CGTN Türk Dış Haberler Servisi
Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ), çeyrek asırlık tarihini geride bırakarak Avrasya coğrafyasının sınırlarını aşan geniş bir işbirliği platformuna dönüşüyor. Kırgızistan'ın ev sahipliğinde gerçekleşen kritik Bişkek Zirvesi öncesinde konuşan ŞİÖ Genel Sekreteri Nurlan Yermekbayev, örgütün 25 yıllık dönüşümünü ve yeni dönemde izleyeceği yol haritasını ayrıntılarıyla paylaştı.
Şanghay Beşlisi olarak 1996 yılında yola çıkan ve 2001 yılında Şanghay İşbirliği Örgütü adını alan platformun bugün ulaştığı noktayı karşılıklı güven üzerinden değerlendiren Yermekbayev, farklı siyasi sistemlere ve kalkınma modellerine sahip ülkelerin ortak zeminde buluşabilmesini çeyrek asrın önemli kazanımları arasında gösterdi.
ŞİÖ'nün farklılıkları ortadan kaldırmak yerine bunların bir arada var olabildiği bir diyalog mekanizması oluşturduğunu kaydeden Yermekbayev, “Geçtiğimiz 25 yılda ŞİÖ, karşılıklı güven alanını başarıyla inşa etti ve istişare yoluyla eşitlik ve karşılıklı saygıya dayalı bir diyalog mekanizması oluşturdu. Üye devletler arasında siyasi sistemler ve ekonomik kalkınma öncelikleri bakımından farklılıklar bulunmasına ve her birinin kendine özgü tarihi, kültürü ve medeniyet gelenekleri olmasına rağmen, nispeten kısa bir süre içerisinde farklı özelliklere ve tutumlara sahip bu ülkeler birlikte çalışmayı ve en karmaşık meselelerde dahi konsensüse ulaşmayı öğrendi” ifadelerini kullandı.
Ortadoğu’dan Güney Asya’ya genişleme
Örgütün Çin ve Rusya'dan Orta Asya'ya, Güney Asya'dan İran ve Belarus'a uzanan geniş coğrafyasının beraberinde getirdiği çeşitliliğe de değinen Genel Sekreter, farklı medeniyetlere saygının Şanghay Ruhu'nun temel ilkelerinden biri olduğunu söyledi. Yermekbayev, “ŞİÖ gerçekten de farklı geleneklere ve kültürlere sahip ülkeleri bir araya getiriyor. ŞİÖ'nün medeniyet çeşitliliğinden sık sık söz ediyoruz. Şanghay Ruhu, farklı medeniyetlere saygı göstermemiz gerektiğini açık biçimde ortaya koyuyor” diye konuştu.
Ortak bir platform içerisinde hareket etmenin ülkelerin kendilerine özgü kültürel özelliklerinden vazgeçmeleri anlamına gelmediğinin altını çizen Yermekbayev, “Bu ilke son derece önemli. Farklı ülkelerden insanların ortak bir alanda asimile edilmemesini, kendi ulusal özelliklerini, kültürlerini ve geleneklerini koruyabilmesini; aynı zamanda çeşitli meseleleri ele almak için aynı yönde hareket etmesini ve zaman içerisinde birbirlerine yakınlaşmasını sağlıyor.” değerlendirmesinde bulundu.
29 alanda işbirliği ağı
ŞİÖ'nün geçen çeyrek asırdaki dönüşümü yalnızca coğrafi genişlemeyle sınırlı kalmadı. Güvenlik alanındaki işbirliği üzerine şekillenen örgüt zaman içerisinde bakanlıkları, kamu kurumlarını ve uzmanları doğrudan bir araya getiren çok katmanlı bir çalışma ağı oluşturdu. Söz konusu yapıyı ŞİÖ'nün 25 yıllık tarihindeki önemli kazanımlardan biri olarak gösteren Yermekbayev, “Şu anda uzmanlık alanlarında 29 işbirliği mekanizmamız bulunuyor. Bunlar çeşitli bakanlıkların ve kurumların yöneticilerinin düzenli toplantı mekanizmalarıdır. Bu bakanlıkların ve kurumların yöneticileri, uzmanları ve üst düzey yetkilileri her yıl veya iki yılda bir biraraya geliyor” ifadelerini kullandı.
Örgütün farklı sektörlerdeki çalışma planlarının bu mekanizmalar içerisinde şekillendiğine işaret eden Yermekbayev, “Farklı alanlardaki işbirliği planları tam olarak bu uzmanlık toplantılarında ve çeşitli bakanlıklar ile kurumların toplantılarında oluşturuluyor. Sonu ta bütün örgütün çalışmalarının etkinliği tam olarak bu mekanizmalara bağlı” bilgisini paylaştı.
Ticarette 700 milyar dolarlık eşik
Kuruluş yıllarında güvenlik meselelerinin ağırlıkta olduğu ŞİÖ'nün çalışma alanlarının genişlemesiyle ekonomi de örgütün temel gündemlerinden biri haline geldi. Ticaret ve yatırımlardaki büyümenin ulaştırma bağlantıları ve finansal ilişkilerle desteklendiğine dikkat çeken Yermekbayev, “Üyeler arasındaki ticaret hacmi artmaya devam ederek 2026'nın başından bu yana 700 milyar doların üzerine çıktı. Üye devletler arasındaki yük ve yolcu taşımacılığı arttı, karşılıklı yatırımlar istikrarlı biçimde yükseliyor ve yerel para birimleriyle yapılan ödemeler de artıyor” şeklinde konuştu.
Üyeler arasındaki mevcut ekonomik bağlantıların daha fazla ülkeyi aynı anda kapsayan projelerle desteklenmesini istediklerini belirten Yermekbayev, bütün üyelerin tek bir girişimde yer almasının zorunlu olmadığını söyledi. ŞİÖ'nün bu alandaki yeni hedefini açıklayan Yermekbayev, “Şu anda hedefimiz üç, dört veya daha fazla üye devletin birlikte yer aldığı projeleri teşvik etmek. On üyenin tamamının katılması gerekmiyor; beş veya altı ülke olabilir” ifadelerini kullandı.
ŞİÖ Sekreteryası daha aktif olacak
Çok taraflı projelerin bazı örneklerinin sosyal alanlarda hayata geçirildiğini kaydeden Genel Sekreter, yeni dönemde ekonomik ve ulaştırma alanındaki girişimlerin ölçeğinin büyütülmek istendiğini belirterek, “Şu anda bu tür işbirliği bazı projelerde, ağırlıklı olarak sosyal alanda gerçekleştirildi, fakat biz büyük ölçekli ekonomik ve ulaştırma girişimlerini ilerletmeyi hedefliyoruz” diye konuştu.
ŞİÖ Sekretaryasının yeni projelerin geliştirilmesinde daha aktif rol üstlenmesi de üye ülkelerin gündeminde. Bu yöndeki talebin liderler düzeyinde ortaya çıktığını belirten Yermekbayev şu değerlendirmelerde bulundu:
“Üye devletlerimizin liderlerinin bu konuda güçlü sinyaller verdiğini açık biçimde hissediyoruz. Sekretaryanın bütün bu süreçlerde daha aktif rol oynamasını ve üyelerin değerlendirmesine sunulacak öneriler geliştirme konusunda daha fazla inisiyatif almasını istiyorlar.”
