İspanya'da artan kira fiyatları, hayat pahalılığı ve ücretlerin temel ihtiyaçları karşılamakta yetersiz kalması, ülke genelinde geniş çaplı bir işçi hareketini beraberinde getirdi. İşçi sendikaları, konut krizine ve kötüleşen yaşam koşullarına dikkat çekmek amacıyla 11 Kasım'da 12 yıl aradan sonra ilk kez genel grev çağrısında bulundu. Ülke genelinde milyonlarca çalışanı kapsayan grev, barınma hakkını çalışma hayatının temel gündemlerinden biri haline getirdi.
"Benzeri görülmemiş" bir eylem
İşçi Komisyonları Genel Sekreteri Unai Sordo, grevin önceki eylemlerden temel bir farklılık taşıdığını belirterek "Bu, benzeri görülmemiş bir grev. Daha önceki tüm genel grevler, hükümetin işçi veya emeklilik reformlarına, ekonomik politikalarına karşı düzenlenmişti. Burada durum böyle değil. Grev çağrısı, daha geniş bir toplumsal hareketin parçasıdır." ifadelerini kullandı.
Sordo'ya göre eylem, Maricarmen Abascal'ın tahliyesi ve ölümüyle tetiklenen öfkeden kaynaklanıyor; ancak aynı zamanda milyonlarca insanın konut erişimindeki yapısal sorununu da vurguluyor. Grev aynı zamanda ücretler sorununu da gündeme getiriyor: Ücretler son yıllarda önemli ölçüde iyileşmiş olsa da, özellikle savaşlar nedeniyle artan maliyetler ve fiyatlarla aynı hızda artmıyor.
Hedef: Tüm kamu idareleri ve iş dünyası
Grev çağrısının muhatabı geniş bir kesimi kapsıyor. Sordo, sorumluluğun tüm kamu idarelerine ait olduğunu belirtirken, en büyük yetkilerin özerk bölgelerde olduğunu vurguluyor. Ayrıca hükümet tarafından önerilen konut kararnamelerinin onaylanmasını engelleyen ve birçok özerk bölgede konut yasasının uygulanmasını bloke eden sağcı ve aşırı sağcı partileri de sorumlu tutuyor: "Hiç kimse sorumluluktan muaf değildir."
Grev aynı zamanda işletmelere ve işveren örgütlerine de yönelik. Sordo, İspanya'daki fiyat artışlarının uluslararası bağlamla bağlantılı olmakla birlikte, birçok şirketin ücretleri yeterince artırmadan karlarını biriktirmesiyle de ilgili olduğunu ifade ediyor.
Konut sorununun kökeni: "Mülkiyet" modeli ve spekülatif balon
Konut sorununun, çökmüş olan ünlü İspanyol inşaat temelli ekonomik modeliyle yakından bağlantılı olduğunu belirten Sordo, altmış yıldır "mülkiyet" modelini destekleyen devletin, nüfusa kiralık konut çözümleri sunabilecek veya piyasa fiyatlarını etkileyebilecek bir kamu konut altyapısına duyulan ihtiyacı göz ardı ettiğini söylüyor. Son yıllarda inşa edilen uygun fiyatlı ve sübvansiyonlu konutların kalitesizleştirildiğini ve özelleştirildiğini ekliyor.
Geçmişte konut sorunu sınırsız ipotek kredisi erişimiyle çözülmeye çalışılmış; bu da 2008'de patlayan ve İspanyol ekonomisinin sonraki on yılda karşılaştığı zorlukları büyük ölçüde açıklayan spekülatif balonu şişirmişti. Sordo'ya göre yeni dinamikler ve yeni oyuncularla sorun daha da kötüleşti: "Yatırım fonları ve spekülatif fonlar konut piyasasına el koydu." Turistik kiralama gibi yeni kullanım biçimleri de ortaya çıkmış durumda. Ayrıca İspanya nüfusu önemli ölçüde artmış; bu durum özellikle ekonomik faaliyetin de çok yüksek olduğu turistik bölgelerde emlak fiyatları üzerinde büyük bir baskı oluşturuyor.
Ücretlerde iyileşme var, ancak enflasyon kazanımları dengeliyor
Sendika konfederasyonları 11 Kasım'ı ücret talepleri, toplu pazarlık ve çalışma saatlerinin azaltılması için bir eylem günü olarak ilan ediyor. Sordo, hedeflerin çoğunun gerçekten karşılandığını ancak enflasyonun bu kazanımları kısmen dengelediğini belirtiyor: "İşgücünde rekor sayıda insan görüyoruz, ulusal asgari ücret %66 arttı ve ortalama ücretler şu anda %4'ten fazla artıyor. Başka koşullar altında, ücret durumu önemli ölçüde iyileşirdi çünkü yakın tarihte ilk kez ekonomi ve istihdam, ücretler ve verimlilikle birlikte büyüyor."
Ancak ücret dağılımı eşitsiz: Orta ve düşük gelir grupları aynı oranda artmıyor. Öte yandan Ukrayna'nın işgali, İran'daki savaş ve şu anda Hürmüz Boğazı ve Yemen'deki durum nedeniyle tüm Avrupa ülkeleri gibi İspanya da beş yılda üç enflasyon zirvesi yaşadı. Bu zirveler tüketici fiyatlarını yükseltti; 2021'den beri süregelen kümülatif fiyat artışları nedeniyle ücret artışı engelleniyor.
Sordo, İspanyol ekonomisinin paradoksunu şöyle özetliyor: "Kırk yıldır hiç olmadığı kadar sağlıklı bir işgücü piyasası, ancak gayrimenkul fiyatları ve temel tüketim mallarının seviyesiyle lekelenmiş durumda."
Hükümet müdahalesi yeterli miydi?
Hükümetin enflasyon konusunda müdahale ettiğini ancak bunun kontrol altına almak için yeterli olmadığını belirten Sordo, "Müdahale olmasaydı, enflasyon şu anki seviyesinden bir puan daha yüksek olurdu" diyor. Kamu açığı ve kamu borcu azaldığı için İspanyol devletinin bütçe açısından hareket alanı olduğunu, ancak müdahalesinin yeterince iddialı olmadığını vurguluyor. Bu durum özellikle işletmelerin fazlalıklarını ve karlarını korumak için artan maliyetleri tüketicilere yansıtması nedeniyle geçerli.
Sordo, hükümetten daha kararlı bir duruş gerektiğini; bunun söz konusu şirketlerin beklenmedik karlarını hedef alan vergi önlemleri veya konut ya da kira gibi belirli stratejik fiyatların korunması anlamına geldiğini söylüyor. Ancak özerk toplulukların bu önlemleri büyük ölçüde engellediğini ekliyor.
İş dünyasının rolü ve toplu pazarlık talepleri
Piyasa gücünü kullanarak kar elde eden şirketlerin, arzı etkilemeden fiyat belirleyebildiğini belirten Sordo, bu şirketlerin müzakere masasında yer almalarına rağmen kapsamlı bir ücret anlaşması müzakere etmeye yanaşmayan işveren örgütlerinin gücünü bile aşan bir güce sahip olduğunu ifade ediyor.
Sendikalar, en az %4'lük bir zam, ortalama ücretlerin altında kalan toplu sözleşmeler için ise %7'ye kadar ek zam talep ediyor. Sordo, "İşverenler bunu dikkate bile almıyor. 11 Kasım'daki grevin sebeplerinden biri de bu" diyor.
Seçim öncesi sosyo-politik manzara
29 Kasım'da yapılacak erken parlamento seçimleri öncesinde İspanya'nın sosyo-politik manzarasına ilişkin Sordo, başlıca ekonomik göstergelerin olumlu olduğunu belirtiyor: İstihdam yaratımı, nominal ücretlerdeki iyileşme, bütçe açığı ve kamu borcundaki azalma ile uzlaştırılabilir ve bu nedenle uluslararası risklere daha az maruz kalınabilir. Ayrıca yenilenebilir enerjilerin geliştirilmesi, İspanyol ekonomisine daha önce sahip olmadığı bir dış rekabet gücü fırsatı sunuyor.
Ancak tüm bunlar giderek artan bir eşitsizlik duygusuyla birlikte ilerliyor. Birçok hanehalkının geliri hâlâ çok düşük çünkü yükselen fiyatlar bütçelerini ağır şekilde etkiliyor; kamu hizmetleri nüfus artışı, yetersiz yatırım ve özelleştirme yönündeki ideolojik baskılar nedeniyle kötüleşti. Sordo'ya göre tüm bunlar nüfusun önemli bir kesiminde huzursuzluğa yol açıyor. Buna bir de sağ ve aşırı sağ tarafından körüklenen toplumsal çatışmanın şiddetlenmesi ekleniyor.
