ABD Başkanı Donald Trump, Pazar günü Rusya ve Ukrayna arasında, birbirlerinin enerji altyapılarına yönelik saldırıların durdurulmasını içeren acil bir "enerji ateşkesi" ilan etti. Ancak ne Moskova ne de Kiev bir anlaşmaya varıldığını teyit etti.
"Rusya ve Ukrayna arasındaki savaşta derhal geçerli olmak üzere bir ENERJİ ATEŞKESİ ilan edildi. Her iki taraf da anlaştı. Bunu bozmayın!" diyen Trump, Pazar günü Truth Social'da daha fazla açıklama yapmadan bu mesajı paylaştı.
Bu açıklama Kiev'i hazırlıksız yakaladı. Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodymyr Zelenskiy, başlangıçta ABD haber kuruluşu Axios'a yaptığı açıklamada, teklifin kendisi için "yeni bir haber" olduğunu belirterek, Ukrayna'nın ancak Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in Ukrayna enerji altyapısına yönelik saldırıları durdurması halinde böyle bir ateşkesi destekleyeceğini yineledi.
Ancak Zelenskiy, NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Kanada Başbakanı Mark Carney ve Finlandiya Cumhurbaşkanı Alexander Stubb ile görüştükten sonra Ukrayna'nın "ateşkesi desteklediğini" ancak Rusya'nın da buna bağlı kalması gerektiğini vurguladı. Kiev'in Washington'dan daha fazla ayrıntı beklediğini söyledi.
Zelenskiy'ye göre Rusya, Ukrayna'nın ikinci büyük şehri olan Kharkiv'deki ortak ısıtma ve enerji santraline yapılan saldırı da dahil olmak üzere Ukrayna enerji tesislerini hedef almaya devam etti.
Yakıt fiyatları ve seçim baskısı
Yakıt fiyatlarının fırlamasıyla Trump, Zelenskiy üzerindeki baskıyı artırıyor.
Bu anlaşmazlık, Trump'ın 3 Kasım'daki ABD ara seçimleri öncesinde yakıt fiyatlarını kontrol altına alma konusunda artan baskıyla karşı karşıya olduğu bir dönemde ortaya çıktı; yükselen maliyetler Cumhuriyetçilerin Kongre'deki şansını olumsuz etkileme tehdidi oluşturuyor.
Şubat ayında ABD ve İsrail'in İran'a düzenlediği askeri saldırılar, küresel petrol ve doğalgaz arzı için hayati önem taşıyan Hürmüz Boğazı'ndan geçen nakliyatı aksattığından beri küresel enerji piyasaları baskı altında. ABD'de dizel fiyatları Eylül ayında rekor seviyeye ulaşarak bir ara çatışma öncesi seviyelerinin %94 üzerine çıktı.
Dizel yakıt, özellikle ABD tarım ekonomisi için büyük önem taşıyor; tarım makinelerine güç sağlıyor ve mahsuller ile diğer malların taşınmasında kullanılıyor. Bu nedenle, yüksek fiyatlar, geleneksel olarak Cumhuriyetçi desteğinin güçlü olduğu Iowa ve Nebraska gibi eyaletlerdeki çiftçileri ve kırsal işletmeleri olumsuz etkiliyor.
Trump için siyasi riskler, benzin fiyatının ötesine uzanıyor. Yakıt fiyatları yüksek kalmaya devam ederse, çiftçiler, kamyon şoförleri ve dizel yakıta bağımlı diğer işletmeler arasındaki hayal kırıklığı, seçmenlerin sandık başına gitmesinden sadece birkaç hafta önce Cumhuriyetçi desteği zayıflatabilir.
Trump'tan Zelenskiy'e sert eleştiriler
Trump, Rus petrol rafinerilerine yönelik Ukrayna saldırılarının dizel fiyatlarındaki artışa katkıda bulunduğunu iddia etti ve Kiev'e bu saldırıları durdurması için baskı yaptı. Cumartesi günü, Zelenskiy'e yönelik eleştirilerini daha da sertleştirerek Ukrayna'yı saldırıları durdurmaya ve ülkenin seçimlerle yeni bir lider seçmesine çağırdı.
Trump, Moskova'nın çatışmayı sona erdirmek için müzakereye istekli olduğunu savundu ancak Zelenskiy'i bir anlaşmaya varılmasını engellemekle ve birçok fırsatı kaçırmakla suçladı.
Zelenskiy, Ukrayna'nın yükselen enerji fiyatlarından sorumlu olduğu yönündeki iddiaları reddederek, Orta Doğu'daki savaşın çok daha önemli bir faktör olduğunu savundu.
Financial Times'a göre Washington, Ukrayna'yı Rus enerji tesislerine yönelik saldırıları durdurmaya zorlarken, Ukrayna ile istihbarat paylaşımını askıya almak ve NATO müttefiklerinin Kiev için ABD silahlarını finanse ettiği bir mekanizma olan Öncelikli Ukrayna İhtiyaçları Listesi (PURL) aracılığıyla silah tedarikini durdurmakla da tehdit etti.
ABD'nin Rusya'dan dizel alım anlaşması tepki çekti
ABD'nin Rusya'dan dizel yakıt satın alma anlaşması eleştirilere yol açtı.
Trump'ın "enerji ateşkesi" duyurusu, Cuma günü Rusya ile yapılan ayrı bir dizel anlaşmasının ardından geldi. Trump, Putin'in yakıt kıtlığını ve fiyatlarını hafifletmek amacıyla ABD ve küresel pazarlara dizel tedarik etmeyi kabul ettiğini söylemişti.
Trump, Rusya'nın derhal 300.000 tondan fazla dizel yakıt tedarik edeceğini, bunu Kasım ayında 500.000 ton ve sonrasında da 1 milyon ton daha takip edeceğini söyledi.
Anlaşma, Amerika Birleşik Devletleri'nde her iki partiden de eleştiri aldı. Cumhuriyetçi ve Demokrat senatörler de dahil olmak üzere altı senatör, anlaşmanın yasallığını sorgulayarak Trump yönetimini geri adım atmaya çağırdı.
Zelenskyy anlaşmayı kınayarak, bunun Moskova'nın Ukrayna'ya yönelik saldırılarını cesaretlendireceğini ve daha fazla can kaybına yol açacağını söyledi.
Avrupalı müttefiklerden ve Hindistan'dan tepkiler
Washington'ın Avrupalı müttefikleri de ABD'nin Ukrayna ve Rusya'ya yönelik politikasının yönünü eleştirdi.
İngiltere Savunma Bakanı Wes Streeting, İngiltere'nin Trump'ın anlaşmasını desteklemediğini söylerken, Avrupa Birliği dış politika şefi Kaja Kallas, bloğun Rusya'ya karşı mevcut yaptırımlarını sürdüreceğini yineledi ve Avrupalı yetkililerin Rusya'nın askeri-sanayi kompleksini hedef alan ek önlemler almaya devam ettiğini belirtti.
Dizel yakıt düzenlemesi Hindistan'dan da eleştiriler aldı.
Hindistan'ın önde gelen haber kuruluşlarından NDTV, Cumartesi günü yayınladığı bir analizde, Washington'ın Rus enerjisi satın alan Hindistan'ı cezalandırırken Moskova ile kendi anlaşmasını sürdürmesini "çifte standart" uygulamakla suçladı. Haberde, Trump'ın kararının yakıt fiyatları üzerindeki iç baskı ve yaklaşan ara seçimlerle bağlantılı olduğu öne sürüldü.
2025 yılında Trump yönetimi, Hindistan'ın Rus petrolü alımlarını gerekçe göstererek, ABD'ye ithal edilen Hint mallarına ek %25 gümrük vergisi uyguladı. Bu durum, ABD'nin Hint mallarına uyguladığı toplam gümrük vergisi oranını bir noktada %50'ye kadar çıkardı ve Washington'ın Rus enerji ihracatına yönelik son yaklaşımındaki belirgin çelişkiyi ortaya koydu.
