Diplomasi trafiği bugün İsviçre'nin Cenevre kentinde yoğunlaştı. Dünyanın iki ayrı sıcak çatışma bölgesini ilgilendiren kritik görüşmeler, aynı gün ve aynı şehirde gerçekleştiriliyor. Bir yanda ABD ile İran arasında nükleer müzakerelerin ikinci turu yapılırken, diğer yanda Rusya-Ukrayna savaşını sona erdirme umuduyla üçlü barış görüşmeleri başlıyor.
ABD-İran görüşmeleri: 'Adil anlaşma' umudu ve askeri yığınak
İran ile ABD arasında Umman'ın aracılığındaki nükleer müzakerelerin ikinci turu İsviçre'nin Cenevre kentinde başladı.
Cenevre’deki görüşmelerde İran heyetine Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi başkanlık ederken ABD tarafını ise ABD Başkanı Donald Trump’ın Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff temsil ediyor.
ABD heyetinde ayrıca Trump’ın danışmanı Jared Kushner da yer alıyor. Görüşmeler, Umman Dışişleri Bakanı Bedr bin Hamed el-Busaidi’nin koordinasyonunda yürütülüyor.
Trump'tan 'Dolaylı' müdahale
ABD Başkanı Donald Trump, görüşmelere ilişkin gazetecilere yaptığı açıklamada, müzakerelerde "dolaylı olarak" yer alacağını belirterek, görüşmelerin çok önemli olduğunu vurguladı .
İran'ın anlaşmaya varmak isteyeceğini düşündüğünü ifade eden Trump, "Anlaşmama sonuçlarını istediklerini sanmıyorum" dedi.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise Budapeşte'de yaptığı açıklamada zorluklara rağmen anlaşmayı umduklarını belirterek, "Başkan her zaman barışçıl sonuçları ve müzakere edilmiş sonuçları tercih eder." dedi .
Diplomasi ve askeri gerilim bir arada
Diplomatik çabalar sürerken bölgede askeri gerilim de tırmanıyor. ABD, dünyanın en büyük uçak gemisi USS Gerald R. Ford'u Karayipler'den Ortadoğu'ya gönderdiğini duyurdu. Bu gemi, bölgede konuşlu bulunan USS Abraham Lincoln uçak gemisine katılacak .
İran Dışişleri Bakanlığı, müzakerelerin bu aşamasında İran müzakere heyetinde teknik, hukuki ve ekonomik uzmanların da yer aldığı ve İran'ın ekonomik yaptırımların kaldırılmasına odaklandığını bildirdi.
Uranyum zenginleştirme ve İran'daki yüksek düzeyli zenginleştirilmiş uranyumun ülke dışına çıkarılması gibi konular taraflar arasındaki temel anlaşmazlık başlığı olmayı sürdürüyor.
İran, müzakereleri nükleer program kapsamında sürdürme karşılığında yaptırımların kaldırılmasını talep ediyor. ABD ise İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini tamamen durdurmasını ve yüksek düzeyli zenginleştirilmiş uranyum stokunun İran dışına çıkarılmasını istiyor.
ABD yönetimi ayrıca İran’ın füze programı ve bölgedeki gruplara verdiği desteği de müzakere gündemine taşımak isterken, Tahran yönetimi nükleer program dışındaki konuları görüşmeyeceğini yineliyor.
ABD yönetimi de şu ana kadar görüşmelerin nükleer program üzerinden ilerlediği sinyalini verdi. Diğer yandan İsrail de ABD yönetiminden, nükleer programın sonlandırılması, füze kapasitesinin sınırlanması ve silahlı gruplara desteğin kesilmesi şartlarını gündeme almasını istiyor.
Öte yandan müzakere sürecine rağmen ABD'nin bölgeye askeri yığınağı sürerken İran Devrim Muhafızları Ordusu’nun dün Hürmüz Boğazındaki "güvenlik tehditlerine" karşı başlattığı tatbikat da devam ediyor.
Tarafların, Cenevre’deki ikinci tur görüşmelerde somut ilerleme sağlayıp sağlayamayacağı, hem bölgesel güvenlik dengeleri hem küresel enerji piyasaları açısından kritik önem taşıyor.
Rusya-Ukrayna görüşmeleri: Toprak pazarlığı masada
Cenevre'deki bir diğer kritik diplomasi trafiği ise Rusya-Ukrayna savaşını sona erdirme hedefiyle yapılıyor.
ABD'nin arabuluculuğunda gerçekleştirilecek üçlü görüşmelerin üçüncü turu bugün başlıyor. İlk iki tur Abu Dabi'de yapılmış ancak somut bir ilerleme sağlanamamıştı .
Heyetler Cenevre'de
Ukrayna heyetine Ulusal Güvenlik ve Savunma Konseyi Sekreteri Rustem Umerov başkanlık ediyor . Umerov, Telegram hesabından yaptığı açıklamada, "Yarın üçlü formatta yeni bir müzakere turuna başlıyoruz. Gündem belirlendi, ekip çalışmaya hazır. Güvenlik ve insani konularda yapıcı ve anlamlı toplantılar bekliyoruz." dedi .
Rusya heyeti ise eski Kültür Bakanı ve Putin danışmanı Vladimir Medinski liderliğinde Cenevre'ye ulaştı . Heyette askeri istihbarat başkanı İgor Kostyukov ve Dışişleri Bakan Yardımcısı Mihail Galuzin'in de aralarında bulunduğu 20'ye yakın kişi yer alıyor .
ABD'yi ise Özel Temsilci Steve Witkoff ve iş insanı Jared Kushner temsil edecek .
Masada ne var?
Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov, bu tur görüşmelerde ana konuların ele alınacağını belirterek, "Bu kez geniş bir yelpazedeki konuları, ana konuları tartışmayı planlıyoruz. Ana konular topraklar ve taleplerimizle ilgili diğer her şey" ifadelerini kullandı .
Rusya, Ukrayna'nın doğusundaki Donetsk bölgesinin yaklaşık yüzde 20'sini kontrol eden Ukrayna güçlerinin buradan çekilmesini talep ediyor . Kiev yönetimi ise toprak tavizine karşı çıkarken, Batı'dan güçlü güvenlik garantileri talep ediyor.
Al Jazeera'ye konuşan Moskova merkezli siyaset bilimci Vladimir Sotnikov, Rusya'nın 20 kişilik geniş heyetinin "ciddi niyet" göstergesi olduğunu belirterek, Rus halkının savaştan yorulduğunu ifade etti .
Görüşmeler öncesi Trump'ın Ukrayna'ya yönelik "hızla masaya otur" çağrısı yapması dikkat çekerken, Zelenskiy ise "Rusya'nın diplomatik çabaları nasıl değerlendirdiğini göstermek için saldırılarına devam ettiğini" söyledi .
Cenevre, bugün itibarıyla dünya barışı için iki kritik diplomasiye birden ev sahipliği yaparken, gözler müzakerelerden çıkacak sonuçlara çevrilmiş durumda.
