcı kapasitesine sahip olmayan gemilerin de geçiş yapabilmesine imkân sağlıyor.
Jeopolitik çatışmalardan uzak rota arayışı
Arktik’e yönelik ilginin arkasında yalnızca daha kısa mesafe bulunmuyor. Kızıldeniz’e açılan Babülmendep Boğazı başta olmak üzere küresel ticaretin geleneksel geçiş noktalarında yaşanan güvenlik sorunları, şirketleri alternatif güzergâhlara yöneltiyor. Husilerin geçen ay Kızıldeniz’deki gemilere yönelik müdahalelerinin yeniden artırması ve 23 Temmuz’da iki Suudi Arabistan tankerine saldırdıklarını açıklaması, deniz taşımacılığındaki jeopolitik riskleri yeniden gündemin üst sıralarına taşıdı. Saldırıların ardından petrol fiyatlarının yeniden varil başına 100 doların üzerine çıkması, dar boğazlarda yaşanan güvenlik krizlerinin küresel ekonomi üzerindeki etkisini de ortaya koydu.
Sigorta şirketi Allianz’ın küresel deniz riskleri danışmanlığı başkanı Rahul Khanna, Arktik ve Kuzey Deniz Rotası'ndaki trafiğin belirgin biçimde arttığına dikkat çekiyor. Khanna’ya göre gemi sahipleri rotayı artık hem “zaman ve maliyetten büyük ölçüde tasarruf etmenin” hem de jeopolitik çatışma bölgelerinden uzak durmanın bir yolu olarak değerlendiriyor. Böylece Arktik’in önemi yalnızca Çin-Avrupa arasındaki mesafeyi kısaltmasından değil; Malakka, Babülmendep ve Süveyş gibi geleneksel deniz ticareti güzergâhlarına olan bağımlılığı azaltma potansiyelinden de kaynaklanıyor.
Rusya kilit konumda
Yeni güzergâh aynı zamanda Rusya’nın küresel deniz ticaretindeki stratejik ağırlığını artırabilecek bir tablo ortaya çıkarıyor. Kuzey Deniz Rotası, buz koşullarına göre farklı seyir kurallarının uygulandığı 28 bölüme ayrılmış durumda. Bölgede seyredecek gemilere izin verme yetkisi ise Rus devlet şirketi Rosatom’un kontrolündeki Kuzey Deniz Rotası İdaresi’nde bulunuyor. Bu nedenle Çin ile Avrupa arasındaki Arktik ticaretinin büyümesi, Moskova’ya Asya ile Avrupa arasındaki yeni bir ticaret koridoru üzerinde önemli bir düzenleyici rol kazandırabilir.
Denizcilik sektöründeki yatırım eğilimleri de şirketlerin kuzey rotalarına yönelik beklentilerinin arttığını gösteriyor. Veson Nautical verilerine göre geçen yıl 167 buz sınıfı gemi inşa edildi. Bu sayı son 10 yılı aşkın dönemin en yüksek seviyesine karşılık geliyor. Bu yıl ise 164 yeni buz sınıfı geminin daha tamamlanması bekleniyor. Böylece Arktik’te faaliyet gösterebilecek filonun kapasitesi hızla genişliyor.
