Açıklamada, söz konusu saldırıların Gazze Şeridi'nde yaşamın temel unsurlarını ortadan kaldırmayı amaçlayan kapsamlı bir politikanın parçası olduğu ifade edilerek, bunun kitlesel öldürmeler, geniş çaplı yıkım, aç bırakma ve zorla yerinden etme uygulamalarıyla yürütüldüğü vurgulandı.

PCHR saha araştırmacılarının son günlerde Gazze’nin çeşitli bölgelerinde kayda aldığı çok sayıda saldırıya da yer verildi.

Buna göre, 30 Temmuz’da Han Yunus’un Mevasi bölgesinde yerinden edilenlerin kaldığı bir çadırın hedef alınması sonucu 8 yaşındaki Ratil Mahmud Musa Abdullah ile dayısı Abdullah Nasır Abdulfettah el-Belavi’nin hayatını kaybettiği, 3 çocuğun ağır yaralandığı kaydedildi. Gazze kentindeki Rimal Mahallesi’nde sivillerin toplandığı bir noktaya düzenlenen saldırıda 28 yaşındaki Ahmed Muin Muhammed el-Ankar’ın yaşamını yitirdiği, çok sayıda kişinin yaralandığı aktarılan açıklamada, Deyr el-Belah ve Gazze kentinde bazı mahalleler için tahliye uyarıları yapıldıktan sonra bazı evler ile bir caminin hedef alındığı, çok sayıda konutun ve sivil altyapının zarar gördüğü ifade edildi.

"UCM kararları uygulanmalı"

Açıklamada ayrıca, Gazze kentinde bir apartman dairesine, Nusayrat Mülteci Kampı, Deyr el-Belah, Cibaliya ve Han Yunus’ta sivillerin bulunduğu çeşitli noktalara yönelik saldırılarda da can kayıpları ve yaralanmalar yaşandığı kaydedildi. PCHR'nin açıklamasında, İsrail askerlerinin sivillerin bulunduğu yerleşim alanları, evler, barınma merkezleri ve sivil araçlara yönelik saldırılarının, sivil can kayıplarını artırmayı amaçlayan sistematik bir politikanın parçası olduğuna dikkat çekildi.

Uluslararası topluma çağrıda bulunulan açıklamada, Gazze’de işlendiği kaydedilen soykırım ve diğer uluslararası suçların durdurulması için acil adım atılması, sivillerin korunması, sorumluların hesap vermesinin sağlanması ve Uluslararası Adalet Divanı ile Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin kararlarının uygulanması talep edildi.

Gazze anlaşmasının genel ilkeler üzerinde varılan bir uzlaşıyı içerdiğini kaydeden Hamad, uygulamanın mekanizmalarını ve zaman çizelgelerini belirlemek üzere ilerleyen süreçte yeni bir görüşme turu daha yapılacağını aktardı.

İsrail'in Gazze'den çekilmesi, yeniden imar, uluslararası bir gücün konuşlanması ve Ulusal Komitenin görevlerini devralmasını içeren kapsamlı paket anlaşmasını kabul ettiklerini hatırlatan Hamad, şunları kaydetti:

"İsrail Gazze anlaşmasındaki yükümlülüklerini yerine getirmezse biz de kendi yükümlülüklerimizi yerine getirmeyeceğiz. Bir önceki aşamanın uygulanması tamamlanmadan hiçbir şekilde bir sonraki aşamaya geçmeyeceğiz."

Hamad, silahlarla ilgili düzenlemelerin uygulanmasının, "İsrail'in ateşkes anlaşmasının ilk aşamasını uygulaması, Gazze'den çekilmesi, Ulusal Komitenin görevlerini devralması, uluslararası gücün konuşlanması ve çetelerin dağıtılması şartına bağlı olduğunu" vurguladı.

Anlaşmanın ağır silahların durumuna da açıklık getirdiğini aktaran Hamad, İsrail'in yükümlülüklerini yerine getirmesinin ardından ağır silahların Filistin Ulusal Komitesinin sorumluluğu altında depolanmasının öngörüldüğünü ifade etti.

Hamas yetkilisi Hamad ayrıca, anlaşmanın, uygulamayı sürekli olarak takip etmekle görevli uluslararası bir komitenin bulunmasını öngördüğünü ifade etti.

İspanya Başbakanı, düzensiz göçmen akınına işaret ederek, "Bu, eşi benzeri görülmemiş bir durumdur. İspanya genelinde düzensiz göçmen gelişlerinde aydan aya kaydettiğimiz o sistematik düşüş eğilimini kırmaktadır. Bu nedenle, sadece acil olan hususlarda harekete geçmekle kalmamalı, aynı zamanda önemli olan konularda da adım atmayı unutmamalıyız." dedi.

Düzensiz göçle mücadele kapsamında aldıkları önlemleri anlatan Sanchez, Sebte şehrinde güvenlik güçlerinin sayısının artırıldığını belirtti.

"Düzensiz göçmenlerin geri gönderilmesiyle ilgili süreçleri hızlandırıyoruz"

Sanchez, "Özellikle dünden bu yana giren düzensiz göçmenlerin geri gönderilmesiyle ilgili süreçleri hızlandırıyoruz. Bu kişilerin birçoğunun çıkış işlemleri zaten gerçekleşmektedir" ifadelerini kullandı. İspanya Başbakanı, Sebte şehrine yönelik düzensiz göçmen akınına ilişkin, "Dün olan şey, İspanya'nın toprak bütünlüğüne yönelik bir saldırı ve ihlaldir." dedi.

Sebte'ye yönelik düzensiz göçmen akınının sebebiyle ilgili Sanchez, "Yaşananlar, insan kaçakçılığı yapan mafyaların sınırı yüzerek geçen kişilerin geri gönderilmeyeceğini içeren Endülüs Yüksek Mahkemesinin kararını kendi çıkarlarına göre yorumlamasından kaynaklanıyor" değerlendirmesinde bulundu. Özerk kentin sakinlerine yönelik konuşmasında Sanchez, tüm İspanya'nın yanlarında olduğunu ve hükümetinin yaşadıkları duygusal durumu ve sıkıntıyı anladığını söyledi.

Düzensiz göçmenlerin geri gönderilmesinin hızlandırılmasına ilişkin Sanchez, bu işlemleri somutlaştırmak için İltica Komisyonunun acil koduyla toplandığını anlattı. Sanchez, düzensiz göçle mücadelede Fas ile işbirliği içinde olduklarını vurgulayarak, düzensiz göçmenlerin hayatını kaybetmesinden derin üzüntü duyduğunu ve insan kaçakçılığı yapan gruplarla mücadele ettiklerini dile getirdi. Düzensiz göçün İspanya hükümetinin temel meselelerinden olduğuna dikkati çeken Sanchez, bu konuda alınan önlemler ile ulusal ve bölgesel çapta gerçekleştirilen işbirliklerini anlattı.

Ne olmuştu?

Fas'taki Castillejos kasabası kıyılarından İspanya'nın Kuzey Afrika'daki toprağı Sebte'ye (Ceuta) yüzmeye çalışan 800'ü aşkın düzensiz göçmene müdahalede bulunulmuştu. İspanya Başbakanı Pedro Sanchez, olaya ilişkin hükümetin tüm kaynaklarını seferber ettiğini bildirmişti. İspanya hükümeti, Sebte'ye yönelik düzensiz göç girişimlerinin artması üzerine güvenliğin sağlanması amacıyla silahlı kuvvetlerin bölgeye konuşlandırılmasına karar vermişti. İspanya hükümeti, son 24 saatte Sebte şehrine yüzerek veya yürüyerek geçen kişi sayısının 49 binden fazla olduğunun tahmin edildiğini açıklamıştı.

Haberde, Sebte'ye yüzerek geçmeye çalışırken yaşamını yitirenlerin sayısının 27'ye yükseldiği belirtildi.

Fas'tan Sebte'ye geçme girişiminde bulunan düzensiz göçmenlerden 19 kişinin hayatını kaybettiği duyurulmuştu.

Fas'tan Sebte sınırında göç önlemi

Fas güvenlik güçleri, ülkenin kuzeyindeki Fenidek kentinden İspanya yönetimindeki Sebte (Ceuta) şehrine girmeye çalışan düzensiz göçmenleri engellemek için önlemler aldı.

Fas güvenlik güçleri, düzensiz göçmenlerin Sebte'ye ulaşmasını engellemek için Fenidek şehrinde yolları kesti.

Sebte şehri yakınında kalabalıklar oluşurken, düzensiz göçmenlerin sahil şeridinden güvenlik tellerini geçerek Sebte'ye geçmeye çalıştığı görüldü.

Düzensiz göçmenlerin geçiş noktası olarak kullandığı Fas'ın Fenidek şehri, İspanya'nın Sebte şehri sınırında bulunuyor.

Ne olmuştu?

Fas'taki Castillejos kasabası kıyılarından İspanya'nın Kuzey Afrika'daki toprağı olan Ceuta'ya yüzmeye çalışan 800'ü aşkın düzensiz göçmene müdahalede bulunulmuştu.

İspanya Başbakanı Pedro Sanchez, olaya ilişkin hükümetin mevcut tüm kaynaklarını seferber ettiğini bildirmişti.

İspanya hükümeti, Ceuta'ya yönelik düzensiz göç girişimlerinin artması üzerine güvenliğin sağlanması amacıyla silahlı kuvvetlerin bölgeye konuşlandırılmasına karar vermişti.

Çin Komünist Partisi Merkez Komitesi Siyasi Bürosu, 30 Temmuz'daki toplantısında ekonomiyi destekleyecek yeni tedbirlerin hazırlığını masaya yatırdı. Toplantıda iç talebin güçlendirilmesi, arz kalitesinin yükseltilmesi ve ihtiyaç halinde ilave ekonomik destek paketlerinin devreye alınması çağrısı yapıldı. Kararlar, küresel ticaretin parçalandığı, tedarik zincirlerinin sık sık kesintiye uğradığı ve jeopolitik risklerin arttığı bir dönemde Pekin'in ekonomik istikrarı öncelik haline getirdiğini gösterdi.

Uluslararası Para Fonu'nun (IMF) temmuz güncellemesi de bu tabloyu kısmen destekledi. Kuruluş, Çin ekonomisine ilişkin 2026 büyüme tahminini ilk çeyrekte beklenenden güçlü gelen performans nedeniyle yüzde 4,4'ten yüzde 4,6'ya yükseltti.

Kilit kavram: İstikrar

Pekin'in mesajı yalnızca kısa vadeli büyüme hedefleriyle sınırlı değil. Çin yönetimi, ekonomik dalgalanmaları tamamen ortadan kaldırmayı değil, dış şokların sistemik krize dönüşmesini engelleyebilecek kapasiteyi korumayı hedefliyor. Bu nedenle "istikrar" kavramı, ekonominin durağan kalması değil; üretimin, yatırımların ve ticaretin küresel belirsizliklere rağmen sürdürülebilir biçimde devam edebilmesi anlamında kullanılıyor. Çin, bu yaklaşımıyla kendisini dünya ekonomisinin istikrar sağlayıcı aktörlerinden biri olarak konumlandırmaya çalışıyor. Bu stratejinin merkezinde ise iç talebin güçlendirilmesi bulunuyor.

Yılın ilk yarısında kişi başına harcanabilir gelir nominal olarak yüzde 5,2 artarken, hizmet tüketimindeki büyüme yüzde 5,3'e ulaştı. Buna karşılık mal satışlarındaki artış yalnızca yüzde 1,1 seviyesinde kaldı. Bu tablo, Çin ekonomisinin üretim kapasitesini korumasına rağmen tüketici güveninin henüz istenilen seviyeye ulaşmadığını ortaya koyuyor. Pekin yönetimi bu nedenle geçici teşviklerden çok, istihdamın güçlendirilmesi, orta gelir grubunun genişletilmesi ve sosyal güvenlik ağlarının geliştirilmesiyle hane halkının kalıcı harcama kapasitesini artırmayı hedefliyor.

Güçlü sütunlar: Sanayi altyapısı ve yeşil dönüşüm

Çin'in ikinci büyük kozu ise sanayi altyapısı olmaya devam ediyor. İlk altı ayda büyük ölçekli sanayi üretimi yüzde 5,4 büyürken, ekipman üretimi yüzde 9,3, yüksek teknoloji imalatı ise yüzde 13,3 artış gösterdi. Yapay zekâ, dijital altyapı, yeni nesil üretim teknolojileri ve temiz enerji yatırımlarının üretim zincirlerini daha esnek hale getirdiği belirtiliyor. Pekin, teknolojik bağımsızlık hedefini dış dünyadan kopuş olarak değil, küresel tedarik zincirlerinin daha dayanıklı hale gelmesini sağlayacak bir unsur olarak sunuyor.

Yeşil dönüşüm de bu ekonomik modelin önemli ayaklarından biri olarak öne çıkıyor. Çin yönetimine göre yenilenebilir enerji, elektrikli araçlar, enerji depolama sistemleri ve modern elektrik şebekelerine yapılan yatırımlar yalnızca çevre politikalarının parçası değil; aynı zamanda yeni büyüme alanları oluşturuyor. Büyük ölçekli üretim sayesinde bu teknolojilerin maliyetinin düşmesi, gelişmekte olan ülkelerin de düşük karbonlu dönüşüme daha düşük maliyetlerle katılabilmesini sağlayabilir. Böylece çevreci teknolojiler, yalnızca gelişmiş ekonomilerin erişebildiği pahalı çözümler olmaktan çıkıp küresel ölçekte yaygınlaşabilecek ürünlere dönüşebilir.

Dışa açılmada yeni dönem

Pekin yönetimi aynı zamanda dışa açılma politikasını da yeni bir çerçeveye oturtuyor. Bu yaklaşım karşılıklı yatırımlara, ortak üretim ağlarına, hizmet ticaretine ve uluslararası sanayi standartlarının geliştirilmesine dayanıyor. Çin şirketlerinin yurt dışındaki yatırımlarıyla teknoloji transferi, yerel istihdam ve üretim kapasitesinin artırılması hedeflenirken, son Politbüro toplantısında karşılıklı faydaya dayalı ekonomik iş birliğinin genişletilmesi ve yabancı yatırımların daha etkin kullanılması çağrısı da bu stratejinin devam edeceğini gösterdi.

Pekin'in önümüzdeki dönemde uygulamaya hazırladığı 15. Beş Yıllık Plan da bu dönüşümün yol haritası olarak görülüyor. Çin yönetimi, orta vadeli planlama sayesinde şirketlerin, yerel yönetimlerin ve yabancı yatırımcıların geleceğe ilişkin daha öngörülebilir kararlar alabileceğinivurguluyor. Küresel ekonominin jeopolitik gerilimler ve ticaret savaşları nedeniyle yeniden şekillendiği bir dönemde Çin, yalnızca dünyanın üretim merkezi olmayı değil; ekonomik belirsizlikleri azaltan, tedarik zincirlerini ayakta tutan ve yeni büyüme alanları oluşturan bir istikrar merkezi haline gelmeyi hedefliyor.

731. Birim'in savaş suçlarından Tokyo Mahkemeleri'nin 80. yıl dönümüne uzanan tarihsel gerçekler, Japonya'nın yeniden askerileşme sürecine ilişkin tartışmaları yeniden alevlendiriyor. Tarihten çıkarılmayan derslerin bölgesel güvenlik üzerindeki etkileri dikkat çekiyor.

İnsanlık tarihindeki büyük toplumsal dönüşümler, kendisinden önceki düzenin içinde gelişen yeni üretici güçler, yeni emek biçimleri ve yeni toplumsal ilişkiler üzerinde yükseldi. Feodalizmin çözülmesi ve kapitalizmin doğuşu da böyle oldu. Buhar makinesi, fabrikalar, demiryolları ve kitlesel üretim yalnızca ekonomiyi değiştirmedi, sınıfları, kentleri, siyaseti, aile yaşamını ve insanların dünyayı algılama biçimini de yeniden şekillendirdi.

Bugün yapay zeka, benzer büyüklükte bir dönüşümün merkezinde yer alıyor. Ancak yapay zekanın yarattığı değişim, yalnızca yeni araçların üretime katılmasından ibaret değildir. Yapay zeka, insanın düşünsel faaliyetlerinin önemli bir bölümünü; planlama, denetleme ve karar verme süreçlerini de makineleştirmektedir. Bu nedenle içinde bulunduğumuz dönüşüm, sanayi devriminin devamı olmakla birlikte onun ötesine geçen bir nitelik taşımaktadır.

Yapay zeka üretici güçleri geliştirdikçe, toplumun ihtiyaçlarını çok daha az insan emeğiyle karşılamak mümkün hale gelecek; bu da özel mülkiyeti, ücretli emeği ve piyasa merkezli üretimin yeniden sorgulanması ve değişimi için fırsatlar doğurabilecektir. Böyle bir maddi temel üzerinde geleceğin toplumları komünizme bugünkünden daha yatkın olabilir.

Yeni üretici güç olarak yapay zeka ve üretim ilişkileri arasındaki çelişki

Marksizm’den öğrendiğimiz yalın gerçeklerden biri de üretici güçler ile üretim ilişkileri arasında belirleyici bir bağ olduğudur. Üretici güçler; emek gücünü, bilgiyi, teknolojiyi, üretim araçlarını ve toplumsal iş birliğini kapsar. Üretim ilişkileri ise bu araçların kime ait olduğunu, üretimin kim tarafından yönetildiğini ve ortaya çıkan ürünün nasıl paylaşıldığını belirler.

Üretici güçlerin gelişmesine olanak sağlayan mülkiyet biçimleri, zamanla onların önünde engel haline gelebilir. Kapitalizm, feodalizme kıyasla üretici güçleri olağanüstü ölçüde geliştirmiştir. Bilimi üretime bağlamış, dünya pazarını kurmuş, iş bölümünü genişletmiş ve üretimi toplumsallaştırmıştır. Fakat kapitalist üretim toplumsal olmasına rağmen üretim araçlarının mülkiyeti özel kalmıştır.

Bir otomobil, bilgisayar ya da ilaç binlerce insanın ortak emeğiyle üretilir. Üretim dünya ölçeğinde örgütlenir. Bilimsel bilgi kuşaklar boyunca biriken toplumsal bir mirastır. Buna karşın üretimin sonuçları sınırlı sayıdaki şirketin ve sermaye sahibinin mülkiyetine geçer.

Yapay zeka bu çelişkiyi daha da keskinleştirmektedir. Çünkü yapay zeka bunu ortaya çıkaran şirketlerin bir başarısı değildir. Bunlar milyonlarca insanın oluşturduğu metinler, görüntüler, yazılımlar, bilimsel çalışmalar ve kültürel ürünler üzerinde gelişmektedir. Başka bir ifadeyle yapay zeka insanlığın ortak bilgi birikimidir. Fakat bu ortak birikim, özel şirketlerin kapalı sistemleri içinde sermayeye dönüştürülmektedir.

Böylece son derece toplumsal bir üretici güç, özel mülkiyet altında işletilmek istenmektedir. Bu durum geleceğin temel siyasal sorularından birini ortaya çıkaracaktır: İnsanlığın ortak bilgisiyle geliştirilen yapay zeka sistemleri birkaç şirketin özel mülkü mü olacak, yoksa toplumun ortak üretim aracı mı sayılacaktır?

Komünist toplum fikrinin maddi koşullarından biri, insanın yaşamını sürdürebilmek için harcamak zorunda olduğu emek zamanının azaltılmasıdır. Yapay zeka ve otomasyon, bu açıdan tarihsel bir imkan yaratmaktadır.Tarımda otonom makineler, sanayide robotlar, lojistikte otomatik sistemler, kamu yönetiminde gelişmiş planlama araçları vb. ile aynı miktarda ürünün çok daha az emekle üretilmesini mümkündür.

Çin ve AI komünizmi

Bu gelişme kapitalist toplumda çelişkili bir sonuç doğurur. Emek verimliliği yükseldiğinde toplumun daha az çalışması beklenebilir. Fakat kapitalizmde teknolojinin temel amacı çalışma süresini azaltmak değil, maliyeti düşürmek ve karı artırmaktır.

Bu nedenle Beyaz Saray Teknoloji eski Danışmanı, şimdinin OPEN AI stratejisti Dean W. BALL, bu “tehlikenin” altını çizdi. Çin Halk Cumhuriyeti’nin, bu dil modellerinin çok başarılı versiyonlarını, açık kaynak politikasıyla, başta Küresel Güney ülkeleri olmak üzere, tüm dünya ile paylaşmasını “anlayamadığını” söyledi. Bunu AI komünizmi olarak nitelendirdi ve komünist her şey gibi “verimsiz” ve yatırım alamayacak bir araca dönüşmesinden korktuğunu söyledi.

Çünkü Ball’a göre şirketinin sahiplendiği yeni üretici güç olarak yapay zeka, aynı zamanda Wall Street’in yeni gözdesi bir yatırım aracı olmalıdır. Çünkü Ball’ın yapay zekası, şirketlerin daha az işçiyle, daha fazla tempoda, aynı çalışma süreleriyle ve buna bağlı aynı emek ücreti ile daha fazla kar getiren bir üretici güç olarak kalmalıdır.

Buradaki çelişki açıktır: İnsanlığı zorunlu çalışmaktan kurtarabilecek ve Marx’ın tarif ettiği “özgür” insana yaklaşabilmemizi sağlayabilecek teknoloji, özel mülkiyet koşullarında insanları işlerinden ve gelirlerinden mahrum bırakabilecek bir araca dönüştürmek istenmektedir.

Bu nedenle yapay zeka çağının temel sorusu şudur:

Makineler insanın yerini mi alacak, yoksa insanı zorunlu ve yabancılaşmış emekten mi kurtaracak?

Bu sorunun cevabı, yapay zekanın ne kadar gelişeceğinden çok, onun kimin mülkiyetinde olduğuna ve hangi toplumsal amaçlar için kullanıldığına bağlı olacaktır. Pek tabi komünizm, bu anlamda teknolojinin kaçınılmaz sonucu olmayacaktır. Fakat yapay zeka, belki de komünizmi insanlık tarihinde hiç olmadığı kadar güçlü, somut ve maddi bir imkan haline getirebilir.

Rus ordusunun, bu tarihlerde Ukrayna'nın limanlarına yönelik saldırılar düzenlediği kaydedilen açıklamada, bu limanların askeri yüklerin sevkiyatı ve depolanması için kullanıldığı belirtildi.

Açıklamada, "Hafta içinde, Ukrayna ordusu için kullanılan 23 kuru yük gemisi, 4 dökme yük gemisi, 2 römorkör, kaldırma gemisi ve çıkarma gemisi olmak üzere toplam 31 gemi vuruldu." ifadeleri yer aldı.

Ukrayna'da 12 yerleşim birimi ele geçirildi

Açıklamada, Rus güçlerinin Ukrayna'da cephenin tüm kesimlerinde ilerleme kaydettiği ve son bir haftada 12 yerleşim birimini kontrol altına aldığı belirtilerek, "Sumi bölgesinde Novaya Seç, Mogritsa ve Malaya Slobodka, Harkiv bölgesinde Yurçenkovo ve Verovka, Dnipropetrovsk bölgesinde Kommunarovka ile Donetsk Halk Cumhuriyeti'nde Stenki, Şevçenko, Torskoye, Krasnıy Kut, Svetloye ve Krasnoyarskoye yerleşim birimleri kurtarıldı." ifadelerine yer verildi.

Reuters, konferans görüntüleri üzerine yaptığı analizde, haritaların OpenAI araçlarıyla üretildiğini gösteren bir yapay zekâ filigranı bulduğunu yazdı. OpenAI ise konuyu araştırdığını açıkladı. ABD Dışişleri Bakanlığı, yaşanan karışıklığın "tüm sorumluluğunu" üstlenirken, haritanın etkinlikten hemen önce sunum üzerinde aceleyle değişiklik yapan bir ekip üyesi tarafından eklendiğini belirtti.

Haritadaki hatalar ise dikkat çekiciydi. ABD'nin yüzlerce askerinin konuşlu bulunduğu Nijerya, Sahra Çölü'nün ortasında denize kıyısı olmayan bir ülke olarak gösterildi. Güneydoğu Afrika'daki Mozambik, Afrika Boynuzu'na taşınırken, Batı Afrika ülkesi Fildişi Sahili ise kıtanın tamamen karşı tarafına yerleştirildi. Haritanın ekran görüntüleri ilk olarak AIDS uzmanı Emily Bass tarafından Substack'te paylaşıldı. Daha sonra LinkedIn'de hızla yayılan görsellerden biri yaklaşık 40 bin görüntülenmeye ulaştı.

Atlantik Konseyi'nde yapay zekâ ve jeopolitik üzerine çalışan Matt Petit ise durumu sert sözlerle eleştirdi. Petit, "Bu slaytı hazırlayan ve onaylayan kişi Afrika'daki ülkelerin nerede olduğunu bilmiyordu ya da kontrol etmeyi önemsemedi" dedi. Sunumu yapan isim, ABD'nin küresel HIV/AIDS programı PEPFAR'dan sorumlu en üst düzey sağlık yetkilisi Jeff Graham'dı. Graham, Reuters'ın yorum talebine yanıt vermedi. ABD Dışişleri Bakanlığı ise konferanstaki görüşmelerin harita krizine rağmen "verimli ve yapıcı" geçtiğini belirterek HIV/AIDS ile mücadele konusundaki kararlılığının sürdüğünü vurguladı.

ABD'nin Afrika ile sağlık anlaşmaları

ABD'nin Afrika ülkeleriyle imzaladığı yeni sağlık anlaşmaları, veri paylaşımı, biyometrik kayıtlar ve kritik madenlere ilişkin şartlar nedeniyle tartışma yaratmıştı. Birçok Afrika ülkesi, bu anlaşmaların sağlık iş birliğinin ötesine geçerek ulusal egemenlik ve veri güvenliğini tehdit ettiğini savunuyor. Washington'un yeni stratejisi, küresel sağlık yardımlarını ikili anlaşmalar üzerinden yeniden şekillendirmeyi hedefliyor. Aralık 2025'ten bu yana ABD'nin, toplam değeri yaklaşık 20 milyar dolar olan 30'dan fazla sağlık iş birliği mutabakatı imzaladığı belirtiliyor.

Ancak anlaşmalardaki bazı maddeler Afrika ülkelerinin tepkisini çekti. Gana, Nisan ayında önerilen anlaşmayı reddederken, Zimbabve Şubat ayında şartları "asimetrik" olarak nitelendirerek müzakerelerden çekildi. Zambiya ise Mayıs ayında sağlık anlaşmasını, kritik madenlere ilişkin talepler nedeniyle askıya aldı. ABD'nin Gana'ya sunduğu beş yıllık sağlık anlaşmasının, ülke vatandaşlarının 25 yıllık sağlık kayıtlarının paylaşılmasını şart koştuğu belirtildi. Basında yer alan haberlere göre, Cumhurbaşkanı John Dramani Mahama'nın anlaşmayı reddetmesinde bu veri paylaşımı talepleri belirleyici oldu.

Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mao Ning, bugün düzenlenen basın toplantısında, bir gazetecinin konu hakkındaki sorusunu yanıtladı. Mao Ning, yetkililerin yaptığı doğrulamalar sonucunda saldırının Çin vatandaşlarını etkilemediğini belirtti.

Sözcü Mao Ning, olayın hemen ardından Çin’in Kuveyt Büyükelçiliği’nin, Çin vatandaşları ve kurumlarının risk farkındalığını artırmaları ve güvenlik önlemlerini güçlendirmeleri talebinde bulunduğunu ifade etti.

Sözcü, aynı zamanda, Çin tarafının Kuveyt’in ilgili makamlarıyla temasa geçerek, ülkedeki Çin sermayeli kurumların güvenliğinin sağlanması için etkili tedbirler alınmasını istediğini de sözlerine ekledi.

Mao Ning, masum sivillere ve askeri olmayan hedeflere yönelik her türlü saldırının kabul edilemez olduğunu vurgulayarak, tüm ilgili tarafları itidalli olmaya, diyalog ve istişare yoluyla anlaşmazlıkları ve görüş farklılıkları uygun şekilde çözmeye ve Körfez bölgesinde barış ile istikrarı en kısa sürede yeniden tesis etmeye çağırdı.

Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mao Ning, Japonya'nın İkinci Dünya Savaşı'ndaki işgal geçmişinden ders çıkarması ve güvenlik politikalarında temkinli hareket etmesi gerektiğini söyledi.

Mao Ning, Beijing'de düzenlenen olağan basın toplantısında, Japonya hükümetinin Ulusal İstihbarat Ajansı (NRA) kurması ve ilk Ulusal İstihbarat Toplantısını gerçekleştirmesine ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Japonya'nın söz konusu adımını ülkenin iç ve dış güvenlik politikalarında olumsuz yeni bir yönelim olarak nitelendiren Mao, Tokyo yönetiminin son dönemde ulusal güvenliğe yönelik sözde "dış tehdit" söylemini öne çıkararak yeniden askerileşme sürecini hızlandırdığını ifade etti.

Mao, bu yaklaşımın bölgesel barış ve istikrarı ciddi şekilde tehdit ettiğini ve uluslararası toplumda geniş çaplı endişelere yol açtığını belirtti. Japonya hükümetine çağrıda bulunan Mao Ning, Tokyo'nun İkinci Dünya Savaşı'ndaki işgal geçmişinden ders çıkarması ve güvenlik politikalarında temkinli hareket etmesi gerektiğini vurguladı.

Ülkenin kısa adının "Naoero" olacağı ve kodunun "NRO" olarak güncelleneceği aktarılan açıklamada, halk için de "dei-Naoero" ifadesinin kullanılacağı kaydedildi. Açıklamada, uluslararası kuruluşlar ve ülkelerin isim değişikliği konusunda resmi olarak bilgilendirildiği ve geçiş sürecinin başladığı belirtildi.

Birleşmiş Milletler (BM) de Nauru'nun 26 Haziran'da adını "Naoero Cumhuriyeti" olarak değiştirdiğinin kendilerine bildirildiğini açıkladı.

Nauru Cumhurbaşkanı David Adeang'ın ülkenin adını değiştirmek üzere ocakta sunduğu önerinin ardından anayasa değişikliği mayısta parlamentodan geçmişti. Adeang, önerilen değişikliğin amacının "ulusun mirasını, dilini ve kimliğini daha sadık bir şekilde yansıtmak" olduğunu açıklamıştı.

Fakat, anayasal prosedürlerin tamamlanması için referandum yapılmasının beklendiği belirtilmişti.

Hükümet, daha sonra "Naoero" adının halkın kabulüne sunulması gereken yeni bir isim değil, zaten ülkenin geleneksel adı olduğu gerekçesiyle referanduma gidilmemesine karar vermişti.

Açıklamada, "yasal olmayan ve güvensiz" farklı bir rota izleyerek Hürmüz Boğazı'ndan geçmeye çalışan 2 geminin vurularak durdurulduğu, bu olay üzerine 4 petrol tankerinin de hızla rotasını değiştirerek döndüğü belirtildi.

Gemilerin ABD'nin “aldatması” sonucu ve “ABD ordusunun hava koruması” altında bu geçişi gerçekleştirmeye çalıştığı ifade edilen açıklamada, uyarıları dikkate almayan 2 geminin vurularak durdurulduğu kaydedildi.

Açıklamada, Hürmüz Boğazı üzerinde İran'ın tam kontrolünün devam ettiği, bu nedenle ABD'nin açıklamalarına kulak verilmemesi gerektiği vurgulandı.

Melilla Özerk Yönetimi Başkanı Juan Jose Imbroda, Cadena COPE radyo kanalına verdiği demeçte, özerk kente "yaklaşık 300 ila 400" kişinin yasa dışı şekilde giriş yaptığını söyledi.

Sınırdan şehre giriş girişimlerinin hem kara sınırından hem de deniz yoluyla yapıldığını aktaran Imbroda, yetkililerin, durumu Fas jandarmasının işbirliğiyle kontrol altına aldığını kaydetti.

Melilla'daki bir hükümet sözcüsü, sınırın kapatıldığını doğrulayarak, güvenlik güçlerinin operasyonları devam ettiği sürece bu durumun devam edeceğini belirtti.

Sınır geçişinin ne zaman açılacağına dair henüz bir bilgi paylaşılmadı.

Enflasyon temmuzda aylık bazda ise yüzde 0,2 oldu.

Avro Bölgesi'nde çekirdek enflasyon ise yıllık bazda yüzde 2,5 olarak belirlendi.

Avro Bölgesi'nde temmuzda enflasyonun ana bileşenlerine bakıldığında, en yüksek yıllık fiyat artışı yüzde 10 ile enerji ürünlerinde gerçekleşti. Bunu, yüzde 3,3 ile hizmetler, yüzde 1,2 ile gıda, alkol ve tütün ürünleri, yüzde 0,9 ile enerji dışı sanayi ürünleri takip etti.

Avrupa Merkez Bankası (ECB), Avro Bölgesi'nde uzun vadede yüzde 2 enflasyona ulaşmayı hedefliyor.

Türkiye'nin milli muharip uçağı KAAN, taksi testini başarıyla tamamladı. Türk Havacılık ve Uzay Sanayii (TUSAŞ), test anlarına ilişkin görüntüleri sosyal medya hesabından paylaştı.

Paylaşılan görüntülerde, teknik ekibin eşliğinde pistte ilerleyen KAAN'ın taksi faaliyetini başarıyla gerçekleştirdiği görüldü.

KAAN pistte! Milli savaş uçağı taksi testini başarıyla geçtihttps://t.co/E1n9Kis2FF pic.twitter.com/XdBlUO0FzT

— CGTN Türk (@cgtnturk) July 31, 2026

TUSAŞ, paylaşımında milli muharip uçağın geliştirme sürecinin planlanan takvim doğrultusunda devam ettiğini vurgularken, testlerin uçuş programı kapsamında sürdürüleceğini belirtti.

KAAN, Türkiye'nin beşinci nesil milli muharip uçağı olarak geliştiriliyor. Proje kapsamında gerçekleştirilen taksi testleri, uçağın sistemlerinin ve yer operasyon kabiliyetlerinin doğrulanması açısından kritik önem taşıyor.

Yerel basında yer alan haberlere göre, Paris'in 7. bölgesinde bulunan Sağlık Bakanlığı binasında, sabah saatlerinde bıçaklı kişinin binanın koridorlarında dolaştığının fark edilmesi üzerine güvenlik güçleri harekete geçti.

Normal koşullarda kapalı olan ancak olay anında açık bulunan acil çıkış kapısından girdiği tespit edilen şüpheli, binanın birinci katına çıkarak odalardaki bilgisayar ekipmanlarını toplamaya başladı.

Güvenlik güçlerinin duruma müdahale etmesi üzerine, elinde ekipmanların bulunduğu çantalarla olay yerinden kaçan şüpheli kısa sürede yakalandı.

Balıkesir'in Gömeç ilçesinde 29 Temmuz Çarşamba günü başlayan orman yangını, ekiplerin yoğun müdahalesi sonucu büyük ölçüde kontrol altına alındı. Bölgede soğutma çalışmaları sürüyor.

Yangına müdahalede 5 uçak, 8 helikopter, 66 arazöz, 40 itfaiye aracı, 61 su tankeri, 7 ilk müdahale aracı, 162 hizmet aracı, 13 dozer, 27 kepçe ve greyder, 10 otobüs, 3 TOMA, 8 ambulans, 944 personel ve 60 orman gönüllüsü görev aldı.

9 mahalle etkilendi, 63 kişi tahliye edildi

Yangından Gömeç ilçesinde 4, Ayvalık'ta 4 ve Burhaniye'de 1 olmak üzere toplam 9 mahalle etkilendi.

Ayvalık'ın Hacıveliler, Tıfıllar ve Bağyüzü mahallelerinden tedbir amacıyla tahliye edilen 63 vatandaş, Ayvalık KYK Yurdu'na yerleştirildi. Bölgede ayrıca 944 büyükbaş ve küçükbaş hayvan güvenli alanlara tahliye edildi.

5 kişi yaralandı

Yangına müdahale sırasında Balıkesir Büyükşehir Belediyesi'nden 2 itfaiye eri, İzmir Büyükşehir Belediyesi'nden 1 personel, Bursa Orman Bölge Müdürlüğü'nden 1 personel ve 1 sivil vatandaş olmak üzere toplam 5 kişi yaralandı.

Yaralıların Ayvalık Devlet Hastanesi ile Atatürk Şehir Hastanesi'nde tedavilerinin sürdüğü, sağlık durumlarının iyi olduğu ve hayati tehlikelerinin bulunmadığı bildirildi.

Yangının nedeni kaynak kıvılcımı çıktı

Balıkesir İl Jandarma Komutanlığı'nın yürüttüğü soruşturmada yangının, O.G. ve M.Y. isimli kişilerin evlerinin bahçesinde kaynak yaptıkları sırada çıkan kıvılcımların otluk alana sıçraması sonucu başladığı tespit edildi.

Gözaltına alınan iki şüpheli, çıkarıldıkları Burhaniye Sulh Ceza Hakimliği tarafından tutuklandı.

Yetkililer, yangının ilk anından itibaren görev yapan Orman Bölge Müdürlüğü, Balıkesir Büyükşehir Belediyesi İtfaiyesi, AFAD, diğer kamu kurumları, sivil toplum kuruluşları ve gönüllülere teşekkür ederek, bölgede soğutma çalışmalarının titizlikle sürdürüldüğünü bildirdi.

Açıklamada, son 24 saat içerisinde Sebte'ye yüzerek veya yürüyerek geçen kişi sayısının 49 bini aştığının düşünüldüğü belirtildi.

Ne olmuştu?

Fas'taki Castillejos kasabası kıyılarından, İspanya'nın Kuzey Afrika'daki toprağı olan Sebte'ye (Ceuta) yüzmeye çalışan 800'ü aşkın düzensiz göçmene müdahalede bulunulmuştu.

İspanya Başbakanı Pedro Sanchez, olaya ilişkin hükümetin mevcut tüm kaynaklarını seferber ettiğini bildirmişti.

İspanya hükümeti, Ceuta'ya yönelik düzensiz göç girişimlerinin artması üzerine güvenliğin sağlanması amacıyla silahlı kuvvetlerin bölgeye konuşlandırılmasına karar vermişti.

Xinjiang’ın başkenti Urumçi’nin yanı sıra Kaşgar, İli ve İli’nin başkenti Yinning’i gezen gazeteciler, izlenimlerini aktardı.

“Bölge büyük bir ekonomik sıçrama yaşamış”

Xinjiang’ın büyük bir ekonomik sıçrama yaşadığını kaydeden Gazeteci İsmail Saymaz, bölgede 44 havalimanı, 254 akıllı fabrika, 8 ülke ile sınırı olan serbest bölge ve 19 gümrük kapısının olduğuna dikkat çekti. Saymaz, günde 3 bin araba ihraç edildiğine de vurgu yaptı.

Sokaklarda hiç evsiz, dilenci görmediğini ifade eden Saymaz, “ Gecekondu yok. Kaldırımlarda izmarit bile görmedim. Olumsuz yanı, heyula gibi, balkonsuz apartmanlar” dedi. Uygulanan güvenlik politikalarından da bahseden Saymaz, ”Çin, ayrılıkçı hareketleri ve IŞİD’le bağlantılı Doğu Türkistan İslam Partisi adlı örgütün terör eylemlerini tedbirlere gerekçe gösteriyor” dedi.

“Farklı etnik kimliklerin kesişim noktası”

“Farklılıkların bir çatışma unsuru değil, ortak bir yaşam kültürüne dönüştürüldüğü bu topraklar, Avrasya’nın en renkli, en köklü ve en dirençli insan hikâyelerini bağrında taşıyor”... Gazeteci Zeynel Lüle, Xinjiang’ı böyle tanımladı. Sekiz gün süren seyahatleri boyunca Urumçi’den Yinning’e kadar gözlemlediği şeyin toplumsal entegrasyonun gündelik hayattaki yansıması olduğunu söyleyen Lüle, “Uygur lagmanı, Kazak kuzu şişi ve Han mutfağının özgün lezzetlerinin aynı masalarda paylaşılması, kültürlerin birbirine nasıl teyel bağlarıyla bağlandığını gösteriyordu” dedi.

Lüle, eğitim kurumlarında ve kamu alanlarında yerel dillerin kullanımı ile ulusal dil olan Çince eğitim arasındaki dengeye de dikkat çekerek, “Yinning sokaklarında çocukların birbiriyle diller arası rahatlıkla geçiş yaparak oynaması, bu toplumsal kaynaşmanın en masum resmiydi. Yerel halkın misafirperverliği ve kendi geleneklerini yaşatma arzusu, Xinjiang'ın kültürel zenginliğinin en samimi teminatı” ifadelerini kullandı.

“Çin'in ışıldayan yıldızı”

Gazeteci Özlem Gürses de Xinjiang için “Çin’in ışıldayan yıldızı” yakıştırmasını yaptı. Gürses izlenimlerini şu sözlerle aktardı: “254 akıllı fabrika, 14 ticari denetim bölgesi, Kaşgar da 8 ülke ile aynı anda sınırı olan serbest bölge, 19 gümrük kapısı ve 228 ülkeye ticaret hacmi ile Çin'in ışıldayan yıldızı olmuş.”

Gürses bölgede orta sınıfın da ciddi ivme kazanmış olduğuna vurgu yaparak, “Orta sınıf ciddi ivme kazanmış, dolaştığımız her yerde tıpkı bir zamanlar Türkiye'de olduğu gibi aileler araçları ile kamping yapıyor, geziyor, sokaklarda eğleniyordu” dedi.

“Çin'de kişi başına düşen milli gelir 13 bin dolar ve sadece üretmiyorlar, şu anda dünyanın tahıl ve enerji stokları açısından her türlü küresel şoka en hazır ülkesi durumundalar” ifadelerini kullanan Gürses, Xinjiang için “Çölün ortasında kurdukları deniz çiftliklerinde Çin'in tamamına yetecek kadar deniz ürünü yetiştiriyor” dedi.

“Şehir altyapısı oldukça modern”

Gazeteci Bülent Aydemir de geziye katılan isimlerdendi. Aydemir, şehrin altyapısına dikkat çekti. Aydemir,“ Şehir altyapısının oldukça modern olduğu görülüyor. Yeni konut alanları, geniş ulaşım ağları ve üretim bölgeleri dikkat çekiyor. Kaşgar’ın tarihi dokusunda ise restorasyon çalışmalarıyla birlikte turizm odaklı yeni bir yapı oluşturulmuş. Pazar yerlerinde ve geleneksel çarşılarda günlük yaşam devam ederken, kırsal bölgelerde tarımsal üretim ve modern ambalajlama ve paketleme tesisleri oldukça dikkat çekiciydi” ifadelerini kullandı.

Xinjiang’ın yalnızca Çin’in batı sınırındaki bir özerk bir bölge olmadığını vurgulayan Aydemir, “Pekin açısından ekonomik büyüme, enerji güvenliği, uluslararası ticaret, lojistik, teknoloji yatırımları ve toplumsal entegrasyon politikalarının aynı anda uygulandığı stratejik bir laboratuvar niteliği taşıyor” dedi.
Aydemir, “Çin yönetimi, bu bölgeyi Kuşak ve Yol Girişimi’nin merkez üssü haline getirirken, ekonomik kalkınmayı siyasi ve toplumsal bütünleşme hedefleriyle birlikte yürütmeye çalışıyor” görüşünü paylaştı.

"Asya'da büyüyen güç dünyada belirleyici olacak"

Gazeteci Murat Taylan da geziye katılan isimlerdendi. Taylan, Çin'in kültürel, tarihsel mirasını korurken, diğer tarafta ekonomisi, gelişen ekonomisini, yanı sıra teknolojiyi de aynı zamanda üreten bir ülke haline geldiğine vurgu yaptı.

Önümüzdeki dönemde Çin'in dünyada birinci sıraya geleceğine kimsenin şüpheyle bakmadığını söyleyen Taylan, "Amerika Birleşik Devletleri'nin çöken hegemonyasını yeniden kurabilmek, tutunabilmek için dünyayı bir kaosa sürüklediği bir dönemden geçiyor olsak da, Çin istikrarlı bir biçimde büyümeye ve gelişmeye devam ediyor" dedi. Taylan, Türkiye ve Çin ilişkilerinin önemine de dikkat çekti. Taylan, "Çin'in açısından Türkiye de çok önemli. Sincan, Çin'in batıya açılan kapısı ama Sincan'dan yola çıkan gemilerin Avrupa'ya ulaşacakları noktada Türkiye var. Türkiye bu anlamda son derece stratejik bir konuma sahip. Çin'in bu konuda iş birliği yapma isteğini de gördüm. Çin'le kurulacak devletler arası ilişkinin Türkiye'deki insanlara da refah artışı olarak yansıyacağını değerlendiriyorum. Bu asla göz ardı edilmemesi gereken Asya'da yükselen bu büyük gücün önümüzdeki dönem tüm dünyada belirleyici bir güç haline gelecek" diye konuştu.

"Altyapının erişilebilirliği dikkat çekici"

Gazeteci Mustafa Kemal Erdemol da ilk dikkatini çeken şeyin, kentleşme olduğunu vurguladı. Xinjiang'ın, Çin'in diğer bölgelerine kıyasla geri kalmış olduğu yönündeki yaygın algının aksine, oldukça gelişmiş bir şehirleşme ve altyapıyla karşılaştığını söyleyen Erdemol, "Bunun yalnızca bölgeye özel bir yatırım politikasından değil, Çin'deki üretimin sonuçlarının ülke genelinde daha dengeli paylaşılması anlayışından kaynaklandığını düşünüyorum. Bu anlayıştan Xinjiang'ın da önemli ölçüde pay aldığını söylemek mümkün" dedi.

"Uygur Türklerine dair uluslararası kamuoyunda ciddi eleştiriler var. Bir haftalık bir ziyaretle bunların doğru ya da yanlış olduğuna hükmetmek mümkün değil. Ancak gözlemlediğimiz olguları olduğu gibi aktarmak gerekiyor" diyen Erdemol, "Uygur Türklerinin 'Arap alfabesine geçmek istiyoruz' dediği zaman bunun da kabul edildiğini ve yıllardır Arap alfabesi kullanıldığını öğrendim. Hatta öyle ki yolda çeşitli yerlerde rastladığımız tabelalarda ve duyurularda çift dillilik vardı. Çin alfabesinin yanında Arap alfabesini görmek de beni şaşırtmıştı doğrusu" ifadelerini kullandı.

Xinjiang'ın özellikle Uygur Türklerinin yönetiminde bir bölge olduğunu görmenin anlamlı olduğunu ifade eden Gazeteci Erdemol, "Çin'de de birçok ülke gibi güvenlik endişelerinden kaynaklanan birtakım politikalar var. Bu politikalar kimilerinin canını sıkıyor olabilir. Bunun nasıl yansıtıldığı, Çin'e yönelik bir algı aracı olarak kullanıldığı gerçeği de var" dedi. Genel olarak Çin'in planlı kalkınma anlayışını ülkenin en uzak bölgelerine kadar taşıdığı izlenimi edindiğini vurgulayan Erdemol, "Bunun en çarpıcı örneklerinden biri, dağın tepesinde bile elektrikli araçlar için şarj istasyonlarının bulunmasıydı. Altyapının erişilebilirliği gerçekten dikkat çekiciydi" diye konuştu.

Xi Jinping'in "Sağlıklı Çin'in İnşasını Hızlandırmak" başlıklı makalesi, ÇKP Merkez Komitesi'nin teorik yayın organı Qiushi dergisinin yarın yayımlanacak sayısında yer alacak.

Makalesinde 2035 yılına kadar "Sağlıklı Çin" hedefinin gerçekleştirilmesinin ÇKP Merkez Komitesi'nin stratejik kararlarından biri olduğunu belirten Xi, 15. Beş Yıllık Plan döneminin bu hedef açısından kritik önem taşıdığını ifade etti. Xi, çalışmaların bütüncül bir yaklaşımla yürütülmesi, hızlandırılması ve bu süreçte belirleyici ilerleme kaydedilmesi gerektiğini vurguladı.

Çin'in sağlık politikalarının ülkenin kendine özgü koşulları dikkate alınarak şekillendirilmesi gerektiğini belirten Xi, büyük nüfusa ve kent-kır arasında belirgin farklılıklara sahip bir sosyalist gelişmekte olan ülke olan Çin'de sağlık çalışmalarının Parti'nin liderliğinde yürütülmesi gerektiğini söyledi.

Xi, halkın ve insan yaşamının önceliklendirilmesi ile temel sağlık hizmetlerinin kamusal niteliğinin korunmasının bu sürecin temel ilkeleri arasında yer aldığını ifade etti.

Makalede ayrıca sağlıklı yaşam kültürünün yaygınlaştırılması, vatandaşların sağlık bilincinin artırılması ve kendi sağlıklarını koruma becerilerinin geliştirilmesi gerektiğine dikkat çekildi.

Xi Jinping, "Sağlıklı Çin" hedefinin hayata geçirilmesi için sağlık anlayışının kamu politikalarının hazırlanmasından uygulanmasına kadar tüm süreçlere entegre edilmesi ve bu alana güçlü destek sağlanması çağrısında bulundu.

Türkiye'de son zamanlarda yaz ayının gelmesiyle birlikte orman yangınlarında artış yaşanmaya başladı. İstanbul, İzmir ve Antalya ilçelerinde yangın kurtarma çalışmaları devam ediyor