CGTN Türk Dış Haberler Servisi
ABD ve İsrail'in Şubat ayında İran'a karşı başlattığı savaşın ardından küresel yakıt arzı, dizel de dahil olmak üzere ciddi şekilde daraldı. Bu savaş nedeniyle, normalde dünyanın petrol ürünlerinin yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı fiilen kapandı. Önemli bir enerji üreticisi olan Rusya ile Ukrayna, son dönemde birbirlerinin enerji altyapılarına ve ulaşım tesislerine yönelik saldırılarını yoğunlaştırdı. Bu da enerji piyasaları üzerindeki baskıyı daha da artırdı.
Rusya ve Ukrayna arasındaki savaş, ABD ve Rusya arasında yapılan Dizel Anlaşması ile başka bir sürece evrildi. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski Zelenskiy Rusya'nın ABD'ye milyonlarca ton dizel yakıt ihraç etmesine izin verecek anlaşmanın, Moskova'ya Ukrayna'yla savaşı sürdürmesi için gerek duyduğu parayı sağlayacağını iddia etti, "Anlaşma Rusya Devlet Başkanı Putin için bir hediye" dedi.
Trump ise Zelenskiy'nin bu sözlerine yönelik olarak, "O dünya için sorun çıkarmak isteyen biri. Durması çok iyi olur" dedi ve Ukrayna'da "bir anlaşma yapabilecek yeni bir lider" vaktinin geldiğini söyledi.
Bu yoruma yanıt veren Ukraynalı lider, iki aylık bir ateşkes sağlanırsa, seçimlere hazır olduğunu söyledi. Rusya ile 2022'de başlayan savaştan bu yana sıkıyönetim uygulanan Ukrayna'da seçimler de askıya alınmış durumda. Ukrayna Devlet Başkanı Zelenskiy’nin görev süresi de 2024 yılında oldu. O tarihten bu yana Rusya, Zelenskiy’i meşru bir lider olarak görmediğini, savaşı sona erdirecek bir anlaşma yapılması için Ukrayna’nın seçimlere gitmesi gerektiğini vurguluyor.
Rusya kadar ABD Başkanı Donald Trump da seçim konusunu gündeme getiriyor. İkinci kez göreve gelmesinden bu yana Ukrayna’ya yapılan harcamalardan şikayetçi olan Trump aynı zamanda Zelenskiy’nin tutumundan da rahatsız. Ara ara seçim gündemiyle sıkışan Zelenskiy ise en son 60 günlük ateşkes yapılması halinde seçimlere gideceğini açıkladı. Ancak Rusya 60 günlük ateşkes sürecini, Ukrayna için silah takviyesi anlamına geleceğini belirtiyor. Bu nedenle de 60 günlük bir ateşkesin uygulamaya konulması pek mümkün görünmüyor.
Peki seçimler yakın gelecekte yapılırsa Zelenskiy’nin karşısına kimler çıkabilir?
Valerii Zaluzhnyi: “En muhtemel alternatif”
Ukrayna’nın eski Genelkurmay Başkanı ve halihazırda Birleşik Krallık Büyükelçisi olan Valerii Zaluzhnyi, Zelenskiy’nin olası rakipleri arasında ilk sırada yer alıyor. Kiev merkezli anket şirketi Rating Group’un 8 Ekim tarihli araştırmasına göre Ukraynalıların yaklaşık üçte ikisi, yüzde 64’ü, Zaluzhnyi’ye güveniyor. Aynı araştırmaya göre kendisini onaylamayanların oranı ise yalnızca yüzde 25.
Zaluzhnyi’ye duyulan güvenin temelinde, 2022’deki askerî başarıları bulunuyor. 2022 yılında başlayan savaşta Zaluzhnyi o dönem öncülük ettiği taarruzlarla gündeme gelmişti. 2023 yazında uzun süre hazırlanan bir operasyonun sonuçsuz kalması ardından da görevinden alınmıştı.
53 yaşındaki isim, kamuoyu önünde bilinçli biçimde ketum davranıyor. Ukrayna’nın ekonomik toparlanması, ülkenin ağır demografik krizi ve Avrupa Birliği’ne katılım hedefi konusundaki görüşleri belirsizliğini koruyor. Televizyon tartışma programlarına katılmayan ve gazetecilerle nadiren konuşan Zaluzhnyi, zaman zaman savaşın sorunlarını ayrıntılı biçimde ele alan analiz yazıları yayımlıyor. Kalıcı barışın sağlanması ve Batılı ortakların Ukrayna’ya güvenlik garantileri vermesi gerektiğine ilişkin genel değerlendirmelerde bulunuyor.
Zelenskiy’nin ikinci şansı var mı?
Eski komedyen Zelenskiy, 2019’da oyların yüzde 73’ünü alarak seçilmişti. Bu, Ukrayna’nın Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nden ayrılması sonrası tarihindeki en yüksek oy oranı olarak kayıtlara geçti. Yakın çevresinde art arda patlak veren yolsuzluk skandallarına rağmen 48 yaşındaki Zelenskiy, cumhurbaşkanlığı için yeniden yarışabilecek kadar güçlü bir kamuoyu desteğine sahip.
Rating Group’un anketine göre Ukraynalıların yarısından fazlası, yüzde 53’ü, Zelenskiy’ye güveniyor. Mevcut Devlet Başkanını onaylamayanların oranı ise yüzde 40. Ancak Trump’ın Zelenskiy’ye yönelik yeniden sertleşen tutumunun Ukrayna liderinin lehine bir sonuç doğurabileceği ifade ediliyor. Zelenskiy’nin Şubat 2025’te Beyaz Saray’ın Oval Ofisi’nde Trump’la yaşadığı tartışmanın ardından kamuoyu desteği savaş döneminin en yüksek seviyesine çıkarak yüzde 67’ye ulaşmıştı.
Bununla birlikte Zelenskiy, son zamanlarda yaptığı kabine değişiklikleriyle kamuoyunun tepkisini çekiyor.
Kyrylo Budanov: Ukraynalıların yarısından fazlasının güvendiği isim
Korgeneral Kyrylo Budanov, Ukrayna cumhurbaşkanlığı için şansını deneyebilecek en popüler ve karizmatik ikinci asker kökenli isim olarak öne çıkıyor. Eski askerî istihbarat başkanı olan 40 yaşındaki Budanov, ocak ayında Zelenskiy’nin cumhurbaşkanlığı idaresinin başına getirildi.
Budanov, Rusya’ya karşı düzenlenen operasyonlara liderlik etti. Bunlar arasında, 2016’da Rusya’nın ilhak ettiği Kırım’daki bir askerî havaalanına patlayıcı yerleştirmek amacıyla düzenlenen baskın da bulunuyor. Zelenskiy, 2020’de Budanov’u Savunma Bakanlığı İstihbarat Direktörlüğü’nün (GUR) başına atadı. Kurum, zaman içinde saldırı kapasitesi yüksek ve teknoloji odaklı bir özel kuvvetler yapılanmasına dönüştü.
GUR’un deniz dronlarıyla düzenlediği saldırılar Budanov döneminde öne çıkmıştı.
Rating Group’un anketine göre Ukraynalıların yüzde 53’ü Budanov’a güveniyor, yüzde 31’i ise güvenmiyor.
Mykhailo Fedorov: Genç, popüler ve cesur
35 yaşındaki Fedorov, olası seçimlerde öne çıkan adaylar arasındaki en genç isim. Zelenskiy’nin 2019’da kendisini Dijital Dönüşüm Bakanı olarak atamasıyla tanınmaya başlayan Fedorov, yolsuzlukların yaygın olduğu ülkede bürokratik işlemleri önemli ölçüde basitleştirmeyi başardı. Bakanlığında, vatandaşların 100’den fazla kamu hizmetine internet üzerinden erişmesini sağlayan Diia adlı akıllı telefon uygulaması hayata geçti.
Zelenskiy, ocak ayında askeri geçmişi bulunmayan Fedorov’u savunma bakanı olarak atadı. Fedorov; lojistik, bütçe yönetimi, reformlar, yolsuzlukla mücadele ve milyarlarca dolarlık Batı yardımı ya da kredisi sağlanmasına yönelik anlaşmalardan sorumlu oldu. Fedorov, yeni silahların yanı sıra gıda ve tıbbi malzeme tedarikindeki yolsuzluk düzeneklerine karşı harekete geçerek satın alma süreçlerinin daha şeffaf hale gelmesini sağladı. Rusya’nın ikmal güzergâhlarını, silah ve yakıt depolarını, petrol rafinerilerini ve hava savunma sistemlerini hedef alan dronların sayısını da önemli ölçüde artırdı.
Ayrıca yaralı askerlerin kurtarılması ve cepheye gıda ile mühimmat ulaştırılması için kullanılan kara robotlarının sayısını yükseltti.
Ancak reformlar, Ukrayna ordusunun başındaki Başkomutanı Oleksandr Syrsky’nin tepkisini çekti. Syrsky’nin temmuz ayında Fedorov’un görevden alınması için baskı yaptığı öne sürüldü. Görevden alınmasının ardından Fedorov’un destekçileri haftalar boyunca Ukrayna genelinde gösteriler düzenlerken Rating Group anketlerine göre kamuoyu desteği hazirandaki yüzde 35 seviyesinden temmuzda yüzde 65’e yükseldi.
Fedorov'un, onay oranı ağustos ayında Ukrayna’da cumhurbaşkanlığı seçimi yapılması gerektiği çağrısından sonra geriledi. Güncel kamuoyu desteği yüzde 38 olarak kaydedildi.
Yevhenii Khmara: Ukrayna’nın az tanınan savunma bakanı
Olası adaylar listesinde Fedorov’un yerine savunma bakanlığına getirilen General Yevhenii Khmara tamamlıyor. Temmuz ayındaki atamasına kadar kamuoyunda pek tanınmayan Khmara’ya Ukraynalıların yüzde 29’u güveniyor, yüzde 16’sı ise güvenmiyor.
Kariyerini istihbarat alanında sürdüren ve kamuoyundan uzak duran Khmara’ya dair belirsizlik de gündemde.
Ankete katılanların yüzde 43’ü kendisini tanımadığını belirtti.
Dört yıldır süren Rusya ve Ukrayna arasındaki savaş ve Zelenskiy kabinesinde patlak veren yolsuzluklar, Ukraynalıların hükümete yönelik güvenini sarssa da halk savaş sürerken başkanlık seçimlerinin yapılmasını desteklemiyor. Ukrayna'ya yönelik Beyaz Saray baskısının artmasının halkın mevcut devlet başkanını destekleyecek bir refleks geliştirmesine neden olabileceği değerlendiriliyor.
