Yaklaşık 513 milyon yıl önce meydana gelen ve “Sinsk olayı” olarak bilinen bu kitlesel yok oluş, denizlerdeki büyük hayvan gruplarının ilk kez ortaya çıktığı Kambriyen Patlaması’ndan kısa bir süre sonra yaşandı. Son derece yıkıcı olan bu olayda, deniz hayvanlarının %41 ila %49’u yok oldu. Bu oran, dinozorların yok oluşuna yol açan daha sonraki kitlesel felaketlerle kıyaslanabilecek düzeydeydi.
Ancak bilim dünyası, bu erken dönem krizi uzun yıllar boyunca yalnızca kısmen anlayabildi. Mevcut kanıtların çoğu, sığ denizlerde yaşamış iskeletli canlıların fosillerine dayanıyordu. Oysa yok oluşun hemen sonrasına ait yumuşak gövdeli hayvanların ayrıntılı kayıtları eksikti. Bu boşluk, felaketin okyanus ekosistemleri üzerindeki gerçek etkisini görmeyi zorlaştırıyordu.
Bu eksik halka artık tamamlandı.
Çin Bilimler Akademisi’ne bağlı Nanjing Jeoloji ve Paleontoloji Enstitüsü (NIGPAS) öncülüğündeki bir araştırma ekibi, Sinsk olayının hemen sonrasına, yaklaşık 512 milyon yıl öncesine tarihlenen son derece zengin bir fosil topluluğunu ortaya çıkardı. “Huayuan Biyotası” adı verilen bu keşfin sonuçları, Nature dergisinin son sayısında yayımlandı.
Keşfin hikâyesi 2020 yılında, Çin’in orta kesimindeki Hunan eyaletinin Huayuan ilçesinde yol yapımı sırasında antik şeyl kayaçlarının ortaya çıkmasıyla başladı. Bölgede yapılan sistematik kazılarda şimdiye kadar 50 binden fazla fosil çıkarıldı. İlk incelemeler, 153 farklı hayvan türünü ortaya koyarken, bunların %59’unun bilim için tamamen yeni türler olduğu belirlendi.
Huayuan Biyotası’nı benzersiz kılan en önemli unsur, yumuşak dokuların olağanüstü derecede iyi korunmuş olması. Fosiller; solucanlar, denizanaları ve ilkel kordalılar gibi canlıların erken akrabalarını, bağırsaklar, sinir sistemleri ve solungaçlar dahil olmak üzere son derece ayrıntılı biçimde gözler önüne seriyor. Bu durum, antik bir deniz ekosisteminin neredeyse eksiksiz bir anlık görüntüsünü sunuyor.
Araştırmaya göre bu biyota, Sinsk yok oluşunun doğasına dair kritik ipuçları sağlıyor. Sığ denizlerdeki fosil topluluklarıyla yapılan karşılaştırmalar, felaketin özellikle güneş ışığı alan kıyısal bölgelerde yaşayan canlılar için yıkıcı olduğunu gösteriyor. Bunun muhtemel nedeni, yaygın oksijensizleşme. Buna karşılık, derin sularda yaşayan Huayuan topluluğu adeta bir sığınak görevi görmüş ve yok oluştan çok daha az etkilenmiş. Bu durum, kitlesel yok oluşun okyanusların her bölgesini eşit biçimde etkilemediğini ortaya koyuyor.
Keşif, aynı zamanda dikkat çekici bir küresel bağlantıyı da gün yüzüne çıkardı. Huayuan Biyotası, Kambriyen döneminde geniş bir okyanusla ayrılmış olmalarına rağmen, Kuzey Amerika’daki ünlü Burgess Shale fosil alanıyla birçok ortak tür paylaşıyor. Bu durum, sınırlı yüzme yeteneğine sahip canlılar da dahil olmak üzere, erken dönem deniz hayvanlarının inanılmaz mesafeler kat edebildiğini gösteriyor.
Uluslararası uzmanlar, Huayuan Biyotası’nı küresel öneme sahip bir fosil yatağı olarak tanımlıyor. Tek bir alanda ortaya çıkan bu çeşitliliğin, dünyanın en ünlü fosil bölgeleriyle rekabet edebilecek düzeyde olduğu vurgulanıyor.
NIGPAS araştırmacılarından Zhu Maoyan, Huayuan Biyotası’nın büyük bir yok oluşun hemen ardından gelen döneme dair eksik halkayı tamamladığını belirterek, bu bulguların ekosistemlerin dayanıklılığı ve toparlanma kapasitesi hakkında paha biçilmez bilgiler sunduğunu söyledi.
“Bu çalışma yalnızca gezegenimizin uzak geçmişindeki kritik bir dönemi aydınlatmakla kalmıyor,” diyen Zhu, “aynı zamanda biyoçeşitliliğin küresel çaplı krizlere nasıl tepki verdiğini ve bu krizlerden nasıl yeniden ayağa kalktığını anlamamıza da yardımcı oluyor,” ifadelerini kullandı.
