Çin’deki bilim insanları, yapay zekâ desteğiyle kenevir bazlı ağrı kesicilerin yalnızca faydalı etkilerini hedefleyen yeni bir molekül geliştirdi. Fareler üzerinde yapılan deneylerde güçlü ağrı kesici etki gösteren bileşiğin, bağımlılık ve tolerans gibi yan etkileri önemli ölçüde azaltabileceği görüldü. Araştırma, daha güvenli yeni nesil ağrı tedavilerinin önünü açabilecek bir gelişme olarak değerlendiriliyor.
Zhejiang Üniversitesi bünyesinde Li Xiaoming liderliğinde yürütülen çalışma, Dong Xiaowu ve Zhang Yan iş birliğiyle gerçekleştirildi. Araştırmanın sonuçları Cell dergisinde yayımlandı.
Araştırmacılar 2015 yılından bu yana kenevirin terapötik etkilerinin arkasındaki sinirsel mekanizmaları inceliyor. Bu kapsamda, beynin farklı bölgelerinde önemli rol oynayan kanabinoid reseptör 1’in (CB1) işleyişi detaylı şekilde analiz edildi. Beynin duygu merkezi olan amigdalada CB1 aktivitesinin azalmasının kaygı ve depresyonla ilişkili olduğu, bu reseptörün aktive edilmesinin ise söz konusu durumları hafifletebildiği belirlendi. Öte yandan, ağrı iletiminde kritik rol oynayan talamusta CB1’in ağrı eşiğini düzenlediği ortaya kondu.
Mevcut kenevir bazlı ilaçlar CB1 reseptörünü aktive ederek etki gösteriyor. Ancak bu süreçte iki farklı sinyal yolu devreye giriyor: Gi/o yolu ağrı kesici ve anksiyete giderici etkiler sağlarken, β-arrestin yolu tolerans, bağımlılık ve bilişsel yan etkilere yol açabiliyor.
Araştırma ekibi, yapay zekâ kullanarak yalnızca Gi/o sinyal yolunu aktive eden ve β-arrestin yolunu devre dışı bırakan yeni moleküller tasarladı. Bu sayede, terapötik etkiler korunurken yan etkilerin büyük ölçüde azaltılması hedeflendi.
Fareler üzerinde yapılan deneylerde, geliştirilen moleküllerin akut, inflamatuar ve nöropatik ağrı türlerinde güçlü bir ağrı kesici etki gösterdiği gözlemlendi. Ayrıca, yedi gün boyunca sürekli kullanımda belirgin bir tolerans ya da bağımlılık gelişmediği kaydedildi. Yeni bileşiklerin, vücut sıcaklığı ve hareket üzerinde de geleneksel kenevir bazlı ilaçlara kıyasla daha az yan etkiye neden olduğu bildirildi.
Bir bilimsel değerlendirmede çalışma “zarif bir araştırma” olarak nitelendirilirken, seçici (önyargılı) CB1 agonisti geliştiren ilk çalışma olduğu vurgulandı. Bu yeni yaklaşım, kenevirin tıbbi faydalarını korurken bağımlılık riskini en aza indiren alternatif tedavilerin önünü açabilir.
Araştırma ekibi, çalışmalarını sürdürerek klinik deney aşamasına geçmeyi hedefliyor. Li Xiaoming, amaçlarının hastalık mekanizmalarını daha iyi anlamak ve hastaların yaşam kalitesini artıracak etkili tedaviler geliştirmek olduğunu ifade etti.