11 Eylül 2001’de ABD topraklarına yönelik saldırıların ardından dönemin Başkanı George W. Bush, “teröre karşı savaş” doktrini çerçevesinde küresel çaplı askeri operasyonlar başlattı. Bu süreç, ABD dış politikasını yeniden şekillendirdi ve Afganistan’dan Irak’a, Pakistan’dan Yemen’e kadar geniş bir coğrafyada savaş, işgal ve hava saldırılarına yol açtı.
Aradan geçen 20 yılı aşkın sürede ABD; Afganistan, Irak ve Suriye’de tam ölçekli savaşlara girerken, Pakistan, Somali, Yemen ve Libya dahil en az 10 ülkede hava harekâtları ve insansız hava aracı saldırıları düzenledi.
Son olarak ABD Başkanı Donald Trump, dış savaşları sona erdirme vaadine rağmen İsrail ile birlikte İran’a yönelik geniş çaplı bir askeri saldırı başlattı. Saldırıda İran’ın liderlik kadrosu ile nükleer ve füze altyapısı hedef alındı.
940 bin doğrudan ölüm
ABD’deki Brown Üniversitesi Watson Uluslararası ve Kamu İşleri Enstitüsü tarafından yürütülen “Savaşın Maliyetleri” projesine göre, 2001’den bu yana ABD öncülüğündeki savaşlarda Afganistan, Pakistan, Irak, Suriye, Yemen ve diğer çatışma bölgelerinde yaklaşık 940 bin kişi doğrudan yaşamını yitirdi.
Bu rakama; açlık, sağlık hizmetlerine erişim kaybı ve savaş kaynaklı hastalıklar nedeniyle meydana gelen dolaylı ölümler dahil değil. Ayrıca bazı gizli ya da özel operasyonların da toplam tabloya yansımamış olabileceği belirtiliyor.
Maliyet 8 trilyon dolara ulaşıyor
ABD’nin 20 yılı aşkın süren çatışmaları finanse etmek için şimdiye kadar yaklaşık 5,8 trilyon dolar harcadığı tahmin ediliyor.
Bu tutarın dağılımı şöyle:
-
2,1 trilyon dolar: Savunma Bakanlığı harcamaları
-
1,1 trilyon dolar: İç Güvenlik Bakanlığı harcamaları
-
884 milyar dolar: Savunma bütçesine ek kaynak
-
465 milyar dolar: Gazilere yönelik sağlık hizmetleri
-
1 trilyon dolar: Savaş kredilerinin faiz ödemeleri
Uzmanlara göre, önümüzdeki 30 yıl içinde gazilerin bakımı için en az 2,2 trilyon dolar daha harcanacak. Böylece 2001 sonrası savaşların toplam maliyetinin 8 trilyon dolara ulaşması bekleniyor.
Afganistan Savaşı (2001–2021): En Uzun savaş
11 Eylül’e verilen ilk yanıt, Afganistan’ın işgali oldu. ABD, 7 Ekim 2001’de “Kalıcı Özgürlük Operasyonu”nu başlattı. Hedef, El Kaide’yi dağıtmak ve Taliban’ı iktidardan uzaklaştırmaktı.
İlk aşamada Taliban rejimi kısa sürede devrildi. Ancak silahlı gruplar, ABD ve koalisyon güçlerine karşı uzun süreli bir direniş yürüttü. Savaş, ABD tarihinin en uzun çatışması olarak kayda geçti ve dört başkan dönemini kapsayarak 20 yıl sürdü.
2021’de ABD’nin çekilmesinin ardından Taliban yeniden ülke yönetimini ele geçirdi. Brown Üniversitesi verilerine göre savaşta doğrudan yaklaşık 241 bin kişi hayatını kaybetti. ABD ve NATO’dan en az 3 bin 586 asker öldü. Savaşın ABD’ye maliyeti ise yaklaşık 2,26 trilyon dolar olarak hesaplandı.
Irak Savaşı (2003–2011): “Görev Tamamlandı”dan IŞİD’in yükselişine
ABD, 20 Mart 2003’te Irak’a müdahale etti. Başkan Bush, dönemin Irak lideri Saddam Hüseyin’in kitle imha silahlarına sahip olduğunu iddia etti; ancak bu iddiaların doğru olmadığı daha sonra ortaya çıktı.
1 Mayıs 2003’te Bush, “görev tamamlandı” açıklamasıyla büyük çaplı muharebe operasyonlarının sona erdiğini duyurdu. Ancak sonraki yıllar, silahlı grupların artan saldırıları ve IŞİD’in yükselişiyle şekillendi.
2008’de ABD muharip birliklerinin çekilmesi kararlaştırıldı ve süreç, Başkan Barack Obama döneminde 2011’de tamamlandı.
İHA savaşları: Pakistan, Somali ve Yemen
ABD, ilan edilmiş savaşların ötesinde insansız hava aracı (İHA) operasyonlarını da genişletti.
2000’li yılların ortalarından itibaren CIA, Pakistan’ın Afganistan sınırındaki aşiret bölgelerinde El Kaide ve Taliban unsurlarını hedef alan saldırılar düzenledi. Obama döneminde bu saldırıların sayısı önemli ölçüde arttı.
Somali’de El Kaide bağlantılı olduğu belirtilen gruplara yönelik hava operasyonları gerçekleştirildi; daha sonra El Şebab’a bağlı unsurlar hedef alındı. Yemen’de ise El Kaide liderlerine karşı füze ve İHA saldırıları düzenlendi.
Libya müdahalesi ve sonrası
2011’de Libya’da Muammer Kaddafi yönetimine karşı başlayan ayaklanma sırasında ABD, NATO öncülüğündeki müdahaleye katıldı. Amerikan güçleri, uçuşa yasak bölge uygulanması için hava ve füze saldırıları düzenledi.
Kaddafi’nin devrilip öldürülmesinin ardından ülke uzun süreli siyasi istikrarsızlık ve iç çatışmalarla karşı karşıya kaldı.
Irak ve Suriye’de IŞİD’le mücadele
ABD, 2014’ten itibaren IŞİD’le mücadele kapsamında Suriye’de hava saldırıları düzenlemeye başladı ve yerel güçlere destek verdi. Irak’ta ise danışmanlık ve operasyonel destek faaliyetleri yürüttü.
Bu sürecin en dikkat çekici olaylarından biri, 2020’de Trump’ın talimatıyla düzenlenen saldırıda İranlı General Kasım Süleymani’nin öldürülmesi oldu.
20 yıllık askeri doktrin
Uzmanlara göre, 11 Eylül sonrası dönemde ABD yönetimleri değişse de askeri güce başvurma politikası büyük ölçüde devam etti. Afganistan’dan Irak’a, Libya’dan Suriye’ye uzanan süreç, ABD dış politikasında askeri müdahalenin temel araçlardan biri olmayı sürdürdüğünü ortaya koydu.
