BRICS, bu hafta sonu Hindistan'ın başkenti Yeni Delhi'de düzenlenecek 18. BRICS Zirvesi'yle yeni bir döneme giriyor. Zirvenin “Dayanıklılık, İnovasyon, İşbirliği ve Sürdürülebilirlik için İnşa Etmek” teması, örgütün önümüzdeki dönemdeki önceliklerini ortaya koyuyor.
Beş ülkeden oluşan bir oluşum olarak başlayan BRICS, bugün 11 üyeye ulaşarak dünya nüfusunun yaklaşık yarısını temsil eden geniş bir platforma dönüştü.
Küresel gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYH) yaklaşık yüzde 40'ını oluşturan BRICS ülkeleri arasındaki ticaret hacmi de 2024'te 1,17 trilyon dolara ulaştı. Bu büyüklük, BRICS'in küresel ekonomi ve uluslararası yönetişim alanındaki ağırlığının giderek arttığına işaret ediyor.
Çin'in genişleme sürecindeki rolü
Çin, BRICS'in genişlemesi ve gelişmekte olan ülkeler arasındaki iş birliğinin artırılmasında önemli bir rol üstlendi.
Çin, 2017'de düzenlenen Xiamen Zirvesi'nde, BRICS iş birliğini daha geniş bir gelişmekte olan ülkeler grubuna yaymayı ve Küresel Güney'in uluslararası platformlardaki sesini güçlendirmeyi amaçlayan “BRICS Plus” modelini ortaya koydu.
Çin'in dönem başkanlığı sırasında Mısır, Gine, Meksika, Tacikistan ve Tayland liderlerinin zirveye davet edilmesi, örgütün daha geniş bir ortaklık ağı oluşturmasının önünü açtı.
Bu girişim daha sonra üyelik genişlemesine dönüştü. Mısır, Etiyopya, Endonezya, İran, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin tam üye olmasıyla BRICS'in kapsamı önemli ölçüde genişledi ve “Büyük BRICS” olarak nitelendirilen yeni bir yapı ortaya çıktı.
Çin, genişleme sürecinin yanı sıra BRICS ülkeleri arasındaki ekonomik ve siyasi iş birliğinin güçlendirilmesini de destekledi.
2024'te oluşturulan ortak ülke mekanizması, ülkelerin tam üyelik olmadan BRICS'le daha yakın ilişkiler kurmasına imkan sağladı. Çin, bu mekanizmayla daha fazla ülkenin BRICS iş birliğine dahil edilmesini ve Küresel Güney ülkeleri arasındaki dayanışmanın güçlendirilmesini destekliyor.
Shandong Üniversitesi Kuzeydoğu Asya Çalışmaları Okulu öğretim görevlisi Xi Manzhao ile Uluslararası Çalışmalar Enstitüsü araştırmacısı Yang Yanlong'un değerlendirmesine göre, BRICS'in genişlemesi gelişmekte olan ülkeler arasındaki dayanışmayı ve iş birliğini güçlendirirken, küresel ekonomik risklerle ortak mücadele edilmesine de katkı sağlayabilir.
Ortak sorunlara yönelik yeni iş birliği alanları
BRICS'in genişlemesi, yalnızca üye sayısındaki artışla sınırlı kalmıyor. Örgüt bünyesinde ortak sorunlara yönelik çeşitli iş birliği mekanizmaları da oluşturuluyor.
Çin'in öncülük ettiği girişimler arasında Çin-BRICS Yapay Zeka Geliştirme ve İşbirliği Merkezi bulunuyor. Merkez, yapay zeka teknolojilerinin işletmeler ve yerel yönetimler açısından daha erişilebilir hale getirilmesini ve yerel sorunların çözümünde kullanılmasını amaçlıyor.
BRICS Derin Deniz Kaynakları Uluslararası Araştırma Merkezi ise üye ülkelerin araştırma kapasitesini bir araya getirerek kaynak kıtlığıyla mücadele etmeyi ve okyanusların adil ve sürdürülebilir biçimde kullanılmasını hedefliyor.
Bunun yanı sıra BRICS Ülkelerinde Özel Ekonomik Bölgelerin Geliştirilmesi İşbirliği Çin Merkezi, üye ülkeler ve gelişmekte olan ekonomiler arasında ticaret, politika paylaşımı ve kurumsal yenilik alanlarındaki iş birliğini geliştirmeye çalışıyor.
Finansal iş birliği de güçleniyor
Çin'in BRICS içindeki katkıları, ekonomik iş birliği platformlarıyla sınırlı değil.
Çin, BRICS ülkeleri tarafından kurulan Yeni Kalkınma Bankası'nın (NDB) kurucu üyeleri arasında yer alıyor. Banka, gelişmekte olan ülkelerde altyapı ve sürdürülebilir kalkınma projelerine finansman sağlıyor.
Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı'nın (UNCTAD) raporlarına göre Çin ayrıca, BRICS ülkelerine karşılıklı likidite desteği sağlamayı ve kısa vadeli ödeme baskılarına karşı koruma sunmayı amaçlayan Şartlı Rezerv Düzenlemesi (CRA) mekanizmasının oluşturulmasına da katkıda bulundu.
BRICS'in üye sayısının artması ve yeni iş birliği alanlarının ortaya çıkmasıyla örgüt, ekonomik dayanışmanın ötesine geçen daha kapsamlı bir yapıya dönüşüyor. Çin ise ortak kalkınma sorunlarına yönelik somut platformlar ve finansal mekanizmalar oluşturarak bu dönüşümde önemli bir rol üstleniyor.
Mısır Dışişleri Konseyi Direktörü Ezzat Saad El Sayed, Çin'in BRICS içindeki rolüne dikkat çekerek, “Çin olmadan BRICS'in nasıl bir şey olacağını hayal edemeyiz. Çin, BRICS iş birliğinin temel direği ve güçlü bir itici gücüdür.” değerlendirmesinde bulundu.
Yeni Delhi'deki zirvenin, genişleyen BRICS'in gelecekteki yönünü ve Küresel Güney ülkeleri arasındaki ekonomik ve siyasi iş birliğinin nasıl şekilleneceğini ortaya koyması bekleniyor.
