CGTN Türk Dış Haberler Servisi
İsrail'de 27 Ekim genel seçimlerinin ardından hükümet kurma arayışları devam ediyor. Başbakan Binyamin Netanyahu liderliğindeki Likud'un öncülük ettiği sağ ve aşırı sağ partiler 120 sandalyeli Mecliste 53 milletvekili çıkarırken, Gadi Eisenkot liderliğindeki muhalefet bloku 48 sandalyede kaldı. İsrail vatandaşı Filistinlileri temsil eden Ortak Liste ve Ra'am partileri ise toplam 19 milletvekili kazanarak parlamentoda belirleyici bir konuma yükseldi. Arap seçmenlerin sandığa katılım oranının yaklaşık yüzde 80'e çıkarak önceki seçimlere kıyasla iki katına ulaşması, bu tarihi başarının başlıca etkenlerinden biri oldu.
Mansur Abbas liderliğindeki Ra'am 8, Yusuf Jabareen liderliğindeki Ortak Liste ise 11 milletvekili çıkardı. Her iki partinin de Netanyahu'yu iktidardan uzaklaştırmak amacıyla muhalefet bloku ile işbirliğine açık olduğu biliniyor. Ancak muhalefetin bu desteği kabul edip etmeyeceği ve nasıl bir işbirliği modeli geliştireceği belirsizliğini koruyor.
Eisenkot'un önündeki siyasi engel
Dört partiden oluşan muhalefet bloku, daha önce Arap partileriyle koalisyon kurmayacağını açıklamıştı. Bu tutum kimileri tarafından Yahudi seçmenlerden tepki görmeme hamlesi gibi değerlendirilse de kimileri de muhalefet bloğunun da sağcı olduğunun altını çiziyor. Öte yandan Netanyahu'ya karşı çıkan muhalefet partileri, 7 Ekim 2023'teki Hamas saldırılarına yol açan güvenlik zaafları ve Netanyahu'nun devam eden yolsuzluk davasını gerekçe göstererek Likud ile hükümet ortaklığına kapıyı kapattı.
Arap partilerinin desteği, Eisenkot'un hükümet kurabilmesi açısından kritik önem taşıyor. Ancak bu işbirliği, muhalefet açısından siyasi bir risk de barındırıyor. Netanyahu dahil İsrailli siyasetçilerin seçim kampanyası boyunca Arap karşıtı söylemleri öne çıkarması, olası bir ittifaka yönelik tepkileri artırıyor.
Ülke nüfusunun yaklaşık beşte birini oluşturan İsrail vatandaşı Filistinliler, ülkenin siyasi yaşamından yıllardır dışlanıyor. 7 Ekim sonrasında ise Gazze'deki soykırım ve Batı Şeria'daki işgali eleştiren açıklamaları nedeniyle eski ve mevcut bazı Arap milletvekilleri gözaltına alındı.
Arap partileri Eisenkot'a nasıl destek verecek?
İsrail basınında yer alan haberlere göre Ortak Liste ve Ra'am, Netanyahu'yu iktidardan uzaklaştırmak için muhalefet bloku ile işbirliği yapmaya hazırlanıyor. Ancak bu işbirliğinin doğrudan hükümete katılım anlamına gelmesi beklenmiyor. Ra'am lideri Mansur Abbas, partisinin hükümete katılması karşılığında İç Güvenlik Bakanlığını üstlenmesini istediğini daha önce açıklamıştı. Ortak Liste lideri Yusuf Jabareen ise pazartesi günü The Guardian gazetesine verdiği röportajda, Netanyahu'nun yanı sıra Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir ve Maliye Bakanı Bezalel Smotrich gibi aşırı sağcı isimlerin iktidardan uzaklaştırılması için muhalefetle işbirliğine hazır olduklarını söyledi.
Jabareen, partisinin Eisenkot liderliğindeki hükümete katılmayı düşünmediğini ancak Mecliste bu hükümeti destekleyebileceğini belirtti. Böylece 61 milletvekilinin desteğini alamayan Eisenkot'un, Arap partilerinin dışarıdan desteğiyle azınlık hükümeti kurmasının önü açılabilir. Muhalefet bloku ise Arap partileriyle olası bir koalisyon için İsrail'in Yahudi devleti olarak tanınması, askerlik hizmetinin desteklenmesi ve Hamas'ın terör örgütü olarak nitelendirilmesi gibi koşullar öne sürmüştü.
Jabareen, bu koşulların hükümete doğrudan katılacak partiler için geçerli olabileceğini belirterek, "İşgal devam ettiği sürece hükümetin parçası olamayız" dedi.
Netanyahu, Arap Partilerini hedef alıyor
İsrail Başbakanı Netanyahu ise muhalefet blokunu yanına çekerek bir 'Birlik Hükümeti' kurmak istiyor. Bunun için de 'ulusal güvenlik tehditleri' söylemlerini öne çıkarmaya devam ediyor. Netanyahu'nun, en dişli rakibi Eisenkot'u kendi hükümetine dahil etmesinden endişe eden İsrailliler ise seçmeni oldukları blokun Arap partileriyle koalisyon yapmasını istiyor. Hal böyle olunca Netanyahu, Arap partilerini hedef gösterip, seçimde hile yapıldığı iddiasını ortaya attı.
Netanyahu'nun partisi Likud, Arap partilerinin oy verme işlemi öncesinde seçmenlere rüşvet verdiğini iddia ederek söz konusu suçlamalar nedeniyle yaşanılan gözaltıları örnek gösterdi. Şüphelilerin Ra'am partisiyle bağlantılı olduğu ileri sürülürken parti iddiaları reddetti.
Ancak Netanyahu'nun seçimlere hile karıştırıldığı yönündeki iddiaları zayıflamaya başladı. İsrail'de bir mahkeme pazar günü şüphelilerden birinin serbest bırakılmasına, diğerinin ise ev hapsinde tutulmasına karar verdi. Merkez Seçim Komitesi Başkanı Noam Sohlberg de şüphelerin doğrulanması halinde bile bunun seçim sürecinin bütünlüğünü veya genel seçim sonuçlarını etkilemeyeceğini açıkladı.
Likud, muhalefetin Arap partileriyle koalisyon yapma ihtimalini "İsrail için tehlikeli" olarak nitelendirdi.
Pazar akşamı onlarca kişi, Eisenkot'un evinin önünde Arap partileriyle olası ittifakı protesto etti.
Hükümet kurma süreci nasıl işleyecek?
Seçim sonuçlarının 4 Kasım Çarşamba günü kesinleşmesi bekleniyor. Ardından Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, Meclise giren 11 partinin liderleriyle görüşerek başbakanlık için kimi desteklediklerini öğrenecek. Görüşmelerin ardından Herzog, hükümeti kurma ihtimali en yüksek gördüğü adaya görev verecek. Bu ismin Netanyahu veya Eisenkot olması bekleniyor.
Görevi alan adayın koalisyon hükümetini kurmak için 28 günü olacak. Bu sürenin sonuç vermemesi halinde 14 günlük ek süre tanınabilecek. Sürecin başarısız olması durumunda Herzog başka bir adaya görev verebilecek.
Öte yandan Netanyahu ile muhalefet bloku arasında bir ulusal birlik hükümeti kurulması veya Netanyahu'nun muhalefet milletvekillerinden en az 8'ini kendi tarafına çekmesi ihtimalleri de gündemde. Eisenkot'un liderliğindeki Yashar partisi, cumartesi günü sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada bazı milletvekillerinin Likud tarafından telefonla arandığını öne sürerek partinin içinde bulunduğu durumu "histeri" olarak nitelendirdi.
Koalisyon görüşmeleri sürerken yeni milletvekillerinin 10 Kasım'da yemin ederek görevlerine başlaması bekleniyor.
