CGTN Türk Dış Haberler Servisi
ABD merkezli yapay zekâ şirketi Anthropic, 10 Eylül 2026’da yayımladığı raporda, geliştirdiği Claude’un kötüye kullanımına ilişkin ağır iddialara yer verdi. Virüsleri insanlar için daha ölümcül hale getirmeye yönelik çalışmalarda yapay zekâdan yararlanıldığı, Mali’de 25 milyon SIM kartın izlendiği ve füze güdümüne ilişkin destek arandığı öne sürüldü.
Anthropic ve OpenAI’da çalışmış araştırmacı Jacob Coxon da aynı günlerde, şirketlerin yeterince sorumlu davranmadığını belirterek istifa etti. Yapay zekânın on yıl içinde insanlığın sonunu getirebileceğine inandığını açıklayan Coxon, sistemlerin bilgisayar ağlarına saldırabilecek ve gerçek kaynaklara erişebilecek yetenekler kazanacağı uyarısında bulundu. Anthropic araştırmacısı Evan Hubinger de “Yapay zekanın tüm insanları öldürebileceğine gerçekten, içtenlikle inanıyoruz” sözleriyle bu çıkışa destek verdi.
Ardından Anthropic CEO’su Dario Amodei, mevcut gelişim hızı korunursa modellerin altı ila on iki ay içinde internete bağlı bilgisayarları ele geçirerek yüz milyarlarca dolarlık zarara yol açabileceğini öne sürdü. Araştırmaların tamamen durdurulmasını değil, ilerlemenin güvenlik ve kontrol mekanizmalarının yetişebileceği düzeye çekilmesini istedi. Elon Musk destek verirken OpenAI CEO’su Sam Altman da benzer bir mekanizma kuracaklarını açıkladı.
İnsanlığın güvenliğine Amerikan üstünlüğü şartı
Amodei’nin önerisinin uygulama bölümünde Çin’e gelişmiş çip ve üretim ekipmanı satışının kesilmesi, büyük modellerin öğrendiği bilgilerin küçük modellere aktarılmasını sağlayan yöntemlerin kısıtlanması ve model ağırlıklarının daha sıkı korunması yer alıyor. Bu önlemlerle üç ila beş yıl içinde ABD’nin Çin karşısındaki teknolojik farkının büyütülebileceği savunuluyor. Pekin ile yavaşlama görüşmeleri ise üstünlüğün kurulmasından sonraya bırakılıyor.
Felaket uyarısının takvimiyle siyasi hedefin takvimi birbirini boşa düşürüyor. Tehlike altı ila on iki ay içinde kapıya dayanacaksa, ortak çözümü yıllar sonra elde edilecek rekabet avantajına bağlamak hangi güvenlik ihtiyacına karşılık geliyor? Öneri, acil risk karşısında derhal işbirliği yerine önce Çin’in geriletilmesini istiyor. İnsanlığın geleceği, Washington’ın güç hesabında beklemeye alınıyor.
Amerikan laboratuvarları içinse ortak yetenek eşikleri belirlenmesi ve modeller bu seviyelere ulaştığında birlikte durularak güvenlik testleri yapılması öneriliyor. Rakiplerin geliştirme hızını ortaklaşa belirlemesi rekabet hukukuna takılabileceği için antitröst muafiyeti talep ediliyor. Böylece Çinli şirketlerin önüne yeni yasaklar konulurken Amerikan devlerinin önündeki hukuki engellerin kaldırılması isteniyor. Güvenlik başlığı altında sunulan bu ayrıcalık düzeni, rekabetin kurallarını güçlü şirketlerin lehine yeniden yazıyor.
Denetimden tekel yetkisi çıkarılıyor
Plan, durma eşiklerinin belirlenmesini de büyük laboratuvarlara bırakıyor. Teknolojiyi geliştiren ve satışından gelir sağlayan şirketler, sektörün hangi koşullarda ilerleyebileceğine karar veren konuma taşınıyor. Kamu adına denetim ihtiyacından özel şirketlere kural koyma yetkisi çıkarılması, güvenlik mekanizmasını daha kuruluş aşamasında ticari çıkarların etkisine açıyor.
Silikon Vadisi yatırımcısı Chamath Palihapitiya’nın, Amodei’nin açık kaynak modellerini durdurup gücü Anthropic’te toplamak istediği yönündeki eleştirisi bu noktaya işaret ediyor. Büyük modellerden küçük modellere bilgi aktarımının kısıtlanması, büyük laboratuvarların dışındaki geliştiricilerin yararlandığı yöntemleri de hedef alıyor. Düzenlemenin bedelini, kendi güvenlik eşiklerini belirleme masasında yer bulamayan küçük şirketler ve bağımsız araştırmacılar ödeyebilir.
Çin’den Soğuk Savaş yanıtı
Amodei’nin girişimini Soğuk Savaş yaklaşımı olarak nitelemek mümkün. Çin’in Global Times gazetesinin yorumunda, yapay zekânın güvenlik ve etik sorunlarının bütün insanlığı ilgilendirdiği, teknik meselenin siyasallaştırılmasının ortak yönetişim amacından sapma anlamına geldiği belirtildi. “Bu sessiz ‘Yapay Zeka Soğuk Savaşı’ ikiyüzlü ve kısa görüşlüdür” ifadesinin kullanıldığı analizde, Çin’in küresel yapay zekâ ekosisteminden dışlanabilecek bir aktör olmadığı vurgulandı.
Tsinghua Üniversitesi’nden Xiao Qian da Anthropic’in rekabet avantajını korumak amacıyla Çinli şirketlerin Amerikan modellerine ve teknolojilerine erişimini daha fazla kısıtlamak istediğini söyledi. Çin Ticaret Bakanlığı ise Çinli şirketlere yöneltilen model devşirme suçlamalarının hukuki dayanaktan yoksun olduğunu bildirdi.
DeepSeek’in kısıtlı çip erişimine rağmen geliştirdiği modeller, ambargonun yeniliği durduracağı hesabının sınırlarını gösteriyor. Kuşatmanın güvenlik açısından da maliyeti bulunuyor. Küresel araştırma ve üretim ağlarını parçalamak, deneme-yanılma maliyetlerini ve teknolojinin kontrolden çıkma riskini artıracak.
