Açıklamada, Hürmüz Boğazı'ndaki ihlalleri nedeniyle 77 geminin yaptırım listesine alındığı belirtildi. Bu gemilerle işbirliği yapan diğer gemiler ve sigorta şirketlerine de yaptırım uygulanacağı kaydedildi.

"Fars Körfezi Su Yolu İdaresi" gemilerin hangi ülkelere ait olduğu ve yaptırımların içeriğine dair ayrıntılı bilgi paylaşmadı.

AKOM'un raporuna göre, İstanbul başta olmak üzere ülkenin kuzey bölgeleri Balkanlar üzerinden gelen serin ve yağışlı havanın etkisi altında.

Hafta boyunca havada parçalı bulutlu bir gökyüzü beklenirken, çarşamba gününden itibaren sağanak, yer yer kuvvetli sağanak geçişlerinin yaşanacağı öngörülüyor.

Sıcaklıkların ise 22-24 derece aralığında mevsim normallerinin altında seyredeceği tahmin ediliyor.

AKOM'un raporunda 16 Eylül Çarşamba günü aralıklı yağış, 17 Eylül Perşembe günü sağanak ve 18 Eylül Cuma günü sabah saatleri için yağış uyarısı yapıldı.

Birkaç saniyede binlerce parça üretilebilmesi, dijital müzik platformlarındaki sahte dinleme operasyonlarını çok daha ucuz ve büyük ölçekli hale getirdi.

Dünya Gazetesi'nin haberine göre: sistemin temelinde basit bir yöntem bulunuyor. Yapay zekâyla çok sayıda şarkı üretiliyor, parçalar dijital platformlara yükleniyor ve daha sonra bot hesaplarla tekrar tekrar dinletiliyor. Bu sahte dinlemeler gerçek para ürettiği için telif havuzundaki gelir gerçek sanatçılardan dolandırıcılara kayabiliyor.

Her iki yeni şarkıdan biri yapay zekâ ürünü

Sorunun büyüklüğünü gösteren en çarpıcı verilerden biri Fransız müzik platformu Deezer’dan geldi. Platformda tamamen yapay zekâyla üretilen parçalar haziranda günlük yeni yüklemelerin yüzde 50’sini aşarken aylık ortalama yaklaşık 90 bin yapay zekâ parçası değil, günde yaklaşık 90 bin parça seviyesine ulaştı.

Böylece bir yıl içinde dijital müzik üretiminin ölçeği tamamen değişti. Yapay zekâ araçları profesyonel stüdyo, müzisyen veya büyük prodüksiyon bütçesi olmadan saniyeler içinde yeni parçalar üretmeyi mümkün hale getirdi.

Ancak bu parçaların büyük bölümü gerçek dinleyici ilgisi görmüyor. Deezer verilerine göre tamamen yapay zekâyla oluşturulmuş müzikler toplam dinlemelerin yalnızca yüzde 1-3’ünü oluşturuyor.

Yapay zekâ dinlemelerinin yüzde 85’i sahte çıktı

Asıl sorun yapay zekâ parçalarının sayısından çok nasıl kullanıldıkları. Deezer’ın 2025 verilerine göre tamamen yapay zekâyla üretilmiş parçaların dinlemelerinin yüzde 85’e kadarı sahte olarak tespit edildi.

Karşılaştırıldığında platformun tüm kataloğundaki sahte dinleme oranı aynı dönemde yaklaşık yüzde 8 seviyesindeydi. Böylece yapay zekâ parçalarında görülen manipülasyon oranı normal müzik kataloğunun yaklaşık 10 katına ulaştı.

Sektör genelinde de sahte dinleme oranının yüzde 10’a yaklaşmış olabileceği değerlendiriliyor. Sorun yalnızca platformların istatistiklerinin bozulması değil. Dijital müzik gelirlerinin büyük bölümü ortak bir telif havuzundan dağıtıldığı için sahte dinlemeler gerçek sanatçıların alacağı payı doğrudan azaltabiliyor.

Binlerce şarkı birkaç dakikada üretilebiliyor

Eski tip sahte dinleme operasyonlarında az sayıda şarkı çok sayıda bot hesabıyla tekrar tekrar çalıştırılıyordu. Bu yöntem yüksek dinleme sayılarında kolaylıkla fark edilebildiği için platformların sahtekârlık sistemlerine yakalanabiliyordu.

Yapay zekâ bu yöntemi değiştirdi. Dolandırıcılar artık yüz binlerce farklı parça üretebiliyor ve her parçayı daha az sayıda bot hesabıyla dinletebiliyor. Böylece toplam sahte dinleme hacmi büyürken tek bir parçadaki olağan dışı hareket daha az dikkat çekiyor.

ABD’de bu yöntemi kullanan bir kişinin yüz binlerce yapay zekâ şarkısı ve bot hesaplarıyla milyonlarca dolarlık telif geliri elde ettiği dava, sorunun ulaştığı boyutu ortaya koymuştu. Yapay zekâ böylece sahte müzik üretimini endüstriyel ölçekte yapılabilen bir faaliyete dönüştürdü.

Telif havuzundaki para için savaş başladı

Müzik şirketlerinin asıl kaygısı yapay zekânın şarkı üretmesi değil, bu teknolojinin telif sistemini manipüle etmek için kullanılabilmesi. Dijital platformlarda dağıtılan para sınırsız olmadığı için sahte dinlemelerin aldığı her pay gerçek sanatçıların ve hak sahiplerinin gelirinden eksiliyor.

Deezer bu nedenle sahte olduğu belirlenen yapay zekâ dinlemelerini telif ödemelerinden çıkarıyor ve tamamen yapay zekâyla üretilen parçaları algoritmik öneriler ile editoryal listelerden uzak tutuyor.

Müzik sektörü açısından önümüzdeki dönemin en büyük sorusu da burada ortaya çıkıyor. Yapay zekâyla müzik üretiminin tamamen engellenmesi beklenmiyor; aksine büyük plak şirketleri lisanslı yapay zekâ modelleri geliştirmek için teknoloji şirketleriyle anlaşmalar yapıyor.

Mücadele artık yapay zekâ müziğinin var olup olmayacağı konusunda değil. Asıl savaş, gerçek sanatçı ile sahte içerik arasındaki sınırın nasıl çizileceği ve milyarlarca dolarlık dijital müzik gelirinin kime gideceği üzerinde yaşanıyor.

"En İyi Turizm Köyü Ödülü" plaketi köy meydanına konuldu.

İzmir Valisi Süleyman Elban, konuya ilişkin değerlendirmesinde mahallede özgün bir yaşam tarzının bulunduğunu, mimari ve kültürüyle dikkat çektiğini ifade etti.

İzmir'in, Birgi ve Şirince'den sonra Barbaros ile "En İyi Turizm Köyü" ödülünü aldığını aktaran Elban şunları söyledi:

"İzmir adına bizim için çok haklı bir gurur. Urla son dönemde ilimizin en çok parlayan ilçelerinden, en çok parlayan yıldızlarından. Doğası, gastronomisi, iklimi, doğal ürünleri ve enginarıyla Türkiye'de çok farklı bir yer edinmeye başladı. Barbaros'un özgün mimarisi ve kültürüyle Urla markasının değerine bir kat daha değer katıldı. Böyle bir değere sahip bir köyümüzün Urla'da olması bizim için hem gurur hem de mutluluk kaynağı".

Urla Belediye Başkanı Selçuk Balkan da mahallenin doğal güzelliklerinin yanı sıra köy hafızası, üretimi, dayanışması ve gelenekleriyle öne çıktığını ifade etti.

18. BRICS Liderler Zirvesi, sonuç deklarasyonu tam metni:

Dayanıklılık, İnovasyon, İşbirliği ve Sürdürülebilirlik için Çalışmak Yeni Delhi, Hindistan
12 Eylül 2026

1. BRICS ülkelerinin liderleri olarak, “Dayanıklılık, İnovasyon, İşbirliği ve Sürdürülebilirlik için İnşa Etmek” teması altında düzenlenen XVIII. BRICS Zirvesi için 12-13 Eylül 2026 tarihlerinde Hindistan’ın Yeni Delhi kentinde bir araya geldik.

2. Karşılıklı saygı ve anlayış, egemenlik eşitliği, dayanışma, demokrasi, açıklık, kapsayıcılık, işbirliği ve uzlaşma gibi BRICS ruhuna olan bağlılığımızı yeniden teyit ediyoruz. BRICS’in yirmi yıllık geçmişinden yola çıkarak, genişletilmiş BRICS kapsamında siyasi ve güvenlik, ekonomik ve mali, kültürel ve halklar arası işbirliği olmak üzere üç temel unsur altında işbirliğini güçlendirmeye ve barışın, temsiliyetin ve adil bir uluslararası düzenin, sürdürülebilir kalkınmanın, kapsayıcı büyümenin ve güçlendirilmiş çok kutuplu düzenin teşvik edilmesi yoluyla halklarımızın yararına stratejik ortaklığımızı geliştirmeye kararlıyız.

3. Ortak ülkelerin BRICS işbirliğine yaptığı değerli katkıyı takdir ediyoruz. Gelişmekte Olan Piyasalar ve Gelişmekte Olan Ülkeler (EMDC’ler) ile BRICS ortaklığını ilerletmenin, herkesin yararına olacak şekilde dayanışma ruhunu ve uluslararası işbirliğini güçlendirmeye daha da katkıda bulunacağına olan güçlü inancımızı vurguluyoruz. Ortak ülkelerle kapsayıcı, karşılıklı yarar sağlayan ve kalkınma odaklı bir ortaklık geliştirme taahhüdümüzü yeniden teyit ediyoruz. Bu ülkelerin BRICS faaliyetlerine artan katılımını ve ortak çıkar alanlarındaki pratik işbirliğini teşvik ediyoruz.

4. Uluslararası işbirliği ve dayanışmayı güçlendirmeye yeni bir ivme kazandıran 18.BRICS Zirvesi’nin Outreach/BRICS Plus Diyalog bölümüne ev sahipliği yapan Hindistan’ı takdir ediyoruz.

5. “Dayanıklılık, İnovasyon, İşbirliği ve Sürdürülebilirlik İçin İnşa Etmek” teması altında, 2026 yılında Hindistan’ın BRICS Dönem Başkanlığı sırasında kaydedilen önemli ilerlemeleri takdir ediyoruz; bu ilerlemeler, ortak zorlukların üstesinden gelmek için dengeli, pratik, uygulanabilir, kapsayıcı, kalkınma odaklı ve insan merkezli bir yaklaşımla BRICS işbirliğini güçlendirme konusundaki ortak taahhüdümüzü yansıtmaktadır. Özellikle kapasitelerin güçlendirilmesi, inovasyonun teşvik edilmesi ve sürdürülebilir kalkınma ile dayanıklılığın geliştirilmesi yoluyla tematik öncelikler konusunda işbirliğini ilerletme konusundaki taahhüdümüzü yeniden teyit ediyoruz.

6. BRICS işbirliği çerçevesi kapsamında Hindistan’ın otuz şehrinde bakanlar, milletvekilleri, kurum başkanları, yetkililer, uzmanlar, iş dünyası temsilcileri ve halk düzeyinde dört yüzden fazla toplantı ve etkinliğin düzenlenmesini memnuniyetle karşılıyoruz; bu etkinlikler, BRICS stratejik ortaklığının güçlendirilmesine katkıda bulunmuştur. Kolektif dayanıklılığın artırılması, inovasyon odaklı ekonomik büyümenin teşvik edilmesi, sürdürülebilir kalkınmanın ilerletilmesi, halklar arası ilişkilerin derinleştirilmesi ve küresel yönetişimde daha fazla temsil için BRICS’in sesinin güçlendirilmesi alanlarında kaydedilen ilerlemeyi memnuniyetle karşılıyoruz.

Kapsayıcı Küresel Yönetişim ve Çok Taraflılığın Güçlendirilmesi

7. BRICS’in 20.yıldönümü gibi tarihi bir vesileyle, kapsamlı istişare, ortak katkı ve paylaşılan faydalar ruhu içinde daha adil, eşitlikçi, esnek, etkili, verimli, duyarlı, temsili, meşru, demokratik ve hesap verebilir bir uluslararası ve çok taraflı sistemi teşvik ederek küresel yönetişimi reformdan geçirme ve iyileştirme konusundaki kararlılığımızı yineliyoruz. Uluslararası ilişkilerin mevcut yapısının günümüz gerçeklerini daha iyi yansıtacak şekilde uyarlanması gerektiğini göz önünde bulundurarak, çok taraflılığı ve çok kutupluluğu güçlendirme ve Birleşmiş Milletler (BM) Şartı’nın Amaç ve İlkeleri’ni bütünlüğü ve karşılıklı bağlantılılığı içinde dengeli ve kapsayıcı bir şekilde, vazgeçilmez bir temel taşı olarak savunma konusundaki taahhüdümüzü yineliyoruz; ayrıca, egemen devletlerin barış ve güvenliği korumak, sürdürülebilir kalkınmayı ilerletmek, herkes için demokrasi, insan hakları ve temel özgürlüklerin teşvik edilmesini ve korunmasını sağlamak ve ulusal koşulları, ulusal sistemlerin çeşitliliğini ve kalkınma yollarını saygıyla gözetirken dayanışma, karşılıklı saygı, adalet ve eşitlik ruhuna dayalı işbirliğini teşvik etmek amacıyla işbirliği yaptığı uluslararası sistemde BM’nin merkezi rolünü de yeniden teyit ediyoruz; tüm bunlar, karşılıklı yarar sağlayan işbirliğine dayalı olarak uluslararası toplum için daha parlak bir ortak gelecek inşa etmeyi amaçlamaktadır.

8. Özellikle Afrika, Asya, Latin Amerika ve Karayipler’den gelen EMDC’lerin ve En Az Gelişmiş Ülkelerin (LDC’ler) küresel karar alma süreçlerine ve yapılarına daha fazla ve daha anlamlı bir şekilde katılım ve temsilini sağlama ve bunları günümüz gerçeklerine daha uygun hale getirme konusundaki taahhüdümüzü yineliyoruz. Ayrıca şunları talep ediyoruz: BM Genel Sekreterliği ve diğer uluslararası kuruluşlarda, özellikle üst düzey ve karar alma kademelerinde gelişmekte olan ülkelerin süregelen yetersiz temsil sorununu ele alarak ve bu kuruluşların tüm liderlik ve sorumluluk kademelerinde, özellikle gelişmekte olan, orta gelirli ve gelişmiş ülkelerden (EMDC) gelen kadınların rolünü ve payını artırarak, zamanında adil bir coğrafi temsilin sağlanması. BM yürütme başkanları ve üst düzey pozisyonların seçim ve atama sürecinin şeffaflık ve kapsayıcılık ilkeleri doğrultusunda yürütülmesi gerektiğini vurgularız; ve BM Şartı’nın 101. maddesinin tüm hükümlerine uygun olarak yürütülmesi gerektiğini vurgularız; bu süreçte, personelin mümkün olduğunca geniş bir coğrafi temelde işe alınması ve kadınların katılımının artırılmasına gereken özen gösterilmeli ve BM sistemindeki üst düzey görevlerde herhangi bir devletin veya devletler grubunun vatandaşları tarafından tekel oluşturulmaması gerektiği genel kuralına uyulmalıdır. Ayrıca, ödemelerin kasıtlı olarak yapılmaması dahil olmak üzere, çok taraflı kurumların çalışmalarını baltalamaya ve bu kurumların görevlerinin yerine getirilmesini engellemeye yönelik girişimleri kınıyoruz.

9. BM’nin bir sonraki Genel Sekreteri’nin seçilme süreci devam ederken ve BM Şartı’nın ilgili hükümlerini göz önünde bulundurarak, Genel Sekreterlik görevine bugüne kadar hiçbir kadının seçilmediğini, bu görevi Latin Amerika ve Karayipler’den yalnızca bir kişinin, Afrika ve Asya’dan ise her birinden yalnızca iki kişinin üstlendiğini belirtmek isteriz.

10. Çok kutuplu dünyanın güncel gerçekleri bağlamında, gelişmekte olan ülkelerin daha adil ve eşitlikçi bir küresel yönetişim ile uluslar arasında karşılıklı yarar sağlayan ilişkiler için diyalog ve istişareleri teşvik etme çabalarını güçlendirmelerinin hayati önem taşıdığı konusunda hemfikiriz. Çok kutupluluğun, gelişmekte olan ve gelişen ülkelerin (EMDC’ler) yapıcı potansiyellerini geliştirme ve evrensel olarak yararlı, kapsayıcı, sürdürülebilir ve eşitlikçi bir ekonomik küreselleşme ve işbirliğinden yararlanma fırsatlarını genişletebileceğini kabul ediyoruz. Özellikle derinleşen jeopolitik gerilimler, hızlı ekonomik gerilemeler ve teknolojik değişimler, korumacı önlemler, göç sorunları ve iklim değişikliği gibi önemli uluslararası zorluklar karşısında, Küresel Güney’in olumlu değişimin itici gücü olarak önemini vurgulamaktayız. BRICS ülkeleri, Küresel Güney’in endişelerini ve önceliklerini dile getirmenin yanı sıra, uluslararası hukuka dayalı daha adil, sürdürülebilir, kapsayıcı, temsili ve istikrarlı bir uluslararası düzeni teşvik etmede kilit bir rol oynamaya devam edecektir.

11. Köleleştirilmiş Afrikalıların ticareti ve Afrikalıların ırk temelli mülk olarak köleleştirilmesinin insanlığa karşı işlenen en ağır suç olarak ilan edilmesine ilişkin Birleşmiş Milletler Genel Kurulu (BMGK) 80/250 sayılı kararının kabul edilmesini memnuniyetle karşılıyoruz. Her türlü biçim ve tezahüründeki sömürgeciliği ortadan kaldırmak amacıyla, Aralık 2024 tarihli BM Genel Kurulu 79/115 sayılı Kararının derhal ve tam olarak uygulanmasını savunuyoruz.

12. Irkçılık, ırk ayrımcılığı, yabancı düşmanlığı ve bunlarla bağlantılı hoşgörüsüzlüğün yanı sıra din, inanç veya görüşe dayalı ayrımcılığa ve nefret söylemi, dezenformasyon ve yanlış bilgilendirmenin endişe verici artış eğilimleri de dahil olmak üzere bunların tüm çağdaş biçimlerine karşı mücadelenin dünya çapında yoğunlaştırılması gerektiğini yineliyoruz.

13. 2023 Johannesburg-II Liderler Bildirisini dikkate alarak, BM’nin – Güvenlik Konseyi de dahil olmak üzere – daha demokratik, temsili, etkili ve verimli hale getirilmesi ve Konsey üyeliğinde gelişmekte olan ülkelerin temsilinin artırılması amacıyla kapsamlı bir reform yapılmasına yönelik desteğimizi yineliyoruz; böylece BM, güncel küresel zorluklara uygun şekilde yanıt verebilecek ve Afrika, Asya ve Latin Amerika’daki, BRICS ülkeleri de dahil olmak üzere, gelişmekte olan ve yükselen ülkelerin meşru beklentilerini desteklemek amacıyla, mevcut küresel zorluklara yeterince yanıt verebilmek amacıyla, Güvenlik Konseyi de dahil olmak üzere BM’nin daha demokratik, temsili, etkili ve verimli hale getirilmesi amacıyla kapsamlı bir reform yapılmasına desteğimizi yineliyoruz. Ezulwini Konsensüsü ve Sirte Deklarasyonu’nda yansıtıldığı üzere, Afrika ülkelerinin meşru beklentilerini tanıyoruz. BM Güvenlik Konseyi reformunun, Küresel Güney’in sesini daha fazla duyurmasını sağlayacağını vurgularız. 2022 Pekin ve 2023 Johannesburg-II Liderler Bildirilerini hatırlatarak, BM Güvenlik Konseyi’nin daimi üyeleri olan Çin ve Rusya, Brezilya ve Hindistan’ın BM’de, Güvenlik Konseyi dahil olmak üzere, daha büyük bir rol oynamaya yönelik isteklerine verdikleri desteği yinelerler.

14. Birleşmiş Milletler’in görevini yerine getirmesi ve somut ilerlemeler kaydetmesi için ihtiyaç duyduğu her türlü desteği sağlamaya yönelik taahhüdümüzü yineliyoruz. Genel Kurul’u yeniden canlandırma ve Ekonomik ve Sosyal Konsey’i güçlendirme yönündeki çalışmalarımızı sürdürmeliyiz. Barış İnşası yapısının 2025 Gözden Geçirilmesi’nin tam olarak hayata geçirilmesini sabırsızlıkla bekliyoruz.

15. 2030 Sürdürülebilir Kalkınma Gündemi’ni ve bu gündemin geniş kapsamlı ve insan odaklı Hedef ve alt hedeflerini, ulusal politika ve düzenlemelerle uyumlu, dengeli ve bütüncül bir şekilde uygulamak için yorulmadan çalışmaya olan bağlılığımızı yeniden teyit ediyoruz ve aşırı yoksulluk da dahil olmak üzere her türlü ve her boyuttaki yoksulluğun ortadan kaldırılmasının en büyük küresel sorun ve sürdürülebilir kalkınma için vazgeçilmez bir gereklilik olduğunu kabul ediyoruz. Ayrıca, 2030 Gündemini yenilikçi, koordineli, çevreye duyarlı, açık ve ortak bir şekilde teşvik etmenin önemini kabul ediyoruz. Küresel eşitsizlik konusunda devam eden üst düzey tartışmaları dikkate alıyoruz ve ülkeler içindeki ve ülkeler arasındaki eşitsizliğin, 2030 Gündeminde ele alınan çoğu sorunun temelinde yattığını kabul ediyoruz; bu kapsamda, özellikle eşitsizliğin nedenlerini ele almak ve her türlü biçim ve boyutuyla eşitsizliğin azaltılmasına öncelik vermek de dahil olmak üzere kolektif bir şekilde hareket etme ve somut adımlar atma kararlılığımızı ifade ediyoruz. Güney Afrika ve Brezilya’nın eşitsizlik konusunda uluslararası bir panel kurulması yönündeki önerisini dikkate alıyoruz. Ayrıca, 2030 sonrası sürdürülebilir kalkınma için küresel gündemin şekillendirilmesinde BRICS Ülkeleri’nin yakın işbirliğini ve somut katkılarını sabırsızlıkla bekliyoruz.

16. Endonezya’nın Bandung kentinde düzenlenen ve eşitlik, bağımsızlık, müdahale etmeme politikası ve karşılıklı yarar gibi genel ilkeleri ilan eden 1955 Asya-Afrika Konferansı’nı anımsatıyoruz. Bandung Ruhu’nun, daha adil, daha kapsayıcı ve daha temsili bir çok taraflı sistem arayışında bir referans noktası olduğunu vurguluyoruz.

17. Gelişmekte olan ve gelişmiş ekonomilerin küresel üretim ve büyümedeki payının artmasıyla birlikte, küresel ekonomik yönetişimin reformu BRICS için tutarlı bir öncelik olmaya devam etmektedir. Uluslararası finans kurumlarını daha temsil edici, şeffaf ve hesap verebilir hale getirmek için BRICS üyeleri arasındaki koordinasyonu güçlendirmeye devam edeceğiz. Bretton Woods Kurumları’nın (BWI) meşruiyetini artırmak amacıyla, bu kurumları daha etkili, güvenilir, kapsayıcı, amacına uygun, tarafsız, hesap verebilir ve temsil edici hale getirmek için acil bir reforma ihtiyaç olduğunu yineliyoruz. BWI’nin yönetişim yapısı, kuruluşlarından bu yana küresel ekonomide yaşanan dönüşümü yansıtacak şekilde yeniden düzenlenmelidir. Gelişmekte olan ve gelişmiş ekonomilerin BWI’deki söz hakkı ve temsili, küresel ekonomideki göreceli konumlarını yansıtmalıdır. Ayrıca, IMF ve Dünya Bankası’nın liderlik kadrolarında bölgesel çeşitliliği ve gelişmekte olan ve gelişmiş ekonomilerin temsilini artıracak, liyakate dayalı, kapsayıcı ve şeffaf bir seçim süreci de dahil olmak üzere, yönetim prosedürlerinin iyileştirilmesi yönündeki çağrımızı yineliyoruz.

18. IMF Kota ve Yönetişim Reformu için BRICS Rio de Janeiro Vizyonunu ve küresel finansal güvenlik ağının merkezinde yer alan, üyelerini, özellikle de en savunmasız ülkeleri etkin bir şekilde destekleyebilecek güçlü, kotaya dayalı ve yeterli kaynaklara sahip bir IMF’ye duyulan ihtiyacı yeniden teyit ediyoruz. 16.Genel Kota Gözden Geçirme (GRQ) kapsamında mutabık kalınan kota artışlarının daha fazla gecikme olmaksızın yürürlüğe girmesini şiddetle tavsiye ediyor ve 17.GRQ kapsamında en kısa sürede anlamlı bir kota yeniden düzenlemesine yönelik yaklaşımların geliştirilmesini talep ediyoruz. Diriyah Kota ve Yönetişim Reformları Rehber İlkelerini memnuniyetle karşılıyoruz ve kota yeniden düzenlemesinin, ülkelerin küresel ekonomideki göreceli konumlarını yansıtması, gelişmekte olan ve gelişmiş ekonomilerin kota ve oy paylarını artırması ve gelişmekte olan ülkelerin aleyhine olmaması gerektiğini yineliyoruz; aynı zamanda yeni, basit ve şeffaf bir kota formülünün en yoksul üyelerin kota paylarını koruması ve Fon kaynaklarına erişimi yönlendirmesi ancak kısıtlamaması gerektiğini vurguluyoruz. Ayrıca, herhangi bir gönüllü mali katkının kota tahsisini, yönetişim temsilini ve oy hakkını etkilememesi gerektiğine inanıyoruz. BRICS’in IMF Kota ve Yönetişim Reformu için Rio de Janeiro Vizyonu doğrultusunda, bu konuda işbirliği yapmaya hazırız. 17. Hisseli Gözden Geçirme’ye anlamlı bir kota payı yeniden düzenlemesi ve yönetişim reformlarının dahil edilmesini sağlamak için diğer IMF üyeleriyle yapıcı bir şekilde işbirliği yapacağız.

19. 2025 Dünya Bankası Hisseliği Gözden Geçirme Süreci’nin, çok taraflılığı güçlendirmek ve Dünya Bankası Grubu’nun daha iyi, daha büyük ve daha etkili bir kalkınma finansmanı kurumu olarak meşruiyetini artırmak için kritik bir araç olduğunu teyit ediyoruz. Lima İlkeleri doğrultusunda, BRICS ülkelerinin, gelişmekte olan ülkelerin tarihsel olarak yetersiz temsil edilmesini düzelten bir hisselilik yeniden düzenlemesi temelinde, bu ülkelerin sesinin ve temsilinin artırılmasını savunmaya devam etmeleri gerektiğini teyit ediyoruz.

20. “Çok Taraflı Ticaret Sisteminin Korunması ve Canlandırılmasına İlişkin 2026 Bildirisi” ile “Dünya Ticaret Örgütü Reformu ve Çok Taraflı Ticaret Sisteminin Güçlendirilmesine İlişkin 2025 BRICS Deklarasyonu”nu hatırlatarak, Dünya Ticaret Örgütü’nün (DTÖ) reformuna ve DTÖ’nün merkezinde yer aldığı, ayrımcılık yapmayan, açık, eşitlikçi, şeffaf, adil, kapsayıcı, öngörülebilir ve kurallara dayalı çok taraflı ticaret sisteminin güçlendirilmesine yönelik sarsılmaz desteğimizi yeniden teyit ederken, En Çok Kayrılan Ülke Muamelesi ve gelişmekte olan üyeler, özellikle de En Az Gelişmiş Ülkeler (LDC’ler) için Özel ve Farklı Muamele gibi temel ilkeleri de savunmaya devam ediyoruz. Cenevre’deki çok taraflı müzakerelere, özellikle de DTÖ’nün reformuna ilişkin tartışmalara aktif olarak katılmaya kararlıyız. DTÖ’nün etkinliğini ve güvenilirliğini zedeleyen zorluklar ve bu zorluklara yönelik çözümler konusunda BRICS Gayri Resmi Danışma Çerçevesi kapsamında çabalarımızı ilerletecek ve koordinasyonu güçlendireceğiz. MC14 sonuçlarının uygulanmasını sağlayacak ve çözülmemiş meselelerin çözümü için yapıcı bir şekilde çalışmaya devam edeceğiz. DTÖ’nün otoritesini, etkinliğini, kapsayıcılığını ve alaka düzeyini artırmak ve açık bir dünya ekonomisi inşa etmek amacıyla DTÖ reformuna yapıcı bir şekilde katılacağız. Bu bağlamda, kalkınma odaklı konular da dahil olmak üzere, çok taraflı girişimlerin DTÖ yasal çerçevesine dahil edilmesi için uygun yolların belirlenmesi ve DTÖ’de ileriye dönük kuralların oluşturulmasının araştırılmasının önemli olduğunu kabul ediyoruz. Tüm DTÖ üyeleri için güven ve öngörülebilirliğin temeli olarak, erişilebilir, etkili, tam işlevsel ve iki aşamalı bağlayıcı bir DTÖ uyuşmazlık çözüm mekanizmasının derhal yeniden kurulmasını ve yeni Temyiz Organı üyelerinin daha fazla gecikme olmaksızın atanmasını şiddetle savunuyoruz. DTÖ’nün temel ilkelerini koruyarak ve DTÖ çerçevesi içindeki müzakere sürecini kolaylaştırarak gerekli reformlar yoluyla örgütün güçlendirilmesi ve çok taraflı ticaret sisteminin güvenilirliğinin yeniden tesis edilmesi için çalışmayı sabırsızlıkla bekliyoruz. Küresel Güney’in çok taraflı ticaret sistemine tam olarak entegre olma arzularını yineleyerek, Etiyopya ve İran’ın DTÖ’ye üyelik başvurularını güçlü bir şekilde destekliyoruz. Çin’in, diplomatik ilişkileri bulunan 53 Afrika ülkesini kapsayacak şekilde sıfır gümrük vergisi uygulamasını genişletmesini takdirle karşılıyoruz.

21. Çok taraflı ticaret sisteminin uzun süredir bir dönüm noktasında olduğunu belirtiyoruz. İster ayrım gözetmeksizin gümrük vergilerinin artırılması ve tarife dışı önlemler şeklinde olsun, ister çevresel hedefler kisvesi altında uygulanan korumacılık olsun, DTÖ kurallarına aykırı ticaret kısıtlayıcı önlemlerin yaygınlaşması, küresel ticareti daha da azaltma, küresel tedarik zincirlerini bozma ve uluslararası ekonomik ve ticari faaliyetlere belirsizlik getirme tehdidi oluşturmakta; bu durum, mevcut ekonomik eşitsizlikleri daha da şiddetlendirebilir ve küresel ekonomik kalkınma beklentilerini olumsuz etkileyebilir. Ticareti bozan ve DTÖ kurallarına aykırı olan tek taraflı gümrük vergisi ve tarife dışı önlemlerin artması konusunda ciddi endişelerimizi dile getiriyoruz. DTÖ’nün ticaret kesintilerine ve gelişmekte olan piyasalar ile gelişmekte olan ekonomilerin (EMDE’ler) ihtiyaç ve önceliklerine daha duyarlı hale gelmesi için birlikte çalışacak, ayrıca çözülmemiş meselelerle ilgili görüşmeleri ilerletecek ve çok taraflı ticaret sistemini güçlendirerek sistemin değişen küresel zorlukları daha iyi ele almasını sağlayan dengeli, kapsayıcı ve somut sonuçları destekleyeceğiz.

22. Uluslararası hukuka aykırı tek taraflı zorlayıcı önlemlerin dayatılmasını kınıyoruz ve bu tür önlemlerin –özellikle tek taraflı ekonomik yaptırımlar ve ikincil yaptırımlar şeklinde– hedef alınan devletlerin genel nüfusunun kalkınma, sağlık ve gıda güvenliği hakları da dahil olmak üzere insan hakları üzerinde geniş kapsamlı olumsuz etkileri olduğunu, yoksulları ve savunmasız durumdaki kişileri orantısız bir şekilde etkilediğini, dijital uçurumu derinleştirdiğini ve çevresel sorunları daha da şiddetlendirdiğini yineliyoruz. Uluslararası hukuku ve BM Şartı’nın ilke ve amaçlarını zedeleyen bu tür hukuka aykırı önlemlerin kaldırılmasını talep ediyoruz. BM Güvenlik Konseyi’nin yetkilendirmediği yaptırımlar da dahil olmak üzere, uluslararası hukuka ve Birleşmiş Milletler Şartı’na aykırı tek taraflı zorlayıcı önlemlere karşı olduğumuzu yeniden teyit ediyoruz.

Uluslararası ve bölgesel barış ve güvenlik

23. Küresel düzeyde kutuplaşma ve güvensizliğin hakim olduğu mevcut durumu dikkate alıyor ve uluslararası barış ve güvenliği güçlendirmek için küresel çapta harekete geçilmesini teşvik ediyoruz. Uluslararası topluma, çatışma potansiyelini azaltmaya yönelik siyasi-diplomatik önlemler yoluyla bu zorluklara ve bunlarla bağlantılı güvenlik tehditlerine yanıt vermesi çağrısında bulunuyoruz ve çatışmaların kök nedenlerinin ele alınması da dahil olmak üzere çatışma önleme çabalarına katılmanın gerekliliğini vurguluyoruz. Tüm ülkeler arasındaki güvenliğin bölünmez olduğunu altını çiziyor ve diyalog, istişare ve diplomasi yoluyla uluslararası anlaşmazlıkların barışçıl bir şekilde çözülmesine olan bağlılığımızı yineliyoruz. Çatışmaların önlenmesi ve çözümünde bölgesel kuruluşların aktif rol oynamasını teşvik ediyor ve krizlerin barışçıl bir şekilde çözülmesine katkıda bulunan tüm çabaları destekliyoruz. Uluslararası anlaşmazlıklar bağlamında, BM Şartı’nın Amaç ve İlkeleri uyarınca, krizleri önlemek ve tırmanmasını engellemek için vazgeçilmez araçlar olarak, ilgili tarafların rızası dahilinde önleyici diplomasi ve arabuluculuğun önemini vurgulamaktayız. Bu bağlamda, silahlı çatışmaların önlenmesi, BM barış gücü misyonları, Afrika Birliği barış destek operasyonları ile arabuluculuk ve barış süreçleri konusunda işbirliği olanaklarını değerlendirmeyi kararlaştırıyoruz.

24. Dünyanın birçok bölgesinde devam eden çatışmalar ve uluslararası düzende mevcut kutuplaşma ve parçalanma durumuna ilişkin endişelerimizi dile getiriyoruz. Gelişmekte olan ülkelere kalkınma için yeterli finansman sağlanmasını olumsuz etkileyen, küresel askeri harcamalarda kritik bir artışa yol açan mevcut eğilimden endişe duyuyoruz. Sürdürülebilir kalkınma, açlık ve yoksulluğun ortadan kaldırılması ve iklim değişikliğine yönelik küresel mücadeleye katkı sağlanması gibi hayati öneme sahip küresel meselelerde farklı ulusal bakış açılarına ve tutumlara saygı duyan çok taraflı bir yaklaşımı savunurken, güvenliği iklim değişikliği gündemiyle ilişkilendirme girişimlerinden derin endişe duyuyoruz.

25. Nükleer tehlike ve çatışma risklerinin artmasından duyduğumuz endişeyi dile getiriyoruz. Küresel istikrar ile uluslararası barış ve güvenliği sağlamak için silahsızlanma, silah kontrolü ve nükleer silahların yayılmasının önlenmesi sisteminin canlandırılması ve bu sistemin bütünlüğü ile etkinliğinin korunması gerektiğini bir kez daha vurguluyoruz. Nükleer silahlardan arındırılmış bölgelerin nükleer silahların yayılmasının önlenmesi rejiminin güçlendirilmesine yaptığı önemli katkıyı vurgulamakta, mevcut tüm nükleer silahlardan arındırılmış bölgelere ve nükleer silahların kullanılmasına veya kullanılma tehdidine karşı verilen ilgili güvencelere desteğimizi ve saygımızı yeniden teyit etmekteyiz ayrıca, BM Genel Kurulu’nun 73/546 sayılı Kararı uyarınca düzenlenen Konferans da dahil olmak üzere, Orta Doğu’da Nükleer Silahlar ve Diğer Kitle İmha Silahlarından Arındırılmış Bir Bölgenin Kurulmasına ilişkin kararların uygulanmasını hızlandırmayı amaçlayan çabaların son derece önemli olduğunu kabul ediyoruz. Davet edilen tüm tarafları, bu konferansa iyi niyetle katılmaya ve bu çabaya yapıcı bir şekilde katkıda bulunmaya çağırıyoruz. BM Genel Kurulu’nun “Nükleer Silahlardan Arındırılmış Bölgeler Sorununun Tüm Yönleriyle Kapsamlı İncelenmesi” başlıklı 79/241 sayılı Kararının kabul edildiğini ve Grup tarafından oybirliğiyle kabul edilen bu çalışmanın başarıyla sonuçlandırıldığını not ediyoruz.

26. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin 1325 (2000) sayılı Kararı ile bunu izleyen kararların tam olarak uygulanmasına ve Kadın, Barış ve Güvenlik (WPS) gündeminin ilerletilmesine olan bağlılığımızı yineliyoruz. Ayrıca, çatışmaların önlenmesi ve çözümü, insani yardım, arabuluculuk, barış operasyonları, barışın inşası ve çatışma sonrası yeniden yapılanma ve kalkınma dahil olmak üzere, barış ve güvenlik süreçlerinin her kademesindeki karar alma süreçlerine kadınların tam, eşit, güvenli ve anlamlı bir şekilde katılımının sağlanmasının önemini bir kez daha vurguluyoruz.

27. Karşılıklı saygı, uyuşmazlıkların barışçıl çözümü ve müdahale etmeme ilkeleri üzerine kurulu bir barış bölgesi olan Latin Amerika ve Karayipler’in niteliğini vurgulayarak, Küba’ya yönelik tek taraflı abluka önlemlerinin sıkılaştırılması, bunların Küba ekonomisi ve enerji tedarikleri üzerindeki olumsuz etkileri ile Küba halkı üzerinde yarattığı endişe verici insani sonuçlar nedeniyle, Küba’daki durumla ilgili endişelerimizi dile getiriyoruz. Bu bağlamda, BM Genel Kurulu’nun A/RES/80/4 sayılı Kararı uyarınca Küba’ya yönelik ekonomik, ticari ve mali önlemlerin sona erdirilmesi gerektiğini bir kez daha vurguluyoruz.

28. Orta Doğu/Batı Asya’da gerginliğin sürekli tırmanmasından derin endişe duyuyoruz ve kendi ulusal tutumlarımızı hatırlatarak, azami itidal gösterilmesini ve durumu daha da kötüleştirebilecek eylemlerden kaçınılmasını çağrıda bulunuyoruz. Ayrıca, devletlerin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı da dahil olmak üzere, Birleşmiş Milletler Şartı’nın amaç ve ilkelerinin bütünlüğü ve birbiriyle bağlantılılığı çerçevesinde sivillerin ve sivil altyapının korunmasını sağlamaya çağırıyoruz. Bölgede kalıcı barış, güvenlik ve istikrara katkıda bulunacak uzun vadeli bir uzlaşmaya ulaşmak için diyalog ve diplomasi yoluyla çabaların artırılmasını teşvik ediyoruz. Yürürlükteki uluslararası hukuka uygun olarak, küresel ticaretin, tedarik zincirlerinin ve enerjinin kesintisiz akışını sürdürmek için birlikte çalışılması gerektiğini vurguluyoruz.

29. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın (UAEA) tam güvenceleri altında bulunan sivil altyapıya ve barışçıl nükleer tesislere yönelik, uluslararası hukuku ve UAEA’nın ilgili kararlarını ihlal eden kasıtlı saldırılar konusunda ciddi endişelerimizi dile getiriyoruz. İnsanları ve çevreyi zarardan korumak için, silahlı çatışmalar da dahil olmak üzere, nükleer güvenceler, emniyet ve güvenlik her zaman korunmalıdır.

30. BM Güvenlik Konseyi’nin 2803 sayılı Kararının kabul edildiğini not ediyoruz. İlgili BM Genel Kurulu ve BM Güvenlik Konseyi kararlarının uygulanmasını talep ediyor ve tüm tarafları, Gazze Şeridi’nde ateşkesin sürdürülmesini ve insani yardımın tam ve engelsiz bir şekilde ulaşmasını sağlamaya çağırıyoruz. Bu bağlamda, Ekim 2025 tarihli ateşkes anlaşmasına rağmen Gazze’de şiddetin devam etmesinden derin endişe duyuyoruz. Filistinlilerin Gazze Şeridi’nden zorla yerinden edilmesini amaçlayan her türlü politikanın durdurulmasını talep ediyor ve Filistin halkının vazgeçilmez haklarına zarar verebilecek ve işgali meşrulaştırabilecek veya uzatabilecek düzenlemeler konusunda endişelerimizi dile getiriyoruz.

31. İsrail-Filistin çatışmasına adil ve kalıcı bir çözümün ancak barışçıl yollarla sağlanabileceğini ve bunun, Filistin halkının kendi kaderini tayin ve geri dönüş hakları da dahil olmak üzere meşru haklarının yerine getirilmesine bağlı olduğunu bir kez daha teyit ediyoruz. Filistin’in, çok taraflı finans kurumları da dahil olmak üzere tüm ilgili uluslararası kuruluşlarda yeterli düzeyde temsil edilmesinin ve bu kuruluşların kaynaklarına erişiminin sağlanması gerektiğini teyit ediyoruz. Uluslararası hukuka uygun olarak, iki devletli çözüme yönelik sarsılmaz taahhüdümüz bağlamında, BM Güvenlik Konseyi ve Genel Kurul kararları dahil olmak üzere, iki devletin barış ve güvenlik içinde yan yana yaşama vizyonunu gerçekleştirmek amacıyla, Gazze Şeridi ve Batı Şeria’yı da içeren uluslararası olarak tanınan 1967 sınırları içinde, başkenti Doğu Kudüs olan egemen, bağımsız ve yaşayabilir bir Filistin Devleti’nin kurulmasını öngören Arap Barış Girişimi’ne uygun olarak, Filistin Devleti’nin BM’ye tam üyeliğine olan desteğimizi yeniden teyit ediyoruz.

32. İşgal Altındaki Filistin Toprakları’ndaki Filistin halkının herhangi bir kesiminin, herhangi bir bahaneyle, geçici veya kalıcı olarak zorla yerinden edilmesine ve Gazze Şeridi topraklarında yapılacak her türlü coğrafi veya demografik değişikliğe kararlı bir şekilde karşı olduğumuzu ifade ediyoruz. Uluslararası hukuk ve uluslararası yargı organlarının, yasadışı işgalin sona ermesini ve hukuki normları zedeleyen, adil ve kalıcı bir barışı engelleyen tüm uygulamaların derhal durdurulmasını talep ettiğini yineliyoruz.

33. Gazze’deki insani durum da dahil olmak üzere, İşgal Altındaki Filistin Toprakları’ndaki durumla ilgili ciddi endişelerimizi yineliyoruz. Uluslararası hukuka, özellikle de uluslararası insani hukuka ve uluslararası insan hakları hukukuna uyulmasını talep ediyor ve açlığı bir savaş yöntemi olarak kullanılması, sağlık tesisleri ve diğer sivil altyapı dahil olmak üzere sivilleri ve sivil hedefleri hedef alan saldırılar ile insani yardım erişiminin hukuka aykırı bir şekilde engellenmesi dahil olmak üzere, bu hukukların tüm ihlallerini kınıyoruz. Ayrıca, insani yardımı siyasallaştırma veya militarize etme girişimlerini de kınıyoruz. Yakın Doğu’daki Filistin Mültecilerine Yardım ve Çalışma Ajansı’na (UNRWA) olan sarsılmaz desteğimizi yeniden teyit ediyor ve UNRWA’ya BM Genel Kurulu tarafından verilen, beş faaliyet alanında Filistinli mültecilere temel hizmetler sunma görevine tam olarak saygı gösterilmesi gerektiğini vurguluyoruz. Tüm ilgili tarafları, uluslararası hukuk kapsamındaki yükümlülüklerine uymaya, azami itidal göstermeye ve gerginliği tırmandıracak eylemlerden ve kışkırtıcı açıklamalardan kaçınmaya çağırıyoruz. Bu bağlamda, Güney Afrika’nın İsrail aleyhine açtığı davada Uluslararası Adalet Divanı’nın aldığı geçici tedbirleri not ediyoruz; bu tedbirler, diğer hususların yanı sıra, İsrail’in Gazze’ye insani yardım sağlanmasını garanti altına alma konusundaki yasal yükümlülüğünü yeniden teyit etmiştir.

34. İşgal altındaki Kudüs’ün hukuki ve tarihi statüsünü değiştirmeyi amaçlayan her türlü tek taraflı önlemi reddediyoruz. Şehirdeki tüm dini mekanların ve kutsal yerlerin dokunulmazlığına ve herkesin engelsiz bir şekilde bu mekanlara erişme ve dini ibadetlerini yerine getirme haklarına tam saygı gösterilmesini ısrarla talep ediyoruz.

35. Lübnan’daki ateşkesi memnuniyetle karşılıyoruz ve tüm tarafları, ateşkes şartlarına sıkı sıkıya uymaya ve BM Güvenlik Konseyi’nin 1701 sayılı Kararını tam olarak uygulamaya çağırıyoruz. Ateşkese ve Lübnan’ın egemenliğine ve toprak bütünlüğüne yönelik devam eden ihlalleri kınıyoruz. İsrail’i Lübnan hükümetiyle mutabık kalınan şartlara uymasını ve hâlâ bulunduğu tüm Lübnan topraklarından işgal güçlerini çekmesini talep ediyoruz.

36. Birleşmiş Milletler Lübnan Geçici Gücü’nün (UNIFIL) oynadığı hayati rolü vurgulamakta ve tüm BM personelinin ve teçhizatının emniyeti, güvenliği ve hareket özgürlüğünün sağlanmasının yanı sıra BM tesislerinin bütünlüğüne saygı gösterilmesinin zorunlu olduğu konusunda mutabık kalıyoruz. UNIFIL tesislerine ve personeline yönelik tüm saldırıları kınıyor ve bu tür saldırıların uluslararası hukuka ve BM Güvenlik Konseyi’nin 1701 (2006) sayılı Kararı’na aykırı olduğunu vurguluyoruz. Ayrıca, UNIFIL bünyesinde görev yapan dört Endonezyalı barış gücü mensubunun ve diğer barış gücü mensuplarının kaybı nedeniyle en derin taziyelerimizi sunar ve etkilenen tüm Asker Sağlayan Ülkelere dayanışma duygularımızı ifade ederiz. Bu can kayıplarına yol açan olayları kınıyor ve BM barış gücü mensuplarının emniyeti ve güvenliğinin tartışmaya açık olmadığını yineliyoruz. UNIFIL’in Lübnan Hükümeti’ni destekleme ve siyasi bir çözüm için zemin hazırlama konusundaki rolüne ve görevine saygı duyulmasının önemini vurgulamaktayız. Bu bağlamda, bu saldırılardan sorumlu olanların hesap vermesi gerektiğini talep etmekteyiz; ayrıca tüm taraflara, UNIFIL personelinin ve varlıklarının güvenliğini ve hareket özgürlüğünü, ayrıca BM tesislerinin dokunulmazlığını garanti etmeleri çağrısında bulunmaktayız.

37. Sudan’da kötüleşen insani kriz ve aşırılıkçılık ile terörizmin yayılma riskinin artması da dahil olmak üzere, ülkedeki durumun kötüye gitmesinden derin endişe duyuyoruz. Bu konudaki tutumumuzu yineliyor ve derhal kalıcı bir ateşkesin ilan edilmesini ve diyalog yoluyla çatışmanın barışçıl bir şekilde çözülmesini talep ediyoruz. Ayrıca, Sudan halkının insani yardıma sürekli, acil ve engelsiz erişiminin sağlanması ve Sudan ile komşu ülkelere yönelik insani yardımın artırılması gerektiğini vurguluyoruz. “Afrika sorunlarına Afrika çözümü” ilkesinin çatışma çözümünün temeli olmaya devam etmesi gerektiğini yineliyor ve barış çabaları arasında koordineli bir yaklaşım çağrısında bulunuyoruz.

38. Suriye’nin egemenliğine, bağımsızlığına, birliğine ve toprak bütünlüğüne olan bağlılığımızı yeniden teyit ediyor ve tüm taraflara, sivil halkın güvenliğini ve refahını sağlayacak ve azınlıklar da dahil olmak üzere Suriye toplumunun tüm bileşenlerinin haklarını koruyacak şekilde, barışçıl ve kapsayıcı bir siyasi geçiş sürecini güvence altına almaları çağrısında bulunuyoruz. Uluslararası toplumu, Suriye’nin çatışma sonrası yeniden inşası ve rehabilitasyonunu desteklemeye teşvik ediyoruz. BM Güvenlik Konseyi’nin 2254 (2015) sayılı Kararı’nın ilkelerine dayanan, yabancı müdahalesinden arınmış, Suriye toplumunun tüm siyasi ve sosyal bileşenlerinin temsil edildiği ve korunduğu, kapsayıcı, Suriye öncülüğünde ve Suriye’nin sahiplendiği, BM’nin kolaylaştırıcılığında yürütülen siyasi sürece yönelik çabalara desteğimizi sürdürdüğümüzü vurgularız. Yabancı terörist savaşçıların Suriye’nin ve bölgenin istikrarı ve güvenliği için oluşturdukları ciddi risk göz önüne alındığında, bu sorunun acilen ele alınması gerektiğini vurgularız. Suriye’yi, her türlü terör ve aşırılıkçılığa kararlılıkla karşı çıkmaya ve terörle ilgili uluslararası toplumun endişelerine yanıt vermek üzere somut adımlar atmaya çağırıyoruz. Ayrıca, işgal güçlerinin Suriye’den çekilmesinin gerekliliğini bir kez daha teyit ediyoruz.

39. Dünya çapındaki insani krizlerin üstesinden gelmek için çok taraflı işbirliğini güçlendirme taahhüdümüzü yeniden teyit ediyor ve insani yardım faaliyetlerine ayrılan fonlardaki ciddi kıtlık da dahil olmak üzere uluslararası tepkilerin azalmasından duyduğumuz endişeyi dile getiriyoruz; bu amaçla yeterli kaynakların acilen seferber edilmesini ve çeşitli bölgesel ve uluslararası düzeylerdeki ortak çabaların artırılmasını talep ederken, Birleşmiş Milletler’in oynadığı merkezi rolü de teyit ediyoruz. Sivillere ve sivil altyapıya yönelik kasıtlı saldırılar, insani yardım erişiminin engellenmesi veya reddedilmesi ve insani yardım personelinin hedef alınması da dahil olmak üzere, uluslararası insani hukukun tüm ihlallerini şiddetle kınıyoruz. Uluslararası insani hukukun tüm ihlallerine ilişkin hesap verebilirliğin sağlanması gerektiğini vurguluyoruz. BRICS üyeleri tarafından uluslararası insani hukuka saygı duyulmasını, bu hukuka bağlı kalınmasını ve etkili bir şekilde uygulanmasını teşvik etmek amacıyla yürütülen uluslararası çabaları takdir ediyoruz.

40. Her türlü terör eylemini, gerekçesi ne olursa olsun, ne zaman, nerede ve kim tarafından işlenirse işlensin, suç niteliğinde ve haklı gösterilemez olarak şiddetle kınıyoruz. 22 Nisan 2025 tarihinde Jammu ve Keşmir’de meydana gelen ve 26 kişinin hayatını kaybetmesine, çok daha fazlasının da yaralanmasına neden olan terör saldırısını en şiddetli şekilde kınıyoruz. Teröristlerin sınır ötesi hareketleri, terörün finansmanı ve sığınaklar da dahil olmak üzere, her türlü biçim ve tezahüründeki terörle mücadele konusundaki kararlılığımızı yeniden teyit ediyoruz. Terörün hiçbir din, milliyet, medeniyet veya etnik grupla ilişkilendirilmemesi gerektiğini ve terör faaliyetlerine katılanların ve bu faaliyetlere destek verenlerin, ilgili ulusal ve uluslararası hukuka uygun olarak hesap vermeleri ve adalete teslim edilmeleri gerektiğini yineliyoruz. Terörizme karşı sıfır tolerans gösterilmesini sağlamaya çağırıyor ve terörle mücadelede çifte standartları reddediyoruz. Terörle mücadelede devletlerin birincil sorumluluğunu vurguluyoruz ve terör tehditlerini önleme ve bunlarla mücadeleye yönelik küresel çabaların, BM Şartı, özellikle de Şart’ın amaç ve ilkeleri dahil olmak üzere uluslararası hukuk kapsamındaki yükümlülüklerine ve ilgili uluslararası sözleşme ve protokollere, özellikle de uygulanabilir olduğu ölçüde uluslararası insan hakları hukuku, uluslararası mülteci hukuku ve uluslararası insani hukuk kurallarına tam olarak uyması gerektiğini vurguluyoruz. BRICS Terörle Mücadele Stratejisi, BRICS Terörle Mücadele Eylem Planı ve CTWG Pozisyon Belgesi temelinde BRICS Terörle Mücadele Çalışma Grubu (CTWG) ve beş Alt Grubunun faaliyetlerini memnuniyetle karşılıyoruz. Terörle mücadele işbirliğinin daha da derinleştirilmesini sabırsızlıkla bekliyoruz. Uluslararası Terörizmle İlgili Kapsamlı Sözleşme’nin Birleşmiş Milletler (BM) çerçevesinde bir an önce sonuçlandırılmasını ve kabul edilmesini talep ediyoruz. BM tarafından terörist olarak tanımlanan tüm kişi ve terörist örgütlere karşı ortak eylemler çağrısında bulunuyoruz.

41. Ayrıca, özellikle genç nesiller arasında aşırılıkçılık ve radikalleşmeye karşı mücadele etmenin önemini vurgulamakta ve en iyi uygulamaların paylaşılması da dahil olmak üzere, BRICS ülkeleri ve yetkili makamları arasındaki işbirliğinin güçlendirilmesi gerektiğini bir kez daha vurgulamaktayız.

42. Terörün finansmanı, ateşli silah kaçakçılığı, insan ticareti, uyuşturucu suçlarından elde edilen gelirlerin aklanması, suç amaçlı bilgi ve iletişim teknolojilerinin kullanımı, yasadışı sanal varlık akışları, yolsuzluk ve ilgili yasadışı faaliyetler, kara para aklama, organize suç yoluyla gerçekleştirilen finansal dolandırıcılık ve ekonomik istikrar, sürdürülebilir kalkınma ile uluslararası finans sisteminin bütünlüğü üzerinde olumsuz etki yaratan ulusal düzenleyici çerçevelerin atlatılması dahil olmak üzere yasadışı finansal akışlara ilişkin endişelerimizi dile getiriyoruz. Ayrıca, terörün finansmanı konusunda da endişelerimizi dile getiriyoruz. Sanal varlıkların yasadışı kullanımı ve ulusal düzenleyici çerçevelerin ihlali dahil olmak üzere bu faaliyetlerin, ekonomik istikrarı, sürdürülebilir kalkınmayı ve uluslararası finansal sistemin bütünlüğünü olumsuz etkileyebileceğini kabul ediyoruz. Dijital teknolojileri, ödeme sistemlerini ve savunmasız durumdaki bireyleri istismar eden, sınır ötesi dolandırıcılık operasyonları ve sözde dolandırıcılık kompleksleri dahil olmak üzere organize dolandırıcılık ağlarının yaygınlaşması konusunda ciddi endişelerimizi dile getiriyoruz. Bu yasadışı ağları çökertmek, suç gelirlerini takip edip geri kazanmak, mağdurları korumak ve finansal kurumların ve yeni ortaya çıkan ödeme yöntemlerinin büyük ölçekli dolandırıcılık amacıyla kötüye kullanılmasını önlemek için koordineli uluslararası eylemin önemini vurgulamaktayız. Ayrıca, gümrük idareleri, mali istihbarat birimleri, kolluk kuvvetleri, vergi idareleri ve denetim organları arasında, mevcut ilgili BRICS Çalışma Grupları aracılığıyla ve BRICS’te kabul edilen belgelere dayalı olarak, ayrıca BRICS ülkelerinin taraf olduğu ilgili uluslararası hukuki araçlar, telekomünikasyon sağlayıcıları ve teknoloji platformları arasında, bilgi paylaşımının iyileştirilmesi, riske dayalı yaklaşım, veri analitiğinin kullanımı ve kapasite geliştirme yoluyla da dahil olmak üzere, faturalama uygulamalarının kötüye kullanımı, profesyonel hizmetler ve sınır ötesi sözleşme düzenlemelerinden yararlanılanlar da dahil olmak üzere, hem mal hem de hizmetleri içeren kara para aklama planlarını etkili bir şekilde tespit etmek, ortaya çıkarmak ve bozmak için işbirliğinin güçlendirilmesi gerektiğini vurgularız. Sınır ötesi ödeme sistemlerinde dolandırıcılığın önlenmesi de dahil olmak üzere, dijital finansal güvenliğin güçlendirilmesi konusunda işbirliğinin artırılmasını teşvik ediyoruz.

43. Yolsuzluğun önlenmesi ve yolsuzlukla mücadele konusunda BRICS işbirliğini teşvik etme ve ilgili uluslararası
anlaşmaları, özellikle de Birleşmiş Milletler Yolsuzlukla Mücadele Sözleşmesi’ni hatırlatıyoruz. Bu bağlamda, varlıkların geri kazanımı ve sınır ötesi yolsuzlukla mücadele konusunda uluslararası işbirliğini güçlendirme yönünde BRICS Yolsuzlukla Mücadele Çalışma Grubu kapsamında kaydedilen ilerlemeyi takdir ediyoruz. İrtibat noktaları ve uzmanlar arasındaki işbirliğini güçlendirmek amacıyla BRICS Varlık Geri Kazanımı Uzman Ağı’nın kurulmasını memnuniyetle karşılıyoruz ve yetkili makamları, Ağ tarafından geliştirilen pratik araçları aktif ve etkili bir şekilde kullanmaya teşvik ediyoruz. Ayrıca, yolsuzluktan aranan kaçak suçluların izlenmesi ve iade sürecinin desteklenmesi için BRICS Gayri Resmi İşbirliği Veri Tabanı’nın oluşturulmasını da memnuniyetle karşılıyoruz. Kendi ulusal yasal çerçevelerimize uygun olarak, kaçak suçlular konusunda uluslararası işbirliğini güçlendirmek amacıyla bir Kolluk Görevlileri Ağı kurulması önerisi üzerine devam eden görüşmeleri de takdirle karşılıyoruz. Ayrıca, yönetişimde şeffaflığı, dürüstlüğü ve hesap verebilirliği teşvik etmeyi ve etik yönetişim ile teknoloji odaklı sistemlerle ilgili iyi uygulamaların paylaşılmasını amaçlayan BRICS ülkelerinin girişimlerini de takdir ediyoruz. Yolsuzlukla mücadele çerçevelerini ve kurumsal kapasiteleri güçlendirmek için BRICS ülkeleri arasında işbirliğinin sürdürülmesini teşvik ediyoruz. Yolsuzlukla mücadelede suçtan elde edilen varlıkların etkin bir şekilde geri kazanılmasının önemini vurgular ve BRICS ülkelerini, UNCAC ve ulusal yasalara uygun olarak varlıkların geri kazanılmasını ve iadesini kolaylaştırmak amacıyla varlık izleme ağları ve diğer pratik mekanizmalar da dahil olmak üzere işbirliğini güçlendirmeye teşvik ederiz.

44. Dünya çapında yasadışı uyuşturucu üretimi, kaçakçılığı ve kötüye kullanımı ile ilgili durumdan duyduğumuz endişeyi dile getiriyor ve bunun kamu güvenliğini, sağlık güvenliğini ve insanlığın refahını ciddi şekilde tehdit ettiğini ve devletlerin sürdürülebilir kalkınmasını baltaladığını kabul ediyoruz. Bu bağlamda, BRICS Ülkeleri Uyuşturucu ile Mücadele Kurumları Başkanları tarafından yayınlanan ve BRICS Ülkeleri Uyuşturucu ile Mücadele Kurumları arasında operasyonel ve teknik işbirliğini kolaylaştıracak olan Guwahati Bildirisini memnuniyetle karşılıyoruz.

45. BRICS Uzaktan Algılama Uydu Takımı’nın (RSSC), küresel sorunların çözümünde ve sosyo-ekonomik kalkınmanın teşvik edilmesinde uzay teknolojisinden yararlanma konusundaki başarılarını takdir ediyoruz. Uzay sistemlerinin barışçıl kullanımı da dahil olmak üzere, uzayın barışçıl keşfi ve kullanımında uluslararası işbirliğinin önemini kabul ediyor ve BRICS ülkeleri arasında uzay yetenekleri konusunda mevcut dengesizlikleri azaltma konusundaki kararlılığımızı yineliyoruz. Bengaluru’da düzenlenen BRICS Uzay Ajansları Başkanları toplantısında, uzay faaliyetlerinin uzun vadeli sürdürülebilirliğini sağlamak için uzay enkazının azaltılmasının önemine vurgu yapan tartışmaları memnuniyetle karşılıyoruz. Ayrıca, yeni BRICS Uzay Ajanslarının dahil edilmesini öngören BRICS RSSC Anlaşması’ndaki değişikliğin sonuçlandırılması ve BRICS Uzay Konseyi’nin Görev Tanımı’nın hazırlanması konusunda kaydedilen önemli ilerlemeyi takdir ediyoruz. Ayrıca, 12 Nisan 1961 tarihinde gerçekleştirilen ilk insanlı uzay uçuşunun 65. yıldönümünü de sıcak bir şekilde kutluyoruz; bu olay, uzay araştırmalarında tarihi bir dönüm noktası oluşturmuş ve tüm insanlık için yeni ufuklar açmıştır.

46. Uzay sistemlerinin yanı sıra uzay bilimi ve teknolojilerindeki kazanımların barışçıl amaçlarla kullanılmasının sağlanması gerektiğini kabul ediyoruz. Ayrıca, küresel güvenliği sağlamak amacıyla ilgili çok taraflı bir hukuki belgenin kabulüne yönelik müzakereler de dahil olmak üzere, uzay faaliyetlerinin uzun vadeli sürdürülebilirliğinin sağlanmasına, uzayda silahlanma yarışının (PAROS) ve uzayın silahlandırılmasının önlenmesine, ayrıca uzay nesnelerine yönelik güç kullanımı veya tehditlerin önlenmesine yönelik desteğimizi yeniden teyit ediyoruz. 2014 yılında Silahsızlanma Konferansı’na sunulan, “Uzayda Silah Yerleştirilmesinin, Uzay Nesnelerine Karşı Güç Kullanımı veya Tehdidinin Önlenmesi Hakkında Anlaşma Taslağı”nın (PPWT) güncellenmiş halinin, bu hedefe doğru atılmış önemli bir adım olduğunu kabul ediyoruz. Şeffaflık ve Güven Artırıcı Önlemler (TCBM’ler) gibi pratik ve bağlayıcı olmayan taahhütlerin yanı sıra, evrensel olarak kabul görmüş norm, kural ve ilkelerin de PAROS’a katkıda bulunabileceğini vurgulamaktayız. Genel Kurul’da bazı BRICS üyelerinin, bu amaca hizmet edecek tutarlı, kapsayıcı ve etkili tartışmaların yapılmasını sağlamak üzere tek bir Açık Uçlu Çalışma Grubu oluşturma girişimini not ediyoruz ve PAROS’a ilişkin yasal olarak bağlayıcı bir belgenin temel unsurları da dahil olmak üzere mevcut kazanımlar temelinde bu sürece yapıcı bir şekilde katılmayı taahhüt ediyoruz.

47. Bilgi ve İletişim Teknolojilerinin (BİT), BRICS ülkelerinde sosyo-ekonomik büyüme ve dijital dönüşümün temel itici gücü olarak yarattığı dönüştürücü etkiyi kabul ediyor ve her ülkenin ulusal öncelikleri ile uluslararası taahhütlerine dayalı olarak bu konudaki işbirliğini daha da güçlendirme konusundaki kararlılığımızı yeniden teyit ediyoruz. Her ülkenin egemenliğine ve ulusal güvenliğine saygı gösterirken, açık, güvenli, istikrarlı, erişilebilir, barışçıl ve birbiriyle uyumlu bir BİT ortamına desteğimizi yeniden teyit ediyor ve “Uluslararası Güvenlik Bağlamında BİT Alanındaki Gelişmeler ve BİT Kullanımında Sorumlu Devlet Davranışının Teşvik Edilmesi”ne ilişkin Küresel Mekanizmanın faaliyete geçmesini memnuniyetle karşılıyoruz. BM’nin, BİT kullanımında güvenlik konusunda ortak bir anlayış oluşturmak üzere yapıcı diyaloğu teşvik etmedeki merkezi rolünü vurgulamaktayız; bu kapsamda, bu alanda evrensel bir yasal çerçevenin geliştirilmesine yönelik tartışmalar ve BİT kullanımında devletlerin sorumlu davranışlarına ilişkin evrensel olarak kabul edilmiş norm, kural ve ilkelerin daha fazla gözetilmesi de dahildir. Siber suçlarla mücadelede uluslararası işbirliğini güçlendirmek amacıyla, Sözleşme’nin hızla yürürlüğe girmesini sağlamak için tüm devletleri, iç hukuk, süreç ve usullere uygun olarak BM Siber Suçlarla Mücadele Sözleşmesi’ni imzalamayı ve onaylamayı değerlendirmeye teşvik ediyoruz. Tüm devletleri, Genel Kurul’un 74/247, 75/282 ve 79/243 sayılı Kararları uyarınca, aşağıdaki amaçla Ad Hoc Komitesi’ndeki katılımlarını sürdürmeye çağırıyoruz.

48. “Bilgi ve İletişim Teknolojilerinin (ICT) Kullanımında Güvenliğin Sağlanmasına İlişkin Pratik İşbirliği Yol Haritası” ve buna ilişkin ilerleme raporu çerçevesinde BRICS işbirliğinin geliştirilmesinde kaydedilen ilerlemeyi takdirle karşılıyoruz. ICT kullanımında güvenlik konusunda BRICS Çalışma Grubu’nun, politika alışverişi, Bilgisayar Acil Durum Müdahale Ekipleri (CERT’ler) arasında en iyi uygulamaların paylaşımı, kolluk kuvvetleri işbirliği ve ortak araştırma ve geliştirme gibi alanlarda BRICS üyeleri arasındaki işbirliğini teşvik etmedeki önemli rolünü takdir ediyoruz. BRICS akademik ve araştırma değişimlerinin önemini vurgulamaktayız. Bilgi ve İletişim Teknolojilerinin barışçıl ve kalkınma amaçlı olarak, daha kapsayıcı, erişilebilir, sürdürülebilir ve birlikte çalışabilir bir şekilde kullanılmasını teşvik etmenin ve bu teknolojilerin uygulamalarının insan odaklı kalmasını sağlamanın önemini vurgulamaktayız. BİT kullanımında güvenlik tehditleri, kötü amaçlı yazılımlar, veri güvenliği ve siber suç, yanlış bilgi, nefret söylemi, dezenformasyon ve deepfake’ler dahil olmak üzere teknolojilerin kötüye kullanımı gibi dijital alandan kaynaklanan ve bu alan içindeki zorlukların ele alınması için uyumlu ve kapsayıcı çabalar çağrısında bulunuyoruz. BİT ürün ve sistemlerinin geliştirilmesi ve güvenliği konusunda kapsamlı, dengeli ve objektif bir yaklaşım sergilenmesini ve tedarik zinciri güvenliği için küresel ölçekte birbiriyle uyumlu ortak kurallar ve standartların geliştirilip uygulanmasını talep ediyoruz. Barışın korunması ile ekonomik ve sosyal kalkınma için telekomünikasyonun artan önemini vurgulamaktayız.

Sürdürülebilir ve kapsayıcı küresel ekonomik büyüme

49. Mevcut küresel zorlukların karmaşık ve birbiriyle bağlantılı olduğunu ve ülkelerin ekonomik büyümesini ve sürdürülebilir kalkınmasını engellerken, ülkeler ve bölgeler arasındaki kalıcı kalkınma uçurumlarını daha da belirgin hale getirdiğini not ediyoruz. Ulusal öncelikler, ulusal sahiplenme ve farklı kalkınma aşamalarını dikkate alan pratik ve uygulanabilir çözümlerin bu zorlukların üstesinden gelinmesi için kilit öneme sahip olduğunu kabul ediyor ve BM gündeminde sürdürülebilir kalkınma ile kapsayıcı büyümenin özel önemini bir kez daha vurguluyoruz. Bu bağlamda, BRICS’in ortak zorluklara pratik çözümler üretme konusunda diyalog, diplomasi ve işbirliği için önemli bir platform olmaya devam ettiğini teyit ediyoruz.

50. Küresel sağlık girişimlerinde işbirliğinin derinleşmesini memnuniyetle karşılıyoruz ve dayanıklı, kapsayıcı ve insan odaklı yaklaşımlar yoluyla evrensel sağlık kapsamını ilerletme konusundaki taahhüdümüzü yeniden teyit ediyoruz. BRICS üyeleri arasında devam eden işbirliğinin önemini ve BRICS ülkeleri genelinde sağlık sonuçlarını iyileştirmek için değerli deneyimlerin, yeniliklerin ve en iyi uygulamaların paylaşılmasının gerekliliğini kabul ediyoruz. Sağlık alanında çok taraflı işbirliğinin korunması ve güçlendirilmesi gerektiğine dair ortak inancımızı yineliyor ve Dünya Sağlık Örgütü’nün hayati koordinasyon rolünü vurguluyoruz. Bu bağlamda, devletlerin biyolojik kaynakları üzerindeki egemenlik haklarını ve ulusal erişim ve fayda paylaşımı mevzuatı da dahil olmak üzere yasama ve kanunları uygulama konusundaki egemenlik haklarını yeniden teyit ederken, güvenli, adil, şeffaf ve etkili bir çok taraflı çerçeveyi desteklemek amacıyla, DSÖ Pandemi Anlaşması’na ekli Patojen Erişimi ve Fayda Paylaşımı (PABS) Ek’i müzakerelerinde yapıcı bir şekilde çalışmaya devam edilmesini teşvik ediyoruz.

51. Chandigarh’da düzenlenen 16.BRICS Sağlık Bakanları Toplantısı’nın sonuçlarını memnuniyetle karşılıyoruz. Tüberkülozu, koordineli eylem, araştırmaya yönelik sürdürülebilir yatırım ve karşılıklı öğrenme ile yenilikler için etkili mekanizmalar gerektiren kritik bir küresel halk sağlığı sorunu olarak kabul ediyoruz. Tüberkülozu ortadan kaldırma yolunda tek tek ülkelerin ve kurumların kilit bir rol üstlendiğini yineliyoruz; bu hedef, karşılıklı işbirliği, teknolojinin paylaşımı ve tüberküloz araştırmalarını teşvik etmek için oluşturulan birleşik bir cephe sayesinde gerçekleştirilebilir. Bulaşıcı hastalık salgınlarının, zoonotik tehditlerin, antimikrobiyal direncin ve diğer halk sağlığı acil durumlarının ulusal sınırları aştığını ve güçlendirilmiş uluslararası işbirliği, zamanında bilgi paylaşımı ve koordineli toplu eylem gerektirdiğini kabul ederek, dayanıklı sürveyans sistemleri, etkili erken uyarı mekanizmaları ve güçlendirilmiş hazırlık ve müdahale kapasiteleri yoluyla küresel sağlık güvenliğinin artırılmasının önemini vurgulamaktayız. Dünya Sağlık Örgütü’nün ve değiştirilmiş Uluslararası Sağlık Tüzüğü’nün (2005) merkezi rolünü kabul ederek, dayanıklı sürveyans, erken uyarı ve hızlı müdahale sistemleri ile koordinasyon yoluyla küresel sağlığı güçlendirmenin önemini vurgulamaktayız. Bu bağlamda, kitlesel bulaşıcı hastalıkların önlenmesi ve bunlara müdahaleye yönelik BRICS Entegre Erken Uyarı Sistemini ilerletmek üzere özel bir Alt Çalışma Grubu’nun kurulmasını ve bu grubun görev tanımını memnuniyetle karşılıyoruz.

52. Tıbbi ürün düzenlemesi alanında işbirliğine ilişkin mevcut Mutabakat Anlaşması’nın kapsamını tüm BRICS üye ülkelerinin Düzenleme Otoriteleri’ne genişleterek, BRICS Tıbbi Ürün Düzenleme Otoriteleri arasında işbirliğinin güçlendirilmesini teşvik ediyor ve kaliteli, güvenli ve etkili tıbbi ürünlerin sürekli olarak temin edilebilirliğini ve erişilebilirliğini sağlamak için işbirliğine dayalı düzenleme yaklaşımlarının güçlendirilmesinin önemini bir kez daha vurguluyoruz. Bu bağlamda, düzenleme deneyimlerine ilişkin en iyi uygulamaları ve teknik yaklaşımları bir araya getiren BRICS GxP Beyaz Kitabı’nın hazırlanmasında BRICS Düzenleme Otoriteleri’nin ortak çabalarını memnuniyetle karşılıyoruz.

53. Ayrıca, insan odaklı dijital sağlık sistemleri konusunda işbirliğini güçlendirme taahhüdümüzü yeniden teyit ediyor ve Uzak Bölgelerde Sağlık Hizmetlerine Erişim de dahil olmak üzere Bakım Sürekliliği Konusunda BRICS Dijital Sağlık Mimarisi Kompendiumu’nu değerli bir bilgi kaynağı olarak memnuniyetle karşılıyoruz.

54. Obezite ve bulaşıcı olmayan hastalıkların (NCD’ler) küresel ölçekte önemli halk sağlığı sorunları haline geldiğinin farkındayız ve hükümetin tüm birimleri ile toplumun tüm kesimlerini kapsayan yaklaşımlar yoluyla önleyici ve teşvik edici sağlık hizmetlerini güçlendirme konusundaki kararlılığımızı yeniden teyit ediyoruz. Bu bağlamda, “BRICS Sağlıklı Yaşam Tarzı Misyonu”nun ve “Sağlıklı Yaşam Tarzının Teşviki Konusunda Ortak Girişim için BRICS Yol Haritası (2026–2029)”nın başlatılmasını destekliyoruz. Ayrıca, “Sağlıklı Yaşam Tarzına İlişkin Tekrarlanabilir En İyi Uygulamalar Derlemesi”ni memnuniyetle karşılıyoruz. Ruh sağlığının teşvik edilmesini, sağlık ve sürdürülebilir kalkınmanın hayati bir ayağı olarak kabul ediyor ve Ulusal Ruh Sağlığı ve Nörobilim Enstitüsü’nün (NIMHANS) koordinatör Mükemmellik Merkezi (CoE) olarak görev alacağı bir BRICS Eğitim Merkezi Ağı ile bir BRICS Mükemmellik Merkezleri Ağı’nın kurulmasını destekliyoruz. Mükemmellik Merkezleri Ağı, BRICS ülkeleri genelinde işbirliğine dayalı araştırmaları, politika diyaloğunu, en iyi uygulamaların paylaşımını ve kanıta dayalı ruh sağlığı teşvik stratejilerinin ortak geliştirilmesini kolaylaştırmak için bir platform işlevi de görebilir. Her bir BRICS üye devletinden belirlenen bir temsilci grubu, Mükemmellik Merkezi/Mükemmellik Merkezleri Ağı’nın koordinasyonunu ortaklaşa yönetecek; bu sayede derinlemesine bilimsel ve teknik işbirliği sağlanacak ve ruh sağlığının birinci basamak sağlık hizmetlerine sürdürülebilir ve ölçeklenebilir bir şekilde entegre edilmesi garanti altına alınacak; dengeli karar alma süreci ve ortak hesap verebilirlik güvence altına alınacaktır. Ayrıca, Ruh Sağlığının Teşviki Konusunda En İyi Uygulamalar Derlemesi’ni de memnuniyetle karşılıyoruz.

55. Krizlerin ruh sağlığı üzerindeki etkilerinin ele alınmasının önemini vurgulamakta ve etkilenen nüfuslara, özellikle de çocuklar ve ergenler dahil olmak üzere savunmasız durumdaki kişilere zamanında, erişilebilir ve sürdürülebilir ruh sağlığı ve psikososyal (MHPSS) müdahaleler sunmaya kararlıyız.

56. Geleneksel, Tamamlayıcı ve Bütünleştirici Tıp’ın (TCIM) sağlık sistemlerini güçlendirme ve Evrensel Sağlık Kapsamı’na (UHC) katkıda bulunma konusundaki artan önemini kabul ediyoruz. BRICS Sağlık Gündemi kapsamında, Üye Devletler arasında diyalog, işbirliği ve bilgi alışverişi için bir platform olarak önerilen BRICS TCIM Uzman Çalışma Grubu’nun kurulmasını memnuniyetle karşılıyoruz. Üye Ülkelerin ortak geleneksel farmakopelerinin güvenli, etkili ve uygun fiyatlı terapötik ürünlerin geliştirilmesinde bir temel oluşturabilmesi için, terapötik ve önleyici amaçlı tıbbi bitkiler ve bitkisel preparatlar üzerine koordineli araştırmaların önemini vurgulamaktayız. Ulusal bağlamlara uygun olarak, kanıta dayalı yaklaşımlar ve uygun düzenleyici çerçeveler aracılığıyla TCIM uygulamalarının ve ürünlerinin kalitesini, güvenliğini ve etkinliğini sağlamanın önemini yeniden teyit etmekteyiz.

57. Gelişmekte olan ülkelerde ve en az gelişmiş ülkelerde dayanıklı ve gelişmiş bir sağlık sistemi sağlamak için sağlık işgücünün güçlendirilmesinin önemini vurgulamaktayız. Bu bağlamda, kapasite geliştirme, eğitim ve araştırma alanlarında BRICS işbirliğinin genişletilmesini talep ediyoruz.

58. Ulusal Halk Sağlığı Enstitülerinin (NPHI’ler), politika rehberliği, işgücü geliştirme, hastalık sürveyansı, hazırlık ve müdahale, halk sağlığı laboratuvar sistemleri ve uygulamalı araştırma yoluyla halk sağlığı sistemlerinin güçlendirilmesinde oynadıkları hayati rolü kabul ediyoruz. Toplumsal sağlık belirleyicilerinin yol açtığı hastalıkların (DD-SDH), çok sektörlü işbirliği, en iyi uygulamaların paylaşımı ve dijital sağlık dahil olmak üzere yenilikçi sağlık teknolojileri yoluyla ele alınmasının, kolektif kapasiteleri güçlendirmek ve sağlık sonuçlarındaki eşitsizliklerin azaltılmasına yönelik ilerlemeyi hızlandırmak açısından önemini kabul ediyoruz. Bu nedenle, BRICS üye ülkeleri tarafından yürütülen kolektif eylemleri güçlendirmek amacıyla, ulusal bağlamlara uygun işbirliği platformları olarak NPHI’ler ve DD-SDH’ye ilişkin “operasyonel çerçeveleri” destekliyoruz. BRICS Aşı Ar-Ge Merkezi’nin faaliyetlerini destekliyor ve nükleer tıp alanında işbirliğinin önemini kabul ediyoruz. BRICS üye devletleri arasındaki işbirliğini daha da güçlendirmek ve bu alandaki sürekli işbirliğini ilerletmek amacıyla BRICS Nükleer Tıp Çalışma Grubu’nun faaliyetlerini memnuniyetle karşılıyoruz. BRICS Sağlık Dergisi’nin, araştırma bulgularını yaymak ve BRICS çerçevesi içinde bilimsel işbirliğini teşvik etmek açısından önemine dikkat çekiyor ve BRICS ülkelerinin derginin geliştirilmesine yönelik sürekli katılımını teşvik ediyoruz.

59. Sağlık hizmetlerine, aşılara, tedavi yöntemlerine ve teşhis araçlarına zamanında, uygun maliyetli ve eşit erişimi sağlamak için sağlık altyapısının ve tıbbi ürünlerin yerel üretiminin güçlendirilmesinin, daha güçlü gözetim sistemleri ve laboratuvar ağları aracılığıyla gelecekteki sağlık acil durumlarına hazırlık düzeyinin artırılmasının, dijital sağlık teknolojisi ve Yapay Zekâ’dan yararlanılmasının, geleneksel tıbbın sağlık sistemlerine entegre edilmesinin, halk sağlığı kurumları arasında teknik işbirliğinin, sağlam düzenleyici çerçevelerin geliştirilmesinin, nitelikli sağlık işgücünün oluşturulmasının ve işbirliğine dayalı araştırma ve geliştirme, kapasite geliştirme ve eğitim faaliyetlerinin önemini vurgulamaktayız.

60. BRICS ülkelerinin dünya gıda üretiminde kilit aktörler olduğunu ve bu nedenle tarımsal verimliliği ve sürdürülebilirliği artırmada, küresel gıda güvenliği ve beslenmeyi sağlamada hayati bir role sahip olduklarını kabul ediyoruz. Gıda güvenliği ve beslenmenin sağlanmasının yanı sıra, gıda fiyatlarındaki ani dalgalanmaların ve gübre kıtlığı da dahil olmak üzere ani arz krizlerinin etkilerinin hafifletilmesinin önemini vurgulamaktayız. Bu bağlamda, BRICS bünyesinde bir tahıl ticaret platformu (BRICS Tahıl Borsası) kurulmasına yönelik girişimin geliştirilmeye devam edilmesinin önemini kabul etmekteyiz ve bunun uygulama yöntemlerine ilişkin daha fazla görüşmeyi memnuniyetle karşılıyoruz. BRICS ülkeleri ve diğer gelişmekte olan ülkelerde gıda mevcudiyetini, erişilebilirliğini, kullanımını, istikrarını ve satın alınabilirliğini artıran ulusal politikalar ve uluslararası koordinasyon üzerine yapılacak daha kapsamlı tartışmaları destekliyoruz; buna, ulusal gıda rezerv sistemleri gibi tedarik kesintilerine müdahale etme konusunda ulusal kapasiteleri güçlendiren unsurlar ile kuraklığa dayanıklı ve iklime uyum sağlayan tohum sistemleri de dahildir. Gıda Güvenliği ve Beslenme Konusunda Deccan Yüksek Düzey İlkeleri’nden yola çıkarak, Uluslararası İşbirliğini teşvik etmek için önemli bir girişim olarak Küresel Açlık ve Yoksullukla Mücadele İttifakı’nı da takdir ediyoruz. Ayrıca, dayanıklı ve ayrımcı olmayan tedarik zincirlerinin teşvik edilmesi de dahil olmak üzere, tarım ürünleri ile tarım ve gıda üretim girdilerinin BRICS ülkeleri arasındaki ticaretinin kolaylaştırılmasına ve değer zincirlerinin ve sürdürülebilir tarım uygulamalarının iyileştirilmesine yönelik tartışmaları sabırsızlıkla bekliyoruz. Ayrıca, ulusal mevzuata uygun olarak küçük çiftçiler, hayvancılıkla uğraşanlar, geleneksel ve küçük ölçekli balıkçılar ve su ürünleri yetiştiricileri, yerli halklar ve yerel topluluklar, kadınlar ve gençler dahil olmak üzere aile çiftçilerinin, tarım ve gıda sistemlerinin vazgeçilmez paydaşları olduğunu kabul ediyoruz.

61. Indore’da düzenlenen 16.BRICS Tarım Bakanları Toplantısı’nın sonuçlarını memnuniyetle karşılıyoruz. İlgili ulusal, bölgesel ve uluslararası uygulamalardan yararlanarak, işbirliğine dayalı, bağlayıcı olmayan ve çiftçi odaklı bir BRICS AGRIN (Tarımsal Girdiler, Genetik Kaynaklar ve Bilgi Ağı) ağının kurulmasını kabul ediyoruz. Ayrıca, ortak zorlukları ele almak, etkili politikaları teşvik etmek ve tarım ile tohum sistemleriyle ilgili geleneksel bilginin belgelenmesini ve paylaşılmasını desteklemek amacıyla “Tohum Sistemlerinde Çiftçi Hakları Küresel Forumu”nun başlatılmasını memnuniyetle karşılıyoruz.

62. Ayrıca, İklim Direnci ve Verimlilik için Agroekoloji ve Rejeneratif Tarım Konusunda BRICS Mükemmellik Merkezleri Ağı ile tarım ormancılığı, balıkçılık ve su ürünleri yetiştiriciliğini de kapsayan Dijital Tarım Konusunda BRICS Ağı’nın kurulması yoluyla tarım alanındaki işbirliğinin güçlendirilmesini memnuniyetle karşılıyoruz. Ayrıca, BRICS Balıkçılık ve Su Ürünleri Yetiştiriciliğinin Geliştirilmesi Diyaloğu kapsamında daha fazla işbirliği yapılmasını teşvik ediyoruz.

63. Uzun süredir gündemde olan konularda ilerleme sağlamak ve adil, dengeli ve kalkınma odaklı bir tarım ticaret sistemini teşvik etmek amacıyla, mevcut Bakanlar Kurulu yetki alanları ve DTÖ Tarım Anlaşması (AoA) uyarınca DTÖ’deki tarım müzakerelerini ilerletme konusundaki taahhüdümüzü yeniden teyit ediyoruz; bununla birlikte, değişen politika ve düzenleyici gelişmelerin tarımsal üretim ve ticareti, gıda güvenliğini ve küçük çiftçiler ile aile çiftçilerinin geçim kaynaklarını giderek daha fazla etkilediğini kabul ediyoruz. Ayrıca, küresel sürdürülebilir bitkisel yağ sektöründe sürdürülebilirliği, kapsayıcılığı ve adil pazar erişimini teşvik etmeye yönelik devam eden çabaları memnuniyetle karşılıyoruz.

64. Enerji güvenliğinin, toplumsal ve ekonomik kalkınma, ulusal güvenlik ve tüm ulusların refahı için hayati bir temel olduğunu kabul ediyoruz. Enerji piyasasının istikrarını sağlayarak ve çeşitli kaynaklardan gelen enerji akışının kesintisizliğini koruyarak, değer zincirlerini güçlendirerek, sınır ötesi altyapı da dahil olmak üzere kritik enerji altyapısının dayanıklılığını ve korunmasını sağlayarak enerji güvenliğini artırmanın gerekliliğini vurgulamaktayız. Fosil yakıtların, özellikle gelişmekte olan piyasalar ve gelişmekte olan ekonomiler için, dünya enerji karışımında hâlâ önemli bir rol oynayacağını kabul ediyoruz ve iklim hedeflerimizle uyumlu olarak, SDG7’yi gözeterek, teknolojik tarafsızlık ilkeleri ile ortak ancak farklılaştırılmış sorumluluklar ve ulusal koşullar, ihtiyaçlar ve öncelikler dikkate alınarak ilgili yetenekler çerçevesinde, adil, düzenli, eşitlikçi ve kapsayıcı enerji geçişlerini teşvik etmenin ve sera gazı emisyonlarını azaltmanın gerekliliğini kabul ediyoruz. BRICS Enerji Araştırma İşbirliği Platformu’nun (ERCP) çalışmalarını ve kadınların ve gençlerin BRICS enerji tartışmalarına daha fazla katılımını kolaylaştırmak amacıyla düzenlenen BRICS Gençlik Enerji Zirvesi’ni memnuniyetle karşılıyoruz.

65. Sistem planlamasını, şebeke yönetimini, yenilenebilir enerji entegrasyonunu, operasyonel verimliliği ve siber dayanıklılığı güçlendirilmiş bir enerji altyapısını iyileştirme konusunda önemli bir potansiyel sunan yapay zeka ve gelişmiş veri analitiği gibi teknolojiler de dahil olmak üzere, enerji sistemlerinde dijitalleşmenin artan rolünü vurgulamaktayız. Bu bağlamda, Akıllı Şebekeler ve Enerji Depolamaya İlişkin BRICS Kılavuz İlkelerini memnuniyetle karşılıyoruz. BRICS ERCP’nin Akıllı Şebekeler Çalışma Grubu kapsamında, işbirliğini ilerletmek için destekleyici ve gönüllü bir diyalog mekanizması olarak BRICS Akıllı Şebekeler ve Enerji Depolama Dijital Mükemmellik Merkezi’nin kurulmasına yönelik Başkanlık girişimini not ediyoruz.

66. Ulusal koşulları yansıtan dengeli ve çeşitlendirilmiş enerji karışımlarının önemini vurgulamakta ve yenilenebilir enerji, biyoenerji, fosil yakıtlar, nükleer enerji, hidroelektrik, hidrojen, düşük karbon teknolojileri ve enerji depolama teknolojileri dahil olmak üzere (ancak bunlarla sınırlı olmamak üzere) en geniş çeşitlilikteki enerji kaynakları ve teknolojilerinin, Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri’ne (SDG’ler) ulaşılmasında ve enerji güvenliğinin sağlanmasında önemli bir rol oynadığını kabul ediyoruz. Enerji gündemindeki görüşmeler yoluyla, mevcut tüm enerji kaynaklarının, dayanıklı enerji tedarik zincirlerinin ve BRICS ülkeleri arasında güçlendirilmiş işbirliğinin rolünü vurgulamaktayız. Bu bağlamda, sıfır/düşük emisyonlu hidrojen için karşılıklı uyumlu standartlar ve sertifikasyon çerçeveleri konusunda BRICS işbirliğini teşvik etmekteyiz ve bu konuda devam eden BRICS Hidrojen Değer Zincirleri Ortak Raporu çalışmalarını takdir etmekteyiz.

67. Kaynak zengini ülkelerde fayda paylaşımını, katma değeri ve ekonomik çeşitliliği garanti altına almak amacıyla kritik minerallere ilişkin güvenilir, sorumlu, çeşitlendirilmiş, dayanıklı, adil, sürdürülebilir ve hakkaniyetli tedarik zincirlerinin teşvik edilmesi gerektiğini teyit ediyoruz; bununla birlikte, bu ülkelerin maden kaynakları üzerindeki egemenlik haklarının yanı sıra meşru kamu politikası hedeflerini gerçekleştirmek için gerekli önlemleri benimseme, sürdürme ve uygulama haklarının da tam olarak korunması gerektiğini vurguluyoruz. Kritik minerallerin, sıfır ve düşük emisyonlu enerji teknolojilerinin geliştirilmesi, enerji güvenliği ve enerji tedarik zincirlerinin dayanıklılığı açısından oynadığı kilit rolü kabul ediyoruz.

68. Hızla değişen sanayi ortamındaki çıkarları, zorlukları ve fırsatları belirlemeye yönelik bir kılavuz platform işlevi gören Yeni Sanayi Devrimi Ortaklığı (PartNIR) kapsamında işbirliğinin güçlendirilmesinin önemini bir kez daha vurguluyoruz. BRICS ekonomilerinin, inovasyonu teşvik etmede, Endüstri 4.0 ile ilgili alanlar da dahil olmak üzere teknolojik işbirliğini ilerletmede ve BRICS içi girişimler ve değişim programları yoluyla start-up’lar ile KOBİ’ler arasında daha derin bir etkileşimi desteklemede oynadığı önemli rolü vurgulamaktayız. PartNIR çerçevesi altında faaliyet gösteren sektörel çalışma gruplarının devam eden çabalarına desteğimizi yeniden teyit ediyoruz. BRICS üyelerini, karşılıklı çıkar alanlarında işbirliğini ilerletmek için mevcut mekanizmalardan yararlanmaya teşvik ediyoruz. BRICS PartNIR İnovasyon Merkezi’nin (BPIC), BRICS PartNIR Forumu dahil olmak üzere ancak bununla sınırlı kalmaksızın 2026 yılında etkinlikler düzenleme konusundaki çabalarını takdir ediyoruz. İnovasyon odaklı büyüme için start-up’ları harekete geçirecek potansiyel bir mekanizma olarak BRICS Kuluçka Ağı’nın kurulmasını ve bir BRICS Start-up İnovasyon Fonu’nun daha ayrıntılı olarak değerlendirilmesini memnuniyetle karşılıyoruz. Ayrıca, BRICS Start-up Bilgi Merkezi ve BRICS Start-up Forumu’nun güçlendirilmesini de takdir ediyoruz.

69. Ekonomik büyüme ve yapısal dönüşümü gerçekleştirmede sanayi sektörünün kilit rolünü kabul ederken, girdi bağlantısını kolaylaştırmak, imalat sanayisi ihracatını artırmak, mikro, küçük ve orta ölçekli işletmelerin (MSME) pazara erişimini sağlamak, teknoloji transferi ve işbirliğini geliştirmek, verimliliği artırmak ve çevresel sürdürülebilirliği sağlamak amacıyla sanayi parkı geliştirme projeleri ve sanayileşmeye yönelik diğer ulusal girişimler de dahil olmak üzere girişimciliği ve girişimci odaklı inovasyonu teşvik etmeyi kararlaştırıyoruz.

70. BRICS Sanayi İşbirliği kapsamında faaliyet gösteren yedi uzman Çalışma Grubu’nun çalışmalarını takdir ediyor ve elde ettikleri başarıları övgüyle karşılıyoruz. Fotovoltaik Endüstrisi Çalışma Grubu’nun Görev Tanımı ve Eylem Planı’nın kabul edilmesini memnuniyetle karşılıyoruz; her bir BRICS üyesini, politika güncellemelerini ve en iyi uygulamaları paylaşmak üzere kendi bilgi portallarını geliştirmeye teşvik ediyor ve teknoloji işbirliği, finansman ve kapasite geliştirme alanlarındaki öncelikli konuları belirlemek üzere BRICS Güneş Fotovoltaik İşbirliği Yol Haritası’nın hazırlanmasını destekliyoruz. Akıllı Üretim ve Robotik Çalışma Grubu’nun akıllı fabrika geliştirme, çözüm paylaşımı, standartlar konusunda işbirliği ve yetenek geliştirme girişimlerini belirlemek üzere eylem planını hazırlamak için gösterdiği çabaları takdir ediyoruz.BRICS ülkelerinin yararına olmak üzere Kimya Endüstrisi Çalışma Grubu bünyesinde kimya üretim sektöründe dijitalleşmenin, sürdürülebilirliğin ve inovasyonun teşvik edilmesinin önemini kabul ediyoruz.

71. KOBİ Çalışma Grubu tarafından yürütülen girişimleri takdir ediyor ve Hindistan Başkanlığı’nı, Agra’da ilk BRICS KOBİ Forumu’nu düzenlediği ve “BRICS’te Mikro, Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelerin Rekabet Gücünün Artırılması: Finans ve Teknolojiye Erişimin Güçlendirilmesi ve Sürdürülebilir Büyüme” başlıklı raporu hazırladığı için övgüyle karşılıyoruz; bu çalışmanın, BRICS ülkelerindeki mikro, küçük ve orta ölçekli işletmeler arasında işbirliğinin, en iyi uygulamaların paylaşımının ve kapsayıcı büyümenin teşvik edilmesi açısından önemini kabul ediyor ve ikinci KOBİ Forumu’nun düzenlenmesini destekliyoruz. Bu bağlamda, KOBİ Çalışma Grubu İşbirliği Çerçevesi’ni memnuniyetle karşılıyoruz.

72. UNIDO ile işbirliği içinde kurulan BRICS Endüstriyel Yetkinlik Merkezi’nin faaliyete geçirilmesini ve BRICS ülkelerindeki KOBİ’ler de dahil olmak üzere imalat şirketlerinin Endüstri 4.0 ve ileri dijital üretim teknolojilerini benimsemelerini desteklemek amacıyla yürütülen çalışmaları takdir ediyoruz. Bu platformun, uygun olduğu ölçüde ve her üye devletin ulusal önceliklerine uygun olarak, Yapay Zeka da dahil olmak üzere yeni öncü teknolojiler aracılığıyla yeni sanayileşme konusunda hedef odaklı bilgi alışverişini kolaylaştırdığını not ediyoruz. Çin BRICS Endüstriyel Yetkinlik Merkezi’nin (CCBIC) BRICS Endüstriyel İşbirliği konulu bir derleme yayınlama girişimini not ediyor ve Hindistan BRICS Endüstriyel Yetkinlik Merkezi’nin (ICBIC) kurulmasını memnuniyetle karşılıyoruz. BCIC’yi tüm BRICS ülkeleriyle ilişkilerini güçlendirmeye teşvik ediyoruz.

73. Sürdürülebilir ekonomik ve sosyal kalkınmanın temel itici gücü olarak Bilim, Teknoloji ve İnovasyon (STI) alanındaki işbirliğinin önemini vurgulamakta ve bu bağlamda 14 tematik BRICS STI Çalışma Grubu ile BRICS STI Yürütme Komitesi’nin çalışmalarını takdir etmekteyiz. Sürdürülebilir kalkınmaya olan bağlılığımızı yeniden teyit ediyor, yeni ve kaliteli üretim güçleri geliştiriyor, daha dayanıklı ve yüksek kaliteli büyümeyi teşvik ediyor, sosyal kapsayıcılığı destekliyor ve BRICS ülkelerindeki halkların refahını ve yaşam kalitesini iyileştirmenin katalizörleri olarak inovasyon ve teknolojiyi teşvik ediyoruz. Bilim, Teknoloji ve İnovasyon Bakanlarımızın “Chennai Konsensüsü Ortak Bildirisi”ni memnuniyetle karşılıyoruz ve veri güvenliği, fikri mülkiyet hakları ile ilgili ulusal politikalara saygı gösterilerek, ulusal yasa ve yönetmeliklere uygun olarak ve gönüllülük esasına dayalı bir şekilde BRICS ülkeleri arasında bilgi depolama ve paylaşımı için yapılandırılmış bir platform olarak tasarlanan BRICS Bilim ve Araştırma Arşivi’ni takdirle karşılıyoruz; ayrıca bu arşivin Çerçeve Belgesi taslağını da dikkate alıyoruz. Ayrıca, kuantum teknolojileri gibi yeni gelişen alanlardaki işbirliğini de takdir ediyoruz. BRICS Araştırma Altyapısı ve Mega Bilim Projeleri Çalışma Grubu Eylem Planı’nın kabul edilmesini ve BRICS Küresel İleri Araştırma Altyapısı Ağı (GRAIN) Merkezleri ile Ortak Koordinasyon Komitesi’nin kurulmasına yönelik öneriyi memnuniyetle karşılıyoruz.

74. BRICS ülkeleri için denizaltı kablo altyapısının, uluslararası dijital bağlantı ve ağ dayanıklılığı açısından önemli bir temel oluşturduğunu kabul ediyoruz. BRICS ülkeleri arasında denizaltı kabloları aracılığıyla yüksek hızlı bir iletişim ağı kurulmasına yönelik “Teknik ve Ekonomik Fizibilite Çalışması”nın yürütülmesi konusundaki tartışmayı memnuniyetle karşılayan 2025 Rio de Janeiro Deklarasyonu’nun ardından, “BRICS Kablo Gereksinimleri: Yönerge Özeti” başlıklı belgeyi hazırlayan özel Görev Gücü’nün koordinasyonunu takdir ediyoruz. Bu bağlamda, ulusal koşullar ve öncelikler doğrultusunda BRICS ülkeleri arasında gönüllülük esasına dayalı olarak sürdürülen diyalog ve işbirliğini destekliyoruz. Ayrıca, BRICS Bilim, Teknoloji ve İnovasyon (STI) Yönlendirme Komitesi’ni, bu diyaloğu Görev Gücü bünyesinde sürdürmeye ve ulusal öncelikler ile mevzuata saygı göstererek fizibilite çalışması için sonraki adımları önermeye teşvik ediyoruz; BRICS Bilgi ve İletişim Teknolojileri (ICT) çalışma grubu ile STI çalışma grubu arasında koordinasyonun güçlendirilmesini ve daha fazla ilerleme sağlanması için işlerin tekrarlanmasının önlenmesini sabırsızlıkla bekliyoruz.

75. Ortak bilimsel araştırmaların finansmanında ana mekanizma olarak işlev gören BRICS STI Çerçeve Programı’nın on yıllık dönüm noktasını kutluyoruz. Bu vesileyle Ekim 2026’da Rusya’da düzenlenecek özel etkinliği not ediyoruz. Ayrıca, ilk İnovasyon Çağrısı, Pilot Amiral Gemisi Çağrısı ve7.Düzenli Araştırma Projeleri Çağrısı’nın başlatılmasını memnuniyetle karşılıyoruz ve sonuçlarını sabırsızlıkla bekliyoruz.

76. Gençliğin inovasyonu teşvik etmedeki ve toplumsal refahımıza, ekonomik büyümemize ve gelecekteki rekabet gücümüze katkıda bulunmadaki önemli rolünü göz önünde bulundurarak, BRICS üyelerini Genç Bilim İnsanları Forumu ve Genç Yenilikçiler Ödülü gibi mevcut mekanizmalar aracılığıyla genç araştırmacıların ve girişimlerin katılımını desteklemeye teşvik ediyoruz. Ayrıca, inovasyon ekosistemlerini güçlendirmeyi ve sürdürülebilir ve kapsayıcı büyümeyi teşvik etmeyi amaçlayan girişimleri de takdirle karşılıyoruz; bunlara, BRICS Genç Bilim İnsanları ve Genç İnovasyoncular mezunları arasında katılım ve ağ oluşturmayı sağlamak ve aralarındaki diyalog, ağ oluşturma ve gönüllü değişimi kolaylaştırmak amacıyla önerilen BRICS Gençlik Startupları için Sanal Platform da dahildir.

77. Dijital ve BİT ekosistemlerinin ekonomik kalkınma, sosyal kapsayıcılık, hizmet sunumunun iyileştirilmesi, sürdürülebilir büyüme, dayanıklılık ve inovasyon için kritik bir temel olduğunu kabul ediyor ve egemen ve kendine yeten bir dijital ekosistem oluşturma yolunda BRICS işbirliğinin derinleştirilmesini vurguluyoruz. Bu bağlamda, dijital ekosistemleri güçlendirmek, geniş ölçekte hizmet sunmak ve herkes için sosyal ve ekonomik fırsatları artırmak amacıyla ulusal önceliklere ve koşullara dayalı olarak dayanıklı, güvenli, emniyetli, kapsayıcı ve birbiriyle uyumlu dijital kamu altyapısı ile dijital kamu mallarının dönüştürücü potansiyelini vurgulamaktayız. BRICS ülkelerinin dijital dönüşümü için dijital kamu altyapısı çözümlerine yönelik pilot projeler başlatılmasına yönelik öneriyi not ediyoruz.

78. Gelecekteki ağların araştırma ve geliştirilmesinin, BRICS ülkeleri arasında dijital dönüşümün ve bağlantılılığın teşvik edilmesi açısından büyük önem taşıdığının farkındayız ve tüm BRICS üyelerini BIFN için bir ulusal şube aday göstermeye teşvik ediyoruz. Bu bağlamda, ilgili bilgi portalı önerisini de içeren, BRICS ülkeleri için bir dijital ekosistem işbirliği ağının kurulmasına yönelik öneriyi not ediyoruz.

79. Ölçeklenebilir, bağlama duyarlı ve işbirliğine dayalı yaklaşımlar yoluyla dijital beceri kazandırma, araştırma işbirliği ve kapasite geliştirme alanlarında işbirliğinin güçlendirilmesini teşvik ediyoruz. Bu bağlamda, BRICS üye devletleri için kapasite geliştirme merkezleri kurulmasına yönelik öneriyi, geleceğe hazır bir işgücü yetiştirmeye yönelik övgüye değer bir çaba olarak değerlendiriyoruz. Ayrıca, BRICS ülkeleriyle politika deneyimlerini paylaşmak amacıyla “Evrensel ve Dayanıklı Dijital Bağlantı El Kitabı”nın hazırlanmasına yönelik çabaları takdir ediyoruz. Dahası, 2026 Dijital BRICS Forumu’nun düzenlenmesini memnuniyetle karşılıyoruz. Ayrıca, Dijital Kamu Altyapısı Odak Grubu toplantısının gerçekleştirildiğini de not ediyoruz.

80. Çocuklar için güvenli bir dijital ortam sağlamaya yönelik taahhüdümüzü, proaktif önlemler, farkındalık artırma, önleme, en iyi uygulamaların paylaşımı, kapasite geliştirme ve kullanıcı odaklı koruma gibi yollarla vurgulamak istiyoruz. Ayrıca, hedefli önleyici ve farkındalık artırıcı önlemlerin gerekli olduğu yaşlılar ve savunmasız durumdaki kişiler için de güvenli bir dijital ortam sağlamaya yönelik taahhüdümüzü vurgulamaktayız.

81. Yapay Zekanın (AI) herkes için ekonomik büyümeyi ve sürdürülebilir kalkınmayı teşvik etmek açısından muazzam bir fırsat sunduğunu kabul ediyoruz. Ayrıca, AI kaynaklarına erişilebilirliği artırırken aynı zamanda AI sistemlerinin güvenliğini, emniyetini, kapsayıcılığını ve güvenilirliğini sağlamak, AI sistemlerinin enerji verimliliğini teşvik etmek, AI bilimi ve inovasyonunu desteklemek, güvenilir AI teknolojileri geliştirmek, ekonomik büyüme ve toplumsal fayda için AI’dan yararlanmak ve potansiyel riskleri azaltmak amacıyla uluslararası işbirliğinin, tüm ülkeler, özellikle de Küresel Güney ülkeleri için adil, eşitlikçi ve müreffeh bir geleceği teşvik etmek açısından hayati önem taşıyacağını belirtiyoruz. Hindistan’ı Şubat 2026’da Yapay Zeka Etki Zirvesi’ni başarıyla düzenlemesinden dolayı tebrik ediyor ve Zirve’nin ortak önceliklerin ilerletilmesi için uluslararası işbirliğinin güçlendirilmesine katkıda bulunacağını kabul ediyoruz. Ayrıca, Şanghay’da düzenlenen Dünya Yapay Zeka Konferansı ve Küresel Yapay Zeka Yönetişimi Üst Düzey Toplantısı’nı ve bu toplantının, herkesin yararına ve iyiliği için yapay zeka alanında uluslararası işbirliğinin güçlendirilmesine yaptığı katkıyı takdir ediyoruz. Yapay Zekanın Küresel Yönetişimi Konusunda BRICS Liderleri Bildirisi’ni uygulamaya koymayı taahhüt ediyoruz.

82. Özellikle Küresel Güney için iklim değişikliğiyle bağlantılı olanlar da dahil olmak üzere afet risklerinin giderek artan karmaşıklığını kabul ederken, afet kaynaklı hasarı azaltmak ve altyapıyı, insan hayatını ve geçim kaynaklarını korumak amacıyla ulusal afet riskini azaltma sistemlerini ve kapasitelerini iyileştirmek için BRICS işbirliğine olan bağlılığımızı yeniden teyit ediyoruz; hazırlık ve kendi kendine yeterliliği sağlamak amacıyla geleneksel, yerli ve yerel bilgi birikimini ve topluluk temelli yaklaşımları paylaşmak; ayrıca kapsamlı altyapı geliştirme için kamu ve özel sektör yatırımları da dahil olmak üzere yeterli, öngörülebilir ve erişilebilir finansmanı harekete geçirmek. Bu bağlamda, BRICS Afet Yönetimi Erken Uyarı Verileri Entegrasyonu Kılavuzunu ve BRICS İklime Dayanıklı Kentsel Altyapı Gönüllü İlkelerini memnuniyetle karşılıyoruz.

83. Altyapı sistemlerinin iklim ve afet risklerine karşı dayanıklılığının güçlendirilmesinin, sürdürülebilir kalkınmanın sağlanması için hayati önem taşıdığını vurgulamaktayız. Bu bağlamda, Afetlere Dayanıklı Altyapı Koalisyonu’nun (CDRI), teknik yardım, bilgi paylaşımı, destekleyici politika ve finansman yaklaşımları yoluyla üye ve ortak ülkelerin altyapı sistemlerine dayanıklılığı entegre etmelerine destek veren uluslararası bir ortaklık olarak üstlendiği rolü takdir etmekteyiz. Kanıt temelli politika yapımına dayalı olarak sürdürülebilir dayanıklılık oluşturmaya yatırım yapmanın, önlemeye öncelik vermenin ve öngörülü önlemler almanın önemini vurgulamaktayız. Ayrıca, hazırlık ve müdahale kapasitelerini güçlendirmek için erken uyarı sistemlerinin ve riske dayalı planlamanın geliştirilmesinin önemini de vurgulamaktayız.

84. BRICS üyelerinin, DTÖ kurallarına aykırı ve haksız tek taraflı korumacı önlemlerden farklı şekillerde etkilenen çok çeşitli toplumları ve medeniyetleri temsil ettiğini ve BRICS’in, karşılıklı yarar sağlayan sürdürülebilir kalkınma için adil, istikrarlı ve öngörülebilir bir ortamın teşvik edilmesine odaklanması gerektiğini kabul ediyoruz. Gelişmekte olan ülkelerin modernizasyon çabalarına yönelik ihtiyaçlarına özel önem vererek, daha dayanıklı, güvenilir ve istikrarlı tedarik zincirleri oluşturmanın önemini vurgularız. Bu bağlamda, BRICS’in, her üyenin kendi yasaları, düzenlemeleri ve politikaları doğrultusunda ticaret ve yatırım girişimlerini teşvik etmek, teknik işbirliği yapmak, üretim kapasitelerini artırmak ve teknoloji transferini desteklemek de dahil olmak üzere, gelişmekte olan ülkelerin ve yükselen pazarların küresel imalat ve üretimin daha yüksek katma değerli segmentlerine daha geniş ve daha adil bir şekilde katılımı için çalışması gerektiği konusunda mutabık kalıyoruz.

85. Ekonomik büyüme ve refahın itici gücü olarak Mikro, Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelerin (MSME’ler) uluslararasılaşmasını güçlendirme konusundaki taahhüdümüzü yeniden teyit ediyoruz. Uygun maliyetli finansmana erişimin, MSME’lerin ticarete katılımını ve Küresel Değer Zincirlerine (GVC’ler) entegrasyonunu sınırlayan başlıca bir darboğaz ve yapısal kısıtlama olmaya devam ettiğini ve bunun MSME’lerin ticarete katılımını ve Küresel Değer Zincirlerine (GVC’ler) entegrasyonunu sınırladığını kabul ediyoruz. Bilgi asimetrilerini azaltmak, risk değerlendirmesini iyileştirmek ve yeterli hizmet alamayan MSME’lerin resmi finansmana erişimini genişletmek amacıyla çeşitli ve ilgili veri kaynaklarından yararlanan, İhracata Yönelik MSME’ler için Kredi Değerlendirme Çerçevelerine İlişkin BRICS Kılavuz İlkelerini memnuniyetle karşılıyoruz. MSME’lerin ticaret finansmanına daha kolay erişimini kolaylaştırmak için dijital ve platform tabanlı çok paydaşlı çözümler de dahil olmak üzere yenilikçi finansman mekanizmalarının teşvik edilmesinin önemini anlıyoruz. Fatura iskontosunu kolaylaştırmayı, MSME’lerin işletme sermayesine erişimini sağlamayı ve uluslararası ticarete katılımlarını güçlendirmeyi amaçlayan BRICS üyeleri için bir Fatura İskonto Mekanizması kurulmasının incelenmesine yönelik Jaipur Konsensüsünü memnuniyetle karşılıyoruz.

86. Küresel Değer Zincirlerinin (GVC’ler) dayanıklı, verimli, öngörülebilir, üretken, şeffaf, güvenli, adil, istikrarlı ve kapsayıcı olmasını sağlamak için işbirliğinin önemini bir kez daha vurguluyoruz. GVC’lerde dijitalleşmeye yönelik çabaları memnuniyetle karşılıyoruz. Bu bağlamda, iç öncelikler, ulusal yasalar ve her bir Üye’nin uluslararası yükümlülükleri ile uyumlu ve sürdürülebilir büyümeye katkıda bulunacak şekilde, ticaretin kolaylaştırılması, kapasite geliştirme, kritik altyapı, endüstriyel kapasiteler, gelişmiş bağlantı, fikri mülkiyetin korunması ve teknolojiye güvenli, emniyetli ve uygun maliyetli erişimin teşvik edilmesi ve hızlandırılması için fırsatları destekleyecek teknik işbirliğini teşvik ediyoruz. BRICS ülkeleri arasındaki ticareti artırmak için birbirini güçlendiren politika araçlarının potansiyelini araştırmayı amaçlıyoruz. Küresel Değer Zincirleri (GVC’ler) Konusunda BRICS Ortak Anlaşmasına İlişkin Çalışma Planının uygulanmasını destekliyor ve BRICS GVC Eylem Planı 2026-2030’un ve burada bahsedilen tüm girişimlerin daha da geliştirilmesini memnuniyetle karşılıyoruz. Ayrıca, bu Eylem Planının, gelişmekte olan ve gelişen ekonomilerin (EMDC’ler) değer zincirinde yukarı doğru ilerlerken karşılaştıkları zorlukları özel olarak ele alması gerektiğini vurguluyoruz.

87. BRICS üye ülkelerinin Özel Ekonomik Bölgelerinin (SEZ) potansiyelini, ticareti, yatırımı, endüstriyel işbirliğini, inovasyonu ve dayanıklı ve sürdürülebilir Küresel Değer Zincirlerine (GVC) entegrasyonu teşvik etmek için köklü mekanizmalar olarak değerlendirme konusunda ortak bir iradeye sahibiz. Bunu, işletmelere elverişli bir iş ortamı, verimli altyapı, basitleştirilmiş düzenleyici prosedürler ve iş yapma kolaylığını artıran diğer kolaylaştırıcı önlemler sunarak gerçekleştirmeyi hedefliyoruz. Her bir BRICS üyesinin farklı kapasitelerini göz önünde bulundurarak, paydaşların daha verimli, şeffaf ve kesintisiz bir ortamda faaliyet gösterebilmeleri için, bağlantılılık ve ticaretin kolaylaştırılması alanlarında, özellikle de ticaret belgelerinin dijitalleştirilmesi konusunda işbirliği kurmayı hedefliyoruz.

88. Ham elmas ticaretini düzenleyen tek küresel hükümetlerarası sertifikasyon sistemi olan Kimberley Süreci’ne desteğimizi yeniden teyit ediyor ve çatışma elmaslarının pazarlara girmesini önleme konusundaki kararlılığımızı vurguluyoruz. Hindistan’ın 2026 yılında Kimberley Süreci’ne başkanlık etmesini memnuniyetle karşılıyoruz. Ham elmas ticaretinin serbestliğini ve küresel elmas endüstrisinin sürdürülebilir kalkınmasını sağlamak amacıyla Afrika’daki elmas madenciliği yapan ülkelerin de katıldığı Gayri Resmi BRICS İşbirliği Platformu’na dikkat çekiyoruz. BRICS içinde ve küresel pazarda elmas ve değerli metaller ticaretini teşvik etmek için uygulanabilir mekanizmaları incelemeye devam edeceğiz.

89. BRICS üyeleri arasında pragmatik ekonomik işbirliğini derinleştirme ve daha yakın bir ekonomik ortaklığı geliştirme konusundaki kararlılığımızı yeniden teyit ediyoruz. BRICS Ekonomik Ortaklık Stratejisi’nin, işbirliğimize yön veren genel çerçeve olarak işlevini sürdürdüğünü ve üye ülkelerin öncülüğünde sektörel stratejilerin, programların ve yol haritalarının daha da geliştirilmesi için temel oluşturduğunu kabul ediyoruz. 2025 yılında Brezilya’nın başkanlığı döneminde BRICS Ekonomik Ortaklık Stratejisi’nin sonuçlandırılmasına yönelik kaydedilen ilerlemeyi takdirle karşılıyoruz ve 2026 yılında Hindistan’ı, 2025 yılında liderler tarafından verilen görevi yerine getirerek BRICS 2030 Ekonomik Ortaklık Stratejisi’nin ilerleyişini başarıyla yönlendirdiği için övgüyle karşılıyoruz.

90. BRICS Ödeme Görev Gücü’nün (BPTF), BRICS Sınır Ötesi Ödemeler Girişimi kapsamında Kazan ve Rio Bildirilerinde tarafımızca sunulan kılavuzlardan yararlanarak, verimli sınır ötesi ödeme mekanizmalarına yönelik pragmatik çözümler bulma yönündeki çabalarını takdirle karşılıyoruz. Bu bağlamda, ulusal önceliklere saygı göstererek ve herkese uyan tek bir yaklaşım olmadığını kabul ederek, ödeme ve mesajlaşma kanallarının sınır ötesi birlikte çalışabilirliğini incelemek için yapılan çalışmaları ve BRICS yerel para birimlerini kullanarak ticari ödemeleri ve yatırımları teşvik etmeye yönelik tartışmaları takdir ediyoruz. BPTF’yi, devam eden çalışmalardan yararlanarak, BRICS ülkeleri arasında hızlı, düşük maliyetli, daha erişilebilir, verimli, şeffaf ve güvenli sınır ötesi ödemeler için pratik çözümlerin bulunmasını kolaylaştırmak üzere görüşmelere devam etmeye teşvik ediyoruz.

91. Kamu-Özel Sektör Ortaklıkları (PPP) ve Altyapı Görev Gücü’nün çalışmalarını memnuniyetle karşılıyoruz. Görev Gücü’nün PPP modelleri ve yöntemleri ile risk azaltma mekanizmalarına ilişkin Teknik Raporu’nu memnuniyetle karşılıyoruz; bu rapor, üye ülkelerin PPP ekosistemlerini güçlendirmeleri ve risk dağıtım çerçevelerini iyileştirmeleri açısından değerli bir bilgi kaynağı olacaktır.

92. Üyeler arasındaki ticareti desteklemek üzere daha kendi kendine yeten bir BRICS sigorta ekosistemi oluşturmak için BRICS’in kolektif potansiyelinden yararlanılması gerektiğini ve reasürans kapasitelerinin artırılmasına yönelik tartışmaların sürdürülmesi gerektiğini kabul ediyoruz. Önceki Başkanlık dönemlerinin çalışmalarına dayanarak, ortak risk modelleri geliştirmek, en iyi uygulamaları paylaşmak ve uzmanlık kapasiteleri oluşturmak için gönüllü bir ortak kapasite platformu olarak BRICS Sigorta Dayanıklılık Merkezi (BIRC) konseptinin araştırılmasına ilişkin ilgilenen üyeler arasında devam eden tartışmaları memnuniyetle karşılıyoruz.
Ortak risk modelleri geliştirmek, en iyi uygulamaları paylaşmak ve uzmanlık kapasiteleri oluşturmak amacıyla kurulacak gönüllü bir ortak kapasite platformu olarak değerlendirilmesini memnuniyetle karşılıyoruz. Bu bağlamda üyeler, Hindistan’ın Gujarat’taki GIFT City Uluslararası Finansal Hizmetler Merkezi’nde (IFSC) ilgilenen üyelerin katılımına açık bir BRICS Risk Laboratuvarı’na ev sahipliği yapma önerisiyle ilgili görüşmeleri ilerletme konusunda ilgi gösterdiler. BRICS ülkelerinden düzenleyici kurumlar ve reasürans şirketlerini içeren ilgili paydaşların gönüllü katılımıyla, BRICS üyelerinin (reasürans) kapasitesinin artırılmasına ilişkin daha fazla görüşme yapılmasını sabırsızlıkla bekliyoruz.

93. Yeni Yatırım Platformu (NIP) konusunda teknik düzeydeki çabaların sürdürülmesi ve Brezilya Başkanlığı döneminde nihai hale getirilen kılavuz ilkelerden yola çıkılarak ilerleme kaydedilmesi yönündeki desteğimizi yineliyoruz. Ayrıca, NIP ile ilgili görüşmelerin ilerletilmesinde Hindistan Başkanlığı döneminde kaydedilen ilerlemeyi memnuniyetle karşılıyoruz. Teknik diyalog ve bilgi paylaşımı platformu olarak BRICS Maliye Gündemi kapsamında özel bir Çalışma Grubu kurulması konusunda üyeler arasında yürütülen yapıcı teknik görüşmeleri not ediyoruz. Ulusal egemenliğe, çeşitli düzenleyici çerçevelere ve mevcut kurumsal yetki alanlarına saygı gösterilirken, uzlaşmaya dayalı, aşamalı ve üye odaklı bir yaklaşımla çalışmalara devam edilmesi konusunda üyeler tarafından ifade edilen geniş desteği takdir ediyoruz. Operasyonel yöntemler ve ilgili BRICS kurumlarının rolü konusunda ortak bir anlayışın geliştirilmesi amacıyla, Çalışma Grubu’nun Görev Tanımı’nın daha da iyileştirilmesi de dahil olmak üzere teknik işbirliğinin sürdürülmesini teşvik ediyoruz.

94. Takas ve saklama altyapısı konusunda diyalog için uygun olabilecek formatların araştırılmasına yönelik teşvikimizi yineleyerek, üye ülkeler genelinde takas ve saklama sistemlerinin çeşitli hukuki, kurumsal, düzenleyici ve teknik boyutlarını ele alan teknik çalıştayı not ediyoruz; bu çalıştay, BRICS yargı bölgeleri arasında karşılıklı anlayışı derinleştirecek ve ilgili paydaşlar arasında bilgi, deneyim ve teknik diyalog ile işbirliğinin gönüllü olarak sürdürülmesi için bir temel oluşturacaktır.

95. Finans sektörü için siber güvenlik alanındaki gelişmeler ve eğilimler, Yapay Zeka (AI) ve kuantum hesaplama gibi yeni teknolojiler konusunda deneyimlerin paylaşılmasını memnuniyetle karşılıyoruz. Yeni teknolojilerin getirdiği fırsatları ve riskleri değerlendirmek üzere EMDE odaklı bir yaklaşımın benimsenmesi kapsamında BRICS Hızlı Bilgi Güvenliği Kanalı (BRISC) ve BRICS Fintech Çalışma Grubu bünyesinde yürütülen çalışmaları takdir ediyoruz. Finans sektöründe siber dayanıklılığı güçlendirmede kolektif ve koordineli yaklaşımların, karşılıklı öğrenmenin ve pratik işbirliğinin önemini vurgulayan BRICS Siber Tatbikat ve Alıştırmalarının yıllık olarak gerçekleştirilmesinin önemini kabul ediyoruz. Merkez bankacılığının yeni gelişen alanlarında uzmanlık geliştirmeyi amaçlayan BRICS Merkez Bankası Kapasite Geliştirme Merkezi’ni memnuniyetle karşılıyoruz.

96. İklim değişikliğinin ülkeler arasında orantısız bir yük oluşturduğunu ve gelişmekte olan ve gelişmiş ekonomilerin (EMDE’ler) iklimle ilgili risk ve kırılganlıkların ele alınmasında özel zorluklarla karşı karşıya olduğunu, ayrıca özellikle uyum tedbirleri için finansman ihtiyaçlarında önemli boşluklar bulunduğunu kabul ediyoruz. Bu bağlamda, merkez bankası önlemlerini ve sürdürülebilir finans eğilimlerini inceleyen, iklim finansmanı projelerinin hem küresel düzeyde hem de BRICS ülkeleri içinde daha bankaya uygun hale getirilme olasılığını araştırma çabalarını da içeren “Uyum Dahil Sürdürülebilir ve Yeşil Finansın Optimize Edilmesinde Merkez Bankalarının Rolü” başlıklı raporu memnuniyetle karşılıyoruz.

97. BRICS Acil Rezerv Anlaşması (CRA) Teknik Ekibinin, CRA’nın operasyonel dayanıklılığını artırma ve kriz dönemlerinde daha hızlı tepki verebilir hale getirme yönündeki çabalarını takdir ediyoruz. CRA Anlaşması’nda yapılan değişiklikler, CRA’nın bir BRICS finansal güvenlik ağı olarak daha esnek ve hızlı tepki verebilir bir şekilde işlev görmesine yardımcı olacaktır. Dokuzuncu CRA Test Çalışmasının zamanında tamamlanmasını ve “Küresel Ekonomik Belirsizlikler ve BRICS Üzerindeki Etkileri” temalı yedinci BRICS Ekonomi Bülteninin yayınlanmasını sabırsızlıkla bekliyoruz. CRA’ya katılma niyetini beyan eden yeni BRICS üyelerinin katılımına değer veriyoruz ve bu ülkelerin gönüllülük esasına dayalı olarak ve ülkeye özgü koşullara uygun şekilde CRA’ya dahil edilmesine ilişkin görüşmelerin zamanında tamamlanmasını bekliyoruz.

98. Adil, kapsayıcı, istikrarlı ve verimli bir uluslararası vergi sistemine ve değişen uluslararası vergi zorluklarının ele alınmasında BRICS üyeleri arasındaki işbirliğinin güçlendirilmesine olan bağlılığımızı yeniden teyit ediyoruz. Ayrıca, bilgi paylaşımını ve kapasite geliştirmeyi teşvik ederken, Birleşmiş Milletler Uluslararası Vergi İşbirliği Çerçeve Sözleşmesi ve protokolleri gibi uluslararası forumlarda yapıcı katılımı destekleyerek, dayanıklılık, yenilikçilik, işbirliği ve sürdürülebilirlik yoluyla BRICS Vergi İşbirliğini güçlendirme konusundaki kararlılığımızı bir kez daha teyit ediyoruz. Hindistan’ın başkanlığı döneminde, Uluslararası Vergilendirme ve Transfer Fiyatlandırması ile Gelir İstatistikleri Çalışma Gruplarının kurulması da dahil olmak üzere, BRICS vergi makamları arasındaki kurumsal işbirliğini derinleştirmek amacıyla başlatılan girişimleri memnuniyetle karşılıyoruz. Genç Vergi Uzmanları için yüz yüze kapasite geliştirme programını ve BRICS Vergi Alanında Kadınlar Ağı’nın ilerlemesini memnuniyetle karşılıyoruz. Ayrıca, mevcut ve yeni mekanizmalar aracılığıyla inovasyon ve bilgi paylaşımını teşvik etmeye yönelik devam eden çabaları takdir ediyor; BRICS Vergi Destek Ağı’nın kurulması ve BRICS Vergi Çapraz Öğrenme Laboratuvarı’nın faaliyete geçirilmesi ile BRICS Vergi İşbirliği Aracı’nın daha da geliştirilmesine yönelik girişimleri memnuniyetle karşılıyoruz.

99. 2012’deki kuruluşundan bu yana BRICS ülkeleri arasında gümrük işbirliğinin derinleştiğini kabul ediyoruz. BRICS Gümrük Mükemmellik Merkezlerini, Üyelerin ihtiyaçlarına cevap veren hedef odaklı eğitim ve teknik işbirliği programları yürütmeye teşvik ediyoruz. Biz Gümrük Konularında İşbirliği ve Karşılıklı İdari Yardımlaşmaya İlişkin BRICS Anlaşması konusunda varılan mutabakatı, gerekli ulusal süreçlerin tamamlanmasına bağlı olarak anlaşmanın imzalanmasına hazır olan Üyelerin bu konudaki istekliliğini ve tüm BRICS ülkelerinin katılımını sağlamaya yönelik çabaları memnuniyetle karşılıyoruz. Ulusal çerçeveler ve öncelikler dikkate alınarak, BRICS AEO Eylem Planı 2026’nın gönüllü olarak uygulanması, bilgi alışverişi, kapasite geliştirme, en iyi uygulamaların paylaşılması ve karşılıklı tanıma yoluyla Yetkili Ekonomik Operatörler (AEO) programları konusunda işbirliğini güçlendirmeye devam etme çabalarını takdir ediyoruz; uygun olduğu durumlarda, BRICS üyeleriyle istişare içinde, ilgili BRICS Başkanlığı tarafından koordine edilerek, karşılıklı olarak belirlenen sınır ötesi kaçakçılık eğilimleri, ortak öncelikler ve operasyonel uygulanabilirlik temelinde, yıllık bir girişim olarak BRICS Ortak Gümrük Yaptırım Operasyonu’nun gerçekleştirilmesi için çalışmak; ve ilk Ortak Gümrük Yaptırım Operasyonu’ndan edinilen deneyimlerden yararlanarak operasyonel koordinasyonu iyileştirmek ve karşılıklı olarak belirlenen ve ortaya çıkan gümrük tehditlerini ele almak.

100. Hindistan Başkanlığı’nın, BRICS ve diğer gelişmekte olan ve gelişmiş ekonomiler (EMDE’ler) için önem arz eden ortak büyüme ve kalkınma zorluklarını ele almak üzere özel bir platform olarak “BRICS Büyüme ve Kalkınma Görev Gücü”nü kurma girişimini memnuniyetle karşılıyoruz. Bu Görev Gücü’nü, BRICS ülkelerine kendi ulusal bağlamlarına ve kalkınma önceliklerine uygun büyüme modellerini tartışabilecekleri bir alan sağlayan bir platform olarak görüyoruz. Dayanıklılık, İnovasyon, İşbirliği ve Sürdürülebilirlik temellerini kapsayan Görev Gücü’nün iki çalışma kolu kapsamında yürütülen çalışmaları takdirle karşılıyoruz. Kalkınma finansmanı mimarisi reform gündeminde uzlaşma alanlarını belirleyen, dijital dönüşüm, yapay zeka ve yapısal reformların makroekonomik ve finansal etkilerine ilişkin ortak bir anlayışın oluşmasını kolaylaştıran ve BRICS üyelerinin ilgili çok taraflı forumlara katılımına katkı sağlayan Görev Gücü Başkanının Özet Raporu ile Teknik Notları memnuniyetle karşılıyoruz. BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC) ve Paris Anlaşması ilkelerinden yola çıkarak iklim finansmanı konusundaki ortak bakış açılarını yansıtan Tartışma Notunu takdirle karşılıyoruz. Görev Gücü’nün çalışmalarının, Maliye Bakanlıkları ve Merkez Bankaları’nın çalışma akışlarıyla uyumlu bir şekilde sürdürülmesini teşvik ediyoruz. Ayrıca, Sürdürülebilir Kalkınma için Yaşam Tarzı Finansman Mekanizmaları Derlemesi’ni ve BRICS ülkelerinin sürdürülebilir kalkınma için finansman mobilize etme yaklaşımlarını vurgulayan İklimle İlgili Kırılganlıkların Gözden Geçirilmesi raporunu da dikkate alıyoruz. Sürdürülebilir büyüme için yapay zekadan yararlanma fırsatlarını vurgulayan Yapay Zeka ve Yeşil Ekonomi Tartışma Belgesi’ni de memnuniyetle karşılıyoruz.

101. Nüfusun yaşlanması ve geniş çaplı kayıt dışı işgücünün getirdiği zorlukların farkında olarak, emeklilik düzenlemeleri ve emeklilik gelir güvenliği konusunda işbirliğini güçlendirmek amacıyla Hindistan’ın başkanlığı döneminde bir BRICS emeklilik düzenleyicileri ve denetçileri forumu kapsamında düzenlenen çalıştayları memnuniyetle karşılıyoruz. Düzenleme ve denetim kurumları arasında düzenlenen ve emeklilik düzenlemeleri ile emeklilik gelir güvenliği konusunda işbirliğini güçlendirmeyi amaçlayan çalıştayları memnuniyetle karşılıyoruz.

102. 2025 Rio Deklarasyonu’nda belirtilen kılavuz ilkeler doğrultusunda BRICS Çok Taraflı Garantiler (BMG) girişiminin ilerletilmesinde kaydedilen ilerlemeyi memnuniyetle karşılıyoruz. Bu girişimin, BRICS ülkeleri ve Küresel Güney’deki kalkınma projeleri için özel sermayeyi harekete geçirme, kredi itibarını artırma ve finansman maliyetlerini düşürme potansiyelini takdir ediyoruz. Teknik çalışmaların sürdürülmesini ve pilot işlemlerin geliştirilmesini teşvik ediyoruz.

103. Politika araştırmaları ve entelektüel kaynak paylaşımındaki rolünü takdir ederek, Hindistan’ın başkanlığında faaliyet gösteren BRICS Finans Düşünce Ağı’nın, kapsayıcı kalkınma ve dayanıklı altyapının finansmanı için fintech’ten yararlanma konusundaki sürekli katkısını memnuniyetle karşılıyoruz. Araştırma çıktılarının ve yaygınlaştırılmasının güçlendirilmesine yönelik çabaları destekliyoruz.

104. Nagpur’da düzenlenen BRICS Ulaştırma Bakanları Toplantısı’nın sonuçlarını memnuniyetle karşılıyoruz ve ulaşım işbirliğini yürütürken tüm üye devletlerin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı göstererek, tüm paydaşların taleplerini karşılamak ve BRICS ülkelerinin ulaşım potansiyelini artırmak amacıyla, sivil havacılık da dahil olmak üzere ulaşım diyaloğunu daha da ilerletmeyi sabırsızlıkla bekliyoruz. Ekonomik büyüme, bağlantılılık ve çevresel sürdürülebilirlik açısından ulaştırma altyapısının kritik rolünü kabul ederek, sürdürülebilir ve dayanıklı bir ulaştırma altyapısı geliştirmek amacıyla ulaştırma politikası, yatırım, teknoloji ve kapasite geliştirme alanlarında işbirliğini derinleştirme konusundaki BRICS ülkelerinin taahhüdünü yeniden teyit ediyoruz. Bu bağlamda, BRICS ülkeleri genelinde ulaşım altyapısının geliştirilmesi ve bakımına döngüsel ekonomi ilkelerinin entegre edilmesinin ve uluslararası havacılıkta karbon emisyonlarını azaltmanın bir yolu olarak Sürdürülebilir Havacılık Yakıtları ile Düşük Karbonlu Havacılık Yakıtlarının teşvik edilmesinin önemini kabul ediyoruz. Sürdürülebilir Havacılık Yakıtları konulu BRICS Forumu’nu, yenilenebilir enerji potansiyellerimizden yararlanırken Ulaşımın Karbonsuzlaştırılmasına İlişkin Bilgi Alışverişi için BRICS İşbirliği Çerçevesi’ni ve erişilebilir, uygun fiyatlı, kapsayıcı ve akıllı kentsel ulaşım çözümleri konusunda bilgi alışverişi ve işbirliği için BRICS Kentsel Mobilite Merkezi’nin kurulmasını memnuniyetle karşılıyoruz. BRICS Lojistik Tedarik Zinciri İşbirliği Çerçevesi’nin kurulmasını memnuniyetle karşılıyoruz ve BRICS Demiryolu Araştırma Ağı önerisi üzerine tartışmaların yapılmasını teşvik ediyoruz.

105. Uluslararası Sivil Havacılık Sözleşmesi’nin 50(a) maddesine ilişkin 2016 tarihli değişikliğin yürürlüğe girmesini memnuniyetle karşılıyoruz; bu değişiklik, Afrika ve Asya-Pasifik dahil olmak üzere yeterince temsil edilmeyen bölgelere dört koltuk ekleyerek ICAO Konseyi’nin üyelik yapısını genişletmektedir. Ayrıca, Afrika Birliği tarafından tek Afrika adayı olarak onaylanan Etiyopya’nın adaylığını ve Endonezya’nın, 43.(Olağanüstü) ICAO Genel Kurulu sırasında yapılacak yaklaşan seçimlerde Konsey’deki ilave koltukları üstlenmek üzere adaylıklarını memnuniyetle karşılıyoruz.

106. Yeni Delhi’de düzenlenen BRICS Kentleşme Forumu’nu ve Bakanlar Bildirisi’nin kabul edilmesini memnuniyetle karşılıyoruz. Yeterli, güvenli ve uygun fiyatlı konut, su ve sanitasyon, sürdürülebilir hareketlilik, uyumlu ve verimli ulaşım, atık yönetimi ve diğer temel kentsel hizmetler alanlarında işbirliğinin güçlendirilmesi yoluyla, insan odaklı kentsel kalkınmayı ilerletme ve kapsayıcı, sürdürülebilir, dayanıklı ve yaşanabilir şehirler yaratma konusundaki taahhüdümüzü yeniden teyit ediyoruz. Ayrıca, dayanıklı ve sürdürülebilir kentsel kalkınmayı desteklemek amacıyla uygulamalı araştırma, bilgi paylaşımı ve kapasite geliştirme platformu olarak BRICS Kentsel Araştırma ve Bilgi Ağı’nın kurulmasını takdirle karşılıyoruz.

107. İklim değişikliği gibi ortak gezegenimizi ve geleceğimizi tehdit eden zorlukların üstesinden gelmek için gerekli olan çok taraflılığı savunma konusundaki kararlılığımızı yineliyoruz. BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC) ve Paris Anlaşması’nın amaç, ilke ve hedeflerini gerçekleştirmek için birleşik kalmaya kararlıyız ve tüm ülkeleri, bu belgelerin tarafları olarak mevcut taahhütlerini yerine getirmeye ve iklim değişikliğiyle mücadele çabalarını sürdürmeye ve artırmaya çağırıyoruz. Ayrıca, BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nin (UNFCCC) hedefine ulaşmak amacıyla, farklı ulusal koşullar ışığında eşitlik ilkesini ve ortak ancak farklılaştırılmış sorumluluklar ile ilgili yetenekler ilkesini yansıtacak şekilde, azaltım, uyum, kayıp ve hasar ile gelişmekte olan ülkelere uygulama araçlarının sağlanmasına ilişkin hükümler de dahil olmak üzere Paris Anlaşması’nın tam ve etkili bir şekilde uygulanmasını güçlendirerek iklim değişikliğiyle mücadele etme konusundaki sarsılmaz taahhüdümüzü yeniden teyit ediyoruz. Ayrıca, yüksek borç yüklerinin birçok gelişmekte olan ülkede iklim ve kalkınma yatırımlarını daha da kısıtladığını kabul ediyor ve borç sürdürülebilirliğini artırmak, mali hareket alanını genişletmek ve sürdürülebilir kalkınma ile iklim finansmanını desteklemek için koordineli uluslararası eylem çağrısında bulunuyoruz. Bu bağlamda, İklim Değişikliği ve Sürdürülebilir Kalkınma Temas Grubu’nda BRICS işbirliğini teşvik ediyoruz. Brezilya’nın COP30 başkanlığının başarıyla sonuçlanmasını takdir ediyor ve Etiyopya’nın UNFCCC COP32 başkanlığına desteğimizi ifade ediyoruz.

108. Karbon sınır ayarlama mekanizmaları gibi uluslararası hukuka aykırı tek taraflı, cezai, ayrımcı ve korumacı önlemlere karşı çıkıyoruz ve bu tür önlemlerin, özellikle gelişmekte olan ülkeler olmak üzere, ülkelerin iklim değişikliğinin olumsuz etkilerini ele almaya, uyum kapasitesini ve dayanıklılığı artırmaya yönelik çabalarını baltaladığına dair endişelerimizi dile getiriyoruz.

109. BRICS İklim Araştırma Platformu ile BRICS Ticaret, İklim Değişikliği ve Sürdürülebilir Kalkınma Laboratuvarı’nın, BRICS üye ülkelerinde iklim ve dayanıklılığın artırılmasında sahip olduğu potansiyeli vurgulamakta ve bu platformların daha da geliştirilmesini sabırsızlıkla beklemekteyiz. 2025 İklim Finansmanı Liderler Çerçeve Bildirisini hatırlatarak, özellikle kapasite geliştirme ve deneyim paylaşımına odaklanarak karbon piyasaları alanında işbirliğinin teşvik edilmesini destekliyoruz ve BRICS Karbon Piyasaları Ortaklığı Mutabakat Anlaşması’nın, azaltım çabalarını tamamlama ve gerekli kaynakları seferber etme dahil olmak üzere, üyelerin iklim stratejilerini desteklemeye yönelik işbirliğine dayalı bir yaklaşım olarak uygulanmasını sabırsızlıkla bekliyoruz. “İnsan Odaklı ve Toplum Temelli Uyum Yaklaşımları” konulu BRICS Üst Düzey Diyaloğu ile “Karbon Piyasalarının Uyum Hedefleriyle Uyumlaştırılması” konulu Diyalog aracılığıyla gerçekleştirilen bilgi paylaşımını takdir ediyoruz.

110. İklim direncini ve sürdürülebilir kalkınmayı güçlendirmenin önemli bir yolu olarak, insan odaklı ve toplum temelli uyum konusunda BRICS ülkeleri arasında işbirliğinin artırılmasını teşvik ediyoruz. Gelişmiş ülkeler, gelişmekte olan ülkelere uyum için ek, yeterli, öngörülebilir ve erişilebilir mali kaynaklar, kapasite geliştirme desteği, teknoloji geliştirme ve transferi sağlamalıdır. Uyum kapasitesinin artırılması ve iklimle ilgili zorlukların ele alınmasında geleneksel bilgi sistemlerinin, yerli ve yerel toplulukların uygulamalarının, yerel yeniliklerin ve topluluk deneyimlerinin değerini kabul ediyor ve geleneksel bilginin bilimsel bilgi ve teknolojik yeniliklerle bütünleştirilmesi de dahil olmak üzere deneyim, bilgi ve en iyi uygulamaların paylaşılmasını teşvik ediyoruz. Bu bağlamda, Geleneksel Bilgiye Dayalı İnsan Odaklı ve Toplum Temelli Uyum Yoluyla İklim Direncini Artırmaya Yönelik BRICS İlkelerini memnuniyetle karşılıyoruz. Ulusal düzeyde belirlenen adil geçişlerin ve dengeli azaltım ve uyum eylemlerinin önemini vurgulamaktayız. Ayrıca, karbon depoları ve yutakları, ekosistem hizmetlerinin sağlayıcıları ve iklim direncine katkıda bulunan unsurlar olarak ekosistemlerin kritik rolü de dahil olmak üzere, emisyon azaltımına katkıda bulunan ve uyum kapasitesini artıran mevcut ve erişilebilir tüm çözüm ve teknolojilerin önemini vurgulamaktayız.

111. Biyolojik çeşitliliğin korunması ve sürdürülebilir kullanımının, genetik kaynakların kullanımından doğan faydaların adil ve eşit paylaşılmasının ve Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi ile Protokollerinin ve Kunming-Montreal Küresel Biyolojik Çeşitlilik Çerçevesi’nin etkili bir şekilde uygulanmasının önemini vurgulamaktayız. Kunming Biyolojik Çeşitlilik Fonu’nun kurulmasını ve Çin’in yaptığı katkıyı takdir etmekteyiz ve bu fonun, gelişmekte olan ülkelerin biyolojik çeşitliliğini korumalarına destek olma konusundaki önemli rolünü kabul etmekteyiz. Ayrıca, KMGBF için Eylem Girişimi de dahil olmak üzere BRICS ülkelerinin girişimlerine dikkat çekiyoruz. Gelişmiş ülkeleri, gelişmekte olan ülkelere yeterli, etkili, öngörülebilir, zamanında ve erişilebilir mali kaynakların sağlanmasını garanti altına almaya ve ayrıca biyolojik çeşitliliğin korunması, sürdürülebilir kullanımı ve kullanımından doğan faydaların adil ve eşit paylaşımı için gelişmekte olan ülkelere yönelik kapasite geliştirme, teknoloji geliştirme ve transferini iyileştirmelerini şiddetle tavsiye ediyoruz. Nadir türleri korumaya yönelik ülkelerimizin çabalarını takdir ederken ve büyük kedigillerin yüksek düzeyde savunmasız olduğunu dikkate alarak, Hindistan Cumhuriyeti’nin Uluslararası Büyük Kedigiller İttifakı’nı kurma girişimini not ediyoruz ve BRICS ülkelerini büyük kedigillerin korunması için birlikte çalışmaya teşvik ediyoruz.

112. Boreal ve tropikal ormanlar da dahil olmak üzere her tür ormanın, biyolojik çeşitliliği, su havzalarını ve toprakları korumada; ekonomik sektörler için yüksek değerli odun ve odun dışı orman ürünleri sağlamada; hidrolojik döngüleri düzenlemede; çölleşme, arazi bozulması ve kuraklıkla mücadelede; ve hayati önem taşıyan karbon yutakları olarak işlev görmedeki kritik rolünü vurgulamaktayız. Sürdürülebilir orman yönetimi ve restorasyonunu destekleyen en iyi uygulamaların paylaşılmasını teşvik ediyoruz. Ayrıca, sürdürülebilir kullanım yoluyla yerli halklar ve yerel topluluklar da dahil olmak üzere geçim kaynaklarını destekleme konusundaki rollerini de vurgulamaktayız. Ayrıca, BRICS Ülkeleri Arasında Entegre Peyzaj Temelli Yeşillendirme ve Arazi Restorasyonu İlkeleri ile Orman Yangınlarına Hazırlık ve Müdahale Konusunda Ortak Anlaşmanın kabul edilmesini memnuniyetle karşılıyoruz. Belém İklim Zirvesi’nde “Tropical Forest Forever” Fonu’nun başlatılmasını memnuniyetle karşılıyoruz ve bunu, tropikal ormanların korunması için uzun vadeli, sonuç odaklı finansmanı harekete geçirmek üzere tasarlanmış yenilikçi bir mekanizma olarak kabul ediyoruz. Fonun sermayelendirilmesini ve zamanında faaliyete geçmesini sağlamak amacıyla, potansiyel yatırımcı ülkeleri iddialı katkılar açıklamaya teşvik ediyoruz. Ayrıca, “Ormanlarımız İçin Birlikte” girişimini not ediyoruz ve bu hayati öneme sahip tropikal ekosistemlerin korunmasını, sürdürülebilir yönetimini ve restorasyonunu teşvik eden ulusal çapta büyük ölçekli yeşillendirme girişimlerini takdir ediyoruz. BAE ve Endonezya’nın ortak liderliğinde yürütülen Mangrov İklim İttifakı’nı, uluslararası işbirliği platformları olarak not ediyoruz.

113. Su kaynaklarının mevcudiyeti, çölleşme, kuraklık, arazi bozulması gibi kritik çevresel sorunların yanı sıra, ekosistemler, tarım, savunmasız durumdaki insanların geçim kaynakları ve sosyo-ekonomik kalkınma üzerinde önemli etkileri olan kum ve toz fırtınaları ile orman yangınlarının farkındayız. Bütüncül bir ekosistem restorasyonu için dağların, su kaynaklarının, ormanların, turba alanlarının ve mangrov ormanlarının, tarım arazilerinin, otlakların ve çöllerin entegre korunmasına ve sistematik yönetimine kararlıyız. 8-10 Aralık 2026 tarihleri arasında Abu Dabi’de Birleşik Arap Emirlikleri ve Senegal Cumhuriyeti’nin ortak ev sahipliğinde düzenlenecek olan 2026 Birleşmiş Milletler Su Konferansı’nın rolünü takdir ediyor ve Temiz Su ve Sanitasyon konusundaki Sürdürülebilir Kalkınma Hedefi 6’nın (herkes için su ve sanitasyonun erişilebilirliğini ve sürdürülebilir yönetimini sağlamak) uygulanmasını hızlandırmak amacıyla ilerleme kaydetmeyi ve tartışmaları ilerletmeyi sabırsızlıkla bekliyoruz.

114. Kentleşme, sanayileşme ve değişen tüketim alışkanlıklarının yol açtığı atık üretiminin artan ölçeğine ve karmaşıklığına dikkat çekiyoruz. Malzeme döngüselliğini ve kaynak verimliliğini artırmak amacıyla, ulusal öncelikler ve imkânlar doğrultusunda, Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu (EPR), eko-tasarım ve sürdürülebilir kamu alımları gibi ulusal politika araçlarıyla desteklenen entegre atık yönetimi çerçevelerinin güçlendirilmesinin önemini vurguluyoruz. Sürdürülebilir Yaşam Tarzları alanında bilgi paylaşımını, araştırmayı ve inovasyonu ilerletmek amacıyla bir BRICS Kurumları Ağı kurulması girişimini memnuniyetle karşılıyoruz. 2026 yılında BRICS Sürdürülebilir Yaşam Tarzı Haftası’nın düzenlenebileceğini memnuniyetle karşılıyoruz.

115. Yeni Kalkınma Bankası, yüksek kaliteli kalkınmanın ikinci altın on yılına girerken, tüm hissedar ülkelerde ve Küresel Güney’de kalkınma ve modernleşmenin sağlam ve stratejik bir aktörü olarak üstlendiği artan rolü takdir ediyor ve destekliyoruz. Gelişmekte olan, gelişen ve kalkınmakta olan ülkelerin (EMDC’ler) kalkınma önceliklerini ve altyapı ihtiyaçlarını karşılamada Yeni Kalkınma Bankası’nın (NDB) artan rolünü vurgulamaktayız. Banka’nın kaynakları harekete geçirme, inovasyonu teşvik etme, yerel para birimi ile finansmanı genişletme, fon kaynaklarını çeşitlendirme ve sürdürülebilir kalkınmayı ilerleten, eşitsizliği azaltan, altyapı yatırımlarını ve ekonomik entegrasyonu destekleyen etkili projeleri destekleme kapasitesini istikrarlı bir şekilde genişletmeye yönelik çabalarını teşvik ediyoruz. NDB’yi, sürdürülebilir kalkınmayı teşvik etmek, eşitsizlikleri azaltmak ve gelişmekte olan ekonomilerde dayanıklılığı desteklemek için hayati öneme sahip bir BRICS kurumu olarak kabul ediyoruz. Ayrıca, NDB’yi üye odaklı ve talebe dayalı ilkeyi benimsemeye ve Banka’nın kurumsal dayanıklılığını ve operasyonel etkinliğini artıran yönetişim çerçevesini sürekli olarak güçlendirmeye teşvik ediyoruz; böylece Banka, amaç ve işlevlerini adil ve ayrımcı olmayan bir şekilde yerine getirmeye devam edebilir. NDB Genel Stratejisi ve ilgili politikalar doğrultusunda, NDB üyeliğinin daha da genişletilmesine ve ilgilenen BRICS ülkelerinin başvurularının hızlandırılmış bir şekilde değerlendirilmesine desteğimizi yineliyoruz. Yeni Kalkınma Bankası (NDB) Yönetim Kurulu Başkanı olarak 14-15 Mayıs 2026 tarihlerinde Moskova’da 11. NDB Yıllık Toplantısı’nı düzenleyen Rusya’ya teşekkürlerimizi sunuyoruz. Hindistan’ın başkanlığı döneminde, NDB ile işbirliği içinde geliştirilen BRICS-NDB Bilgi Portalı’nın açılışını memnuniyetle karşılıyoruz. Portal, BRICS üye ülkelerindeki kalkınma deneyimlerini, en iyi uygulamaları, politika yeniliklerini ve ülke programları ile NDB tarafından finanse edilen projelerden elde edilen dersleri bir araya getirmektedir. Portal, BRICS Finans Gündemi çalışma akışlarının sonuçlarının depolandığı bir kaynak olarak hizmet vermek üzere tasarlanmış olup, başkanlık dönemleri arasında sürekliliği ve bilgi alışverişini desteklemektedir. Portalı, BRICS ülkeleri için pratik ve erişilebilir bir araç haline getirmek amacıyla daha da geliştirilmesini teşvik ediyoruz.

116. Gelişmekte olan ve yükselen ekonomilerin daha etkili, adil ve temsili bir şekilde katılımını sağlamak için küresel ekonomik yönetişimde reformların sürdürülmesi gerektiğini vurgularken, G20’nin, uluslararası ekonomik işbirliği için önde gelen küresel forum olarak üstlendiği kilit rolü vurgulamaktayız. G20, gelişmekte olan ve gelişmiş ekonomilerin eşit ve karşılıklı yarar temelinde diyalog kurmalarına olanak tanıyan bir platform sunarak, küresel zorluklara ortak çözümler aramaya, çok kutuplu bir dünyayı teşvik etmeye ve açık, ayrımcı olmayan, adil ve kapsayıcı bir uluslararası ekonomik sistem ile değer zincirlerini sağlamaya yönelik çabaları desteklemektedir. 2022-2025 yıllarında G20 BRICS ülkeleri olan Endonezya, Hindistan, Brezilya ve Güney Afrika’nın arka arkaya üstlendiği başkanlıkların mirasını korumak ve G20’nin küresel ekonomide gelişmekte olan ve yükselen ekonomilerin artan ağırlığını yeterince yansıtması ve önceliklerini gündemine dahil etmesi için Küresel Güney’in küresel ekonomik yönetişim sistemindeki sesini daha da güçlendirmek üzere birlikte çalışma isteğimizi yeniden teyit ediyoruz. 2023 yılında Hindistan’ın G20 başkanlığı döneminde Afrika Birliği’nin G20’ye katılımı ve Brezilya ile Güney Afrika başkanlıkları döneminde NDB’ye yapılan davet yoluyla, EMDEs’in G20’deki sesinin güçlendirilmesini, özellikle de bu iki kurumun daha yakın etkileşimi ve uyumuyla birlikte, memnuniyetle karşılıyoruz. G20’nin ekonomik görevine, konsensüs temelli karar alma sürecine, siyasetten arındırılmış süreçlerine, bütünlüğüne ve üyeliğinin keyfi olarak değiştirilmesinin kabul edilemezliğine dayalı olarak, G20’nin sürekli ve verimli bir şekilde işleyişinin önemini kabul ediyoruz. Bu bağlamda, Güney Afrika’nın G20’nin kurucu ülkesi ve tam üye statüsünü vurgularken, üyelikteki herhangi bir değişikliğin tüm üyelerin mutabakatına dayalı olması ve coğrafi dengeyi ile Küresel Güney ülkelerinin dünya üretimi içindeki artan payını yansıtması gerektiğini belirtmekteyiz.

117. Her bir devletin ulusal önceliklerine, yasalarına ve düzenlemelerine saygı gösterirken, kritik ve gelişmekte olan alanlar da dahil olmak üzere tüm sektörlerde adil, rekabetçi ve dayanıklı piyasa ortamlarını teşvik etmek amacıyla BRICS ülkeleri arasında rekabet hukuku ve politikası alanında işbirliğini derinleştirme konusundaki kararlılığımızı yeniden teyit ediyoruz. Sürdürülebilir enerji geçişini desteklemek amacıyla “Yenilenebilir Enerji Piyasaları Dahil Adil Rekabeti Teşvik Etmek için İşbirliğinin Güçlendirilmesi” teması altında yapılan tartışmayı not ediyoruz. Ayrıca, inovasyonu destekleyen ve tüketici refahını artıran rekabetçi ve iyi işleyen piyasaları korumak amacıyla, ortaya çıkan rekabet sorunlarını tespit etmek ve etkili bir şekilde ele almak için BRICS rekabet otoriteleri arasında işbirliğinin sürdürülmesini teşvik ediyoruz.

118. BRICS Ulusal Standartlar Kurumları (NSB’ler) arasındaki işbirliğini takdir ediyor ve Standartlaştırma Alanında İşbirliği Konusunda BRICS Mutabakat Zaptı’nın (MoU) imzalanmasına yönelik ilerlemeyi, işbirliğinin güçlendirilmesi, bilgi alışverişinin artırılması, düzenli diyalog ve ortak faaliyetler için mekanizmaların oluşturulması ve çeşitli sektörlerle ilgili uluslararası standartlaştırma süreçlerinde koordineli katılımın teşvik edilmesi açısından bir dönüm noktası olarak memnuniyetle karşılıyoruz. Ayrıca, yeni ortaya çıkan standardizasyon alanlarında ve kapasite geliştirme konusunda işbirliğini ilerletmeye yönelik girişimleri memnuniyetle karşılıyoruz; bunlara, Yapay Zeka Standardizasyonunda Ortaya Çıkan Eğilimler Konulu BRICS Teknik Oturumu, Kapasite Geliştirme için BRICS Bilgi Değişimi Oturumu ve ticaret gelişimi ile standardizasyon işbirliğini konu alan BRICS Ekonomi ve Ticaret Forumu da dahildir. Standartların geliştirilmesi, kabul edilmesi ve uygulanmasına ilişkin ulusal deneyimler, en iyi uygulamalar ve yenilikçi yaklaşımlar konusunda BRICS Ulusal Standartlar Kurumları arasında sürekli bilgi alışverişini ve BRICS ülkeleri genelinde işbirliğini ve kurumsal kapasiteleri güçlendirmek amacıyla teknik uzmanlık ve kaynakların paylaşılmasını teşvik ediyoruz.

119. Gelişen veri ekosisteminde politika oluşturma konusunda istatistiksel işbirliğinin güçlendirilmesinin önemini bir kez daha teyit ediyoruz. İstatistik sistemlerinin modernizasyonu, yenilikçi metodolojilerin ve veri kaynaklarının benimsenmesi dahil olmak üzere ortak ilgi alanlarında işbirliğinin sürdürülmesini teşvik ediyoruz. Ayrıca, üye ülkeler arasında bilgi alışverişini ve işbirliğini desteklemek amacıyla, idari ve alternatif veri kaynaklarının kullanımı, yapay zeka ve kapasite geliştirme girişimleri dahil olmak üzere ulusal istatistik reformlarına ilişkin bilgilerin derlenmesi ve periyodik olarak güncellenmesi gerektiğini de belirtmek istiyoruz. BRICS bünyesinde bilgi paylaşımının ve kapasite geliştirmenin artırılmasını teşvik ediyoruz. Şeffaflık, karşılıklı öğrenme ve BRICS üyeleri arasındaki işbirliği için değerli bir araç olarak yıllık BRICS Ortak İstatistik Yayını ve BRICS Ortak İstatistik Yayını Anlık Durum Raporunun devam ettirilmesini destekliyoruz.

120. Yüksek kaliteli ekonomik kalkınmanın temelini oluşturan fikri mülkiyetin kilit rolünü vurgulamakta, BRICS Fikri Mülkiyet (IP) Ofisleri arasında somut işbirliğini teşvik ediyoruz; işbirliğinin uygulanmasına daha iyi rehberlik etmek ve fikri mülkiyet farkındalığının artırılması, kapasite geliştirme, fikri mülkiyetin ticarileştirilmesi, patent inceleme süreci, geleneksel bilgi, Menşe İsimleri ve Coğrafi İşaretler (GI’ler) ile yapay zeka uygulamaları alanlarında BRICS Fikri Mülkiyet Ofisleri arasında karşılıklı olarak mutabık kalınan şartlar çerçevesinde bilgi alışverişini ve işbirliğini daha da genişletmek amacıyla 2026 yılında Operasyonel Kılavuz Çerçevesi’nin güncellenmesini memnuniyetle karşılıyoruz. Gelişmekte olan ülkelerin ihtiyaç ve önceliklerine saygı gösterirken, yapay zeka eğitim amaçları da dahil olmak üzere dijital ortamda kullanılan fikri mülkiyet haklarına saygının teşvik edilmesi ve hak sahiplerine adil bir ücret ödenmesi konusunda işbirliğinin önemini kabul ediyoruz. Yapay zeka uygulamalarının yaygınlaşmasıyla birlikte, veri kümelerinde ve yapay zeka modellerinde yeterince temsil edilmeyen bilgi, miras ve kültürel değerlerin kötüye kullanılması ve çarpıtılmasıyla ilgili risklerin farkındayız.

121. Kamu yönetiminde hesap verebilirlik, şeffaflık, etkinlik ve iyi yönetişimin teşvik edilmesinde Yüksek Denetim Kurumlarının (YDK’lar) önemli rolünü vurgulamaktayız. Ayrıca, mali ve uyum denetimlerini daha sonuç odaklı, veriye dayalı ve etkiye odaklı yaklaşımlarla tamamlayarak YDK’ların geçirdiği evrimi de takdir ediyoruz. Kentsel hareketlilik sistemlerinin denetiminde işbirliği de dahil olmak üzere, BRICS ülkelerinin YDK’ları arasında bilgi, deneyim ve iyi uygulamaların sürekli paylaşılmasını memnuniyetle karşılıyoruz. Beşinci BRICS YKÖ Başkanları Toplantısı’nda kabul edilen Bengaluru Deklarasyonu’nu hatırlatarak, BRICS YKÖ’lerinin 2027-2028 Çalışma Planı’nın uygulanması da dahil olmak üzere, daha iyi yönetişime katkıda bulunma ve BRICS ülkelerindeki vatandaşların yaşam kalitesini iyileştirme konusunda YKÖ’lerin alaka düzeyini, etkisini ve güvenilirliğini artırmaya yönelik çabaları takdir ediyoruz.

Kültürel ve halklar arası işbirliğinin güçlendirilmesi

122. Uluslarımız ve halklarımız arasında karşılıklı anlayışı, dostluğu ve işbirliğini güçlendirmede BRICS halklar arası değişimlerin ve girişimlerin önemini yeniden teyit ediyoruz. Bu bağlamda, Parlamento Forumu, BRICS Turizm Bakanları Toplantısı, İş Konseyi, İş Forumu, Kadın İş İttifakı, Gençlik Konseyi, Gençlik Zirvesi, Diplomatik Akademiler Dekanları Toplantısı, Düşünce Kuruluşları Konseyi, Akademik Forum, Sivil Konsey ve Sivil Forum gibi önemli etkinliklerin düzenlenmesini memnuniyetle karşılıyoruz. Kültürlerin çeşitliliğine saygı gösterilmesi, mirasa, yeniliğe ve yaratıcılığa büyük değer verilmesi, güçlü uluslararası halklar arası ilişkiler ve işbirliğinin ortaklaşa savunulması için daha fazla çaba gösterilmesi çağrısında bulunuyoruz ve “Medeniyetler Arası Diyalog Uluslararası Günü” başlıklı BM Genel Kurulu A/RES/78/286 sayılı Kararının kabul edildiğini hatırlatıyoruz.

123. Kochi’de düzenlenen ve kadınların öncülüğündeki kalkınma ile kadınların çok yönlü gelişimi vizyonuna dayanan BRICS Kadın Bakanları Toplantısı’nın sonuçlarını memnuniyetle karşılıyoruz. Kadınları liderler, karar vericiler ve ekonomik büyüme ile toplumsal dönüşümün itici güçleri olarak kabul ediyoruz. Kadınların yönetişime katılımının; finansal ve dijital kapsayıcılığın; kapasite geliştirme, beceri geliştirme ve girişimcilik fırsatlarına erişimlerinin; girişimciliğe verilen desteğin; üretken ve sosyal hizmetlere erişimlerinin; ve birbiriyle bağlantılı olan iklim eylemi, gıda güvenliği ve beslenme alanlarındaki hayati rollerinin sürdürülebilir kalkınma için kilit öneme sahip olduğunu teyit ediyoruz. Küresel “Kadınlar, Barış ve Güvenlik” gündemine uygun olarak, barış inşası sürecinde kadınların hayati rolünü kabul ediyoruz. BRICS Kadınların Dijital Kapasite Geliştirme Kılavuzunun hazırlanmasını memnuniyetle karşılıyoruz ve en iyi uygulamaların yer alacağı, gönüllülük esasına dayalı ve bağlayıcı olmayan bir dijital veri havuzunun oluşturulması için Hindistan’ın Başkanlık inisiyatifini not ediyoruz. Ayrıca, ulusal koşullara uygun olarak, uygun bakım politikaları da dahil olmak üzere, kadınların ekonomik hayata tam katılımını destekleyen politikaların önemini de kabul ediyoruz.

124. Bhubaneswar’da düzenlenen 13.BRICS Eğitim Bakanları Toplantısı’nın sonuçlarını memnuniyetle karşılıyoruz ve sürdürülebilir kalkınma, kapsayıcı büyüme ve halklar arası ilişkilerin temel itici gücü olarak eğitim alanındaki işbirliğini güçlendirme konusundaki kararlılığımızı yeniden teyit ediyoruz. BRICS Mesleki Eğitim ve Öğretim İşbirliği İttifakı’nın (BRICS-TCA), proje işbirliği için çok taraflı bir platform oluşturmada, bilgi alışverişini ve kaynak paylaşımını teşvik etmede ve üye ülkeler arasında mesleki eğitim ve öğretimin ortak geliştirilmesini ilerletmede oynadığı önemli rolü büyük takdirle karşılıyoruz. BRICS-TCA İki Yıllık İlerleme Raporu’nu ve BRICS-TCA Sürdürülebilir Beceri Girişimleri Derlemesi’ni sabırsızlıkla bekliyoruz. Mesleki Eğitim ve Öğretim kurumlarının endüstri ile bağlantılarının teşvik edilmesi yoluyla eğitim programlarının değişen pazar talepleri ve sürdürülebilir kalkınma öncelikleri ile uyumlu hale getirilmesini desteklerken, BRICS ülkeleri genelinde beceri geliştirme sistemlerini ve dijital okuryazarlığı güçlendirme ve işgücünün hazırlık düzeyini artırma konusundaki taahhüdümüzü yeniden teyit ediyoruz.

125. Ayrıca, BRICS Ağ Üniversitesi de dahil olmak üzere mevcut BRICS eğitim mekanizmaları aracılığıyla sürdürülen işbirliğini destekliyoruz; geleneksel ve yerli bilgi sistemleri konusunda akademik işbirliğinin güçlendirilmesine yönelik BRICS Rehber İlkeleri’ni yaygınlaştırma konusunda Hindistan’ın gösterdiği inisiyatifi takdirle karşılıyoruz ve BRICS Ağ Üniversitesi’ni, BRICS ülkelerinin ulusal yasa ve politikalarıyla uyumlu olarak belirlenmiş yönetişim prosedürlerine uygun şekilde, geleneksel, yerli ve yerel bilgi sistemlerinin ek bir Uluslararası Tematik Grup (ITG) olarak dahil edilme olasılığını değerlendirmeye teşvik ediyoruz. En iyi uygulamaların paylaşılmasını, Erken Çocukluk Bakımı ve Eğitimi (ECCE) ile Temel Okuma-Yazma ve Matematik Becerileri (FLN) alanlarında işbirliğini, niteliklerin karşılıklı tanınmasını, akademik ve mesleki hareketliliği, dijital okuryazarlığı, eğitimde Yapay Zeka dahil olmak üzere yeni teknolojilerin güvenli, etik ve insan odaklı kullanımını ve daha güçlü kurumsal ortaklıkları teşvik ediyoruz. Ayrıca, kurumsal yönetişimin iyileştirilmesi, eğitimde kalite ve erişilebilirliğin artırılması ve lisans ve lisansüstü düzeylerdeki değişim ve burs programlarının teşvik edilmesi; Bilim, Teknoloji, Mühendislik ve Matematik (STEM) alanları da dahil olmak üzere; inovasyonu teşvik etmek ve istihdam fırsatlarını genişletmek amacıyla Mesleki Eğitim ve Öğretim (TVET) ile endüstri arasındaki bağlantının güçlendirilmesi; öğrenenleri ve kurumları gelecekteki fırsat ve zorluklara hazırlamak için inovasyon ve bilgi alışverişinin desteklenmesine yönelik işbirliği çabalarını teşvik ediyoruz. BRICS Rektörler Forumu’nun düzenlenmeye devam edilmesini, BRICS Eğitim Olimpiyatı’na ilişkin tartışmaların sürdürülmesini ve BRICS Üniversiteleri Küresel Sıralama ve Değerlendirme Sistemi’nin geliştirilmesi için daha fazla araştırma yapılmasını teşvik ediyoruz.

126. BRICS ülkeleri arasında işgücü işbirliğinin güçlendirilmesini teşvik ediyoruz; bu işbirliği, halkın geçim kaynaklarını korumak ve iyileştirmek, yüksek kaliteli, tam ve üretken istihdamı teşvik etmek, beşeri sermayeye yatırım yapmak ve sürdürülebilir kalkınma ile kapsayıcı, insan odaklı işgücü piyasaları yoluyla yüksek kaliteli nüfus gelişimini ilerletmek amacıyla yapılan çabaların artırılmasına yönelik olacaktır. Bu bağlamda, biz dijital teknolojilerin, sosyal korumanın kapsamını genişletmede ve işçilerin refahı için kapsayıcılığı ve erişilebilirliği artırmada dönüştürücü rolünü kabul ediyor ve gig ekonomisi ile platform ekonomisindeki işçilere yönelik sosyal koruma kapsamını genişletmek için yenilikçi, ulusal koşullara uyarlanmış politika yaklaşımlarının araştırılmasının önemini vurguluyoruz. Dijital, yeşil, bakım ve diğer öncelikli sektörlerdeki işgücü piyasası eğilimlerini analiz ederek, beceri ihtiyaçlarının öngörülmesi konusunda işbirliğini güçlendirmeyi taahhüt ediyoruz. Sosyal Güvenlik İşbirliği için mevcut BRICS VLO’ya (BRICS Sanal İrtibat Ofisi) ek olarak BRICS CONNECT’in (Kapasite Geliştirme, İstihdam Edilebilirlik ve Yeni Beceriler ve Teknolojiler için BRICS İşbirliği Ağı) kabul edilmesini memnuniyetle karşılıyoruz. Sınır ötesi hareket eden işçilerin haklarının korunmasının, sosyal yardımların taşınabilirliğinin sağlanmasının ve sosyal güvenlik primlerinde çifte kapsamın önlenmesinin önemini kabul ediyoruz. Hiçbir işçinin geride bırakılmamasını sağlayarak, resmi, kapsayıcı, duyarlı, dijital olarak güçlendirilmiş ve geleceğe hazır dayanıklı işgücü piyasaları oluşturmaya yönelik ortak taahhüdümüzü yeniden teyit ediyoruz. BRICS Ülkeleri için “Uzaktan Çalışma Uluslararası Dijital Platformu” kurulmasına yönelik girişimi not ediyoruz.

127. BRICS Kültür Bakanları’nın 11. Toplantısı’nda, halklar arası işbirliğini teşvik etmede ve BRICS ülkeleri arasındaki bağları güçlendirmede kültürün önemli rolünü yeniden teyit eden Bhopal Deklarasyonu’nun kabul edilmesini memnuniyetle karşılıyoruz. Çatışmalardan etkilenen bölgeler de dahil olmak üzere kültürel mirasın korunmasını, etkilenen toplulukların tarihini ve kimliğini muhafaza etmek açısından hayati önem taşıyan kültürel varlıkların tahrip edilmesini ve yasadışı ticaretini önlemek amacıyla talep ediyoruz; ayrıca kültürel mirasın, antik eserlerin ve manevi, atalara ait, tarihi ve kültürel değeri olan nesnelerin menşe ülkelerine iade edilmesini ve geri gönderilmesini sağlamanın gerekliliğini vurguluyoruz. Ayrıca, müzeler, arşivler, kütüphaneler ve diğer ilgili kültür kurumları arasında bilgi ve belge alışverişi ile kurumsal işbirliği yoluyla BRICS ülkeleri arasındaki işbirliğini teşvik ediyoruz. Sanatçılar ve kültür çalışanları için eğitim ve kapasite geliştirme alanları da dahil olmak üzere, kültür ve yaratıcı endüstrilerde bilgi alışverişini ve en iyi uygulamaların paylaşılmasını teşvik ediyoruz. Gönüllü olarak katılan üyeler için deneme amaçlı bir Sanatçı Kayıt Sistemi oluşturulması ve geliştirilmesi girişimini not ediyoruz. Bu bağlamda, Kültür ve Yaratıcı Endüstriler ile Yaratıcı Ekonomi Platformu, Geleneksel Bilgi Sistemleri ve Geleneksel Kültürel İfadelerin belirlenmesi ve belgelenmesi gibi girişimleri takdir ediyoruz. İlgili UNESCO Sözleşmeleri ve Programları kapsamında gönüllülük esasına dayalı olarak çok uluslu ortak adaylık fırsatlarının araştırılmasını teşvik ediyoruz. Kültür endüstrilerinin ve kaynaklarının geliştirilmesi için ilgili çok taraflı forumlar da dahil olmak üzere BRICS ülkeleri arasında daha fazla işbirliğini teşvik ediyoruz.

128. BRICS Kültür Festivali ve WAVES Pazarı’nın düzenlenmesini memnuniyetle karşılıyoruz. BRICS Tiyatro Festivali ve BRICS Film Festivali’nin, uluslarımızın kültürel çeşitliliğini sergilemek, kültürel ve yaratıcı eserlerin dolaşımını teşvik etmek ve halklar arası bağları güçlendirmek için önemli platformlar olarak düzenlenmesini takdir ediyoruz. Bu tür platformların genişletilmesini teşvik ederek, BRICS ülkeleri arasında kültürel değişim ve işbirliği için daha fazla fırsat yaratılmasını destekliyoruz. BRICS ülkeleri halkları arasındaki kültürel alışverişi zenginleştirmek ve genişletmek amacıyla BRICS İttifaklarının sürekli olarak geliştirilmesini ve güçlendirilmesini memnuniyetle karşılıyoruz.

129. Turizmi ekonomik büyümenin, istihdam yaratmanın, döviz gelirlerinin, kapsayıcı ve sürdürülebilir kalkınmanın, yerel geçim kaynaklarının, ekonomik çeşitlendirmenin, mirasın korunmasının, ulusal imajın oluşturulmasının, kültürel anlayışın ve halklar arası alışverişin önemli bir itici gücü olarak kabul ederken, BRICS ülkelerinin turizm sektöründe muazzam bir potansiyele sahip olduğunu ve Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri doğrultusunda, ekoturizmin teşviki de dahil olmak üzere, sürdürülebilir ve dayanıklı turizmin büyümesi ve gelişmesi için önemli fırsatlar sunduğunu kabul ediyoruz. Sorumlu, sürdürülebilir ve yenilenebilir turizm modelleri konusunda bilgi paylaşımını teşvik ediyoruz. Yapay Zeka ve dijital araçların, daha akıllı ve verimli turizm sistemleri oluşturmak amacıyla kullanılmasına yönelik girişimleri memnuniyetle karşılıyoruz; örneğin, çevre dostu, topluluk öncülüğünde, sürdürülebilir ve iklime dirençli turizm modellerini teşvik eden dijital ödeme sistemleri; sektör genelinde insan sermayesinin güçlendirilmesi, eğitim, yatırımların teşviki ve kurumsal kapasitenin artırılması; ve turizm akışlarının sorunsuz bir şekilde sağlanması. BRICS ülkeleri genelinde sürdürülebilir, kapsayıcı, akıllı ve dirençli turizm gelişimini teşvik etmek ve uluslararası turizm rekabet gücünü artırmak amacıyla BRICS ülkeleri arası işbirliğinin güçlendirilmesine yönelik Jaipur’da düzenlenen Turizm Bakanları Toplantısı Bildirisini memnuniyetle karşılıyoruz. Ayrıca, üye ülkeler arasında tarihi, kültürel, doğa temelli, gastronomi ve sağlık turizmi dahil olmak üzere çeşitli turizm ürünlerinin geliştirilmesini ve tanıtılmasını destekliyoruz.

130. Sporun, toplumsal kalkınma, uluslararası ilişkiler ve sağlıklı ve aktif toplumların teşvik edilmesi için bir araç olarak önemini vurgulamaktayız. Fiziksel Kültür ve Spor Alanında İşbirliğine İlişkin Mutabakat Zaptı’nın (MoU) uygulanması da dahil olmak üzere, BRICS Spor Çalışma Grubu’nun kaydettiği ilerlemeyi takdirle karşılıyoruz. Bu bağlamda, yüksek performanslı sporlar, herkes için spor ve rekreasyonel sporlar alanlarında işbirliği platformu olarak BRICS Oyunları’nın düzenlenmesini ve ortak çeşitliliğimizi kutlamak amacıyla BRICS ülkelerinin ulusal, geleneksel, yerli ve Olimpik olmayan sporlarının geliştirilmesini takdir ediyoruz. Gençler ve öğrenciler arasında popüler sporların yanı sıra ulusal, geleneksel ve yerli sporların yaygınlaştırılması için işbirliğinin güçlendirilmesini teşvik ediyoruz. BRICS üye ülkelerini, bu alandaki işbirliğini kolaylaştırmaya teşvik ediyoruz.

spor teknolojisi alanında iyi uygulamaların, kurumsal deneyimlerin, teknik bilgilerin ve araştırma katkılarının paylaşılması şeklinde. Spor malzemeleri üretimi, araştırma ve inovasyon alanlarında işbirliğini teşvik etmek amacıyla önerilen BRICS Spor Malzemeleri Üretim Toplantısı’nı memnuniyetle karşılıyoruz. Ayrıca, sporda performans kalitesinin, refahın, yönetişimin ve kapsayıcılığın artırılmasında teknolojinin artan rolünü kabul ediyor ve Spor Teknolojisi Çalışma Grubu’nun kurulmasına ilişkin tartışmaları teşvik ediyoruz. BRICS Spor İşbirliği Çerçevesi hakkında bir diyalog kurulmasını memnuniyetle karşılıyoruz ve üye devletler arasında, kendi iç prosedürlerine uygun olarak oluşturulan istişare süreci aracılığıyla bu çerçevenin daha ayrıntılı bir şekilde ele alınmasını bekliyoruz.

131. Gençliğin dayanıklılık, inovasyon, kapsayıcılık ve sürdürülebilir kalkınmanın itici gücü olarak oynadığı önemli rolü yeniden teyit ediyoruz. BRICS Gençlik İşleri Bakanlar Toplantısı’nda yapılan tartışmaları memnuniyetle karşılıyoruz ve BRICS Gençlik Konseyi ile BRICS Gençlik Zirvesi’nin BRICS işbirliğini ve anlamlı gençlik katılımlarını güçlendirmedeki rolünü takdir ediyoruz. BRICS ülkelerinin gençleri arasında Eğitim, Mesleki Eğitim ve Beceriler; Gençlik Girişimciliği; Bilim, Teknoloji ve İnovasyon; Sosyal ve Kültürel Katılım; Sosyal Hizmet ve Gönüllülük; Kalkınma; Yoksulluk, Açlık ve Eşitsizliklerle Mücadele; Sağlık, Gençlik ve Spor; Gençlik, Çevre ve Sürdürülebilirlik; Dinler Arası Gençlik Diyaloğu; Gençlik Değişimi; ve Gençlik Kapsayıcılığı alanlarında daha fazla işbirliği yapılmasını teşvik ediyoruz. Bu bağlamda, gençlik işbirliği konusundaki ortak öncelikler üzerinde BRICS işbirliğini güçlendirecek olan BRICS Gençlik İşbirliği Çerçevesi’nde kaydedilen ilerlemeyi memnuniyetle karşılıyoruz.

132. Adalet alanında işbirliğinin güçlendirilmesi gerektiğini kabul ediyor ve BRICS Adalet Bakanları Toplantısı, BRICS Yüksek Mahkeme Başkanları Toplantısı ile BRICS Savcılık Başkanları Toplantısı’nı takdirle karşılıyoruz. Ayrıca, sınır ötesi ticari uyuşmazlıkların çözümünde daha fazla işbirliğini destekliyoruz. Hukuki kesinliği sağlamak, yatırımcı güvenini güçlendirmek ve uluslararası ticaret ile yatırımı kolaylaştırmak için verimli ve güvenilir uyuşmazlık çözüm mekanizmalarının önemini kabul ediyor ve arabuluculuk ve tahkim dahil olmak üzere Alternatif Uyuşmazlık Çözüm (ADR) mekanizmalarının, resmi yargı süreçlerini etkili bir şekilde tamamlayıcı unsurlar olarak artan rolünü takdir ediyoruz. BRICS ülkelerini, ADR’yi erişilebilir ve insan odaklı bir mekanizma olarak geliştirmeye teşvik ediyor ve üye ülkelerdeki ilgili paydaşlar için kapasite geliştirme girişimlerini destekliyoruz.

133. Parlamentolarımız arasındaki alışverişi ve işbirliğini güçlendirmek amacıyla, Kadın Milletvekilleri Toplantısı ve Uluslararası İlişkiler Komisyonu Başkanları Toplantısı’nın da dahil olduğu XII. BRICS Parlamento Forumu’nun Ekim 2026’da düzenlenmesini sabırsızlıkla bekliyoruz. Bu etkinliklerin uluslar arasında karşılıklı anlayış ve güveni artırmak, yenilikçiliği teşvik etmek ve herkes için kapsayıcı, sürdürülebilir ve adil bir gelecek inşa etmeye yönelik kurumsal dayanıklılığı güçlendirmek açısından yararlı platformlar olarak bu faaliyetlerin önemini vurgulamaktayız.

134. BRICS üyeleri arasında doğrudan işletmeler arası işbirliğini kolaylaştıran 2026 BRICS İş Forumu’nun düzenlenmesini memnuniyetle karşılıyoruz. Ayrıca, BRICS’te sürdürülebilir kalkınma, teknolojik ilerleme ve kapsayıcı büyümenin sağlanmasında yenilikçi, ölçeklenebilir ve etkili çözümleri teşvik eden 2026 BRICS Çözüm Ödülleri ve 2026 BRICS Kadın Girişimcilik Ödülleri gibi girişimleri de memnuniyetle karşılıyoruz.

135. BRICS ülkeleri arasındaki ekonomik işbirliğini güçlendirmeye yönelik BRICS İş Konseyi’nin sürdürdüğü çabaları takdir ediyor ve BRICS İş Konseyi’nin Yıllık Raporu’nu, BRICS üyeleri arasında iş dünyası katılımının artırılması da dahil olmak üzere ticareti, yatırımı ve dayanıklı tedarik zincirlerini geliştirmeyi amaçlayan politika önerilerini memnuniyetle karşılıyoruz. Ayrıca, Sürdürülebilir Kalkınma Ağı’nın kurulmasını da memnuniyetle karşılıyoruz.

136. BRICS Kadın İş İttifakı’nın (WBA), BRICS ülkeleri genelinde kadınların girişimciliğini, liderliğini ve ekonomik katılımını teşvik etmedeki önemli rolünü takdir ediyoruz. Kadınların liderlik ettiği işletmelerin finansmana, pazarlara, teknolojiye, beceri geliştirmeye ve dijital fırsatlara erişimini iyileştirmeyi amaçlayan Kadın İş İttifakı Yıllık Raporu’ndaki önerileri memnuniyetle karşılıyoruz. BRICS ülkeleri genelinde WBA’nın 2026 programlarına bugüne kadar sağlanan güçlü katılımı not ediyoruz. BRICS Ulusal Şubelerini, bilgi paylaşımı ve ortak girişimler de dahil olmak üzere, kadınların ekonomik katılımı konusunda BRICS içi işbirliğini güçlendirmeye devam etmeye teşvik ediyoruz.

137. BRICS Düşünce Kuruluşları Konseyi, BRICS Sivil Konseyi, BRICS Akademik Forumu ve BRICS Sivil Forumu toplantılarının sonuçlarını ve akademik çevreler ile sivil toplum kuruluşları arasında diyalog ve bilgi alışverişinin güçlendirilmesi yönünde kaydedilen ilerlemeyi takdir ediyoruz.

138. BRICS’in genişlemesinin, kapsayıcı küresel yönetişim için önemli bir platform olarak sahip olduğu etkinin, güvenilirliği yansıttığını not ediyoruz. Uzun vadeli kurumsal gelişim için sonuç odaklı, daha güçlü bir koordinasyon, süreklilik ve desteğe duyulan ihtiyacı vurguluyoruz. Kurumsal gelişimin, BRICS ülkelerinin ihtiyaçlarını ve önceliklerini yansıtması gereken sürekli ve dinamik bir süreç olduğunu yeniden teyit ediyoruz. Bu bağlamda, BRICS Çevrimiçi Arşiv Veritabanı’nın kurulmasına ilişkin kaydedilen ilerlemeyi memnuniyetle karşılıyoruz ve erken bir aşamada faaliyete geçirilmesi için yapılacak daha ileri görüşmeleri sabırsızlıkla bekliyoruz; ayrıca, kurumsal gelişimin güçlendirilmesine katkıda bulunacak olan Başkan’ın Mutabakat Zaptı (MoU) durum değerlendirmesi girişimini de değerlendirmeye alıyoruz.

139. Hindistan’ın 2026 yılında üstlendiği BRICS dönem başkanlığı’nı takdirle karşılıyoruz ve XVIII. BRICS Zirvesi’ni Yeni Delhi şehrinde düzenleyen Hindistan hükümetine ve halkına şükranlarımızı sunuyoruz.

140. Çin’in 2027 yılında üstleneceği BRICS dönem başkanlığına ve Çin’de düzenlenecek XIX. BRICS Zirvesi’ne tam destek verdiğimizi teyit ediyoruz.

Bakanlık Sözcüsü Jiang Bin, düzenlenen basın toplantısında bir gazetecinin konuya ilişkin yönelttiği soruyu yanıtladı. Gazeteci, Japonya Kara Öz Savunma Kuvvetleri’nin 8-24 Eylül tarihleri arasında ABD ve Avustralya ordularıyla birlikte Hokkaido ve Kagoshima gibi bölgelerde "Doğu'nun Kalkanı 26" ortak tatbikatı yürüttüğüne dikkati çekerek; ABD'nin "Typhon" orta menzilli füze sisteminin de ilk kez bu tatbikata katılacağı yönündeki haberlere ilişkin Çin'in değerlendirmesini sordu.

Jiang, tatbikatın “kalkan” adı altında sunulmasına rağmen gerçekte stratejik taarruz silahlarının ileri bölgelere konuşlandırılmasını hızlandırmayı amaçladığını belirtti.

Bu girişimin diğer ülkelerin meşru güvenlik çıkarlarına zarar verdiğini, bölgesel silahlanma yarışı ile askeri çatışma riskini artırdığını ifade eden Jiang, bölgenin güvenlik ve istikrarını ciddi şekilde tehdit eden bu adıma kararlılıkla karşı çıktıklarını vurguladı.

Jiang, Japonya’nın son yıllarda Barış Anayasası’nın ve münhasıran savunma politikasının sınırlarını sürekli aşarak uzun menzilli taarruz silahlarını büyük ölçüde geliştirdiğine dikkati çekti. Japonya’nın dış ülkelerle düzenlediği askeri tatbikatları kullanarak “yeniden militarizasyon” sürecini hızlandırdığını ve askeri genişleme arayışını sürdürdüğünü belirtti.

Tokyo yönetiminin aynı zamanda bölge dışı güçlerin bloklar arası cepheleşmeyi bölgeye taşıma girişimlerine ayak uydurduğunu ve yapay biçimde gerilim yarattığını söyleyen Jiang, ülkenin adım adım “yeni tip militarizm” olarak nitelendirdiği yanlış bir yola sürüklendiğini kaydetti.

Jiang, Japonya’nın askeri hırslarını körükleyen her türlü hareketin bölgeyi tehlikeli bir girdaba sürüklemekten başka bir işe yaramayacağını ve bunu teşvik edenlere de kaçınılmaz olarak zarar vereceğini ifade etti.

Sözcü, ilgili ülkelere diğer ülkelerin güvenlik kaygılarına gerçekten saygı gösterme, hatalı uygulamalarını düzeltme ve somut adımlarla bölgesel barış ve istikrara olumlu katkı sağlama çağrısında bulundu.

Lübnan resmi haber ajansı NNA'ya göre, İsrail askerleri Nebatiye vilayetinin Bint Cubeyl ilçesine bağlı Tayri beldesindeki bazı evleri ateşe verdi.

İsrail topçuları da sabah saatlerinde Yukarı Nebatiye beldesindeki Deyr Mahallesi'ni aralıklarla hedef aldı.

Sur kentine bağlı Mecdel Zun beldesinde ise İsrail askerleri patlatmalar gerçekleştirdi.

Öte yandan, başkent Beyrut'ta İsrail'e ait bir insansız hava aracı sabah saatlerinden itibaren alçak irtifada uçuş gerçekleştiriyor.

⁠İsrail'in Lübnan'daki saldırıları ve ateşkes süreci

İsrail ordusu, Lübnan'a 2 Mart'ta yoğun hava saldırıları başlatarak, ülkenin güneyinde birçok beldeyi işgal etmişti.

Lübnan hükümeti bu sürede, ülkede yerinden edilenlerin sayısının 1 milyonu aştığını açıklamıştı.

Lübnan ile İsrail arasında 17 Nisan'da yürürlüğe giren ateşkes daha sonra birkaç kez uzatılmıştı.

Lübnan Sağlık Bakanlığı, son açıklamasında, İsrail'in 2 Mart'tan bu yana ülkeye düzenlediği saldırılarda en az 4 bin 383 kişinin hayatını kaybettiğini bildirmişti.

Öte yandan Washington'da İsrail ile Lübnan arasında yürütülen doğrudan müzakerelerin 5. turunun ardından ise 26 Haziran'da Lübnan ve İsrail arasında çerçeve anlaşması imzalanmıştı.

Ekonomim'de yer alan habere göre sektör temsilcileri, mevcut pompa sayaç altyapısının önemli bir kısmının iki haneli birim fiyat gösterimine uygun olarak tasarlandığını, 100 TL ve üzerindeki fiyatlamaların saha operasyonlarında ve otomasyon sistemlerinde kilitlenmeye yol açabileceğini belirtiyor.

Sektör temsilcilerinden edinilen bilgiye göre, Türkiye genelinde lisanslı olarak faaliyet gösteren yaklaşık 14 bin akaryakıt istasyonu bulunuyor. Bu istasyonlarda aktif olarak kullanılan toplam pompa sayısı ise 75 bin ila 80 bin adet civarında.

Mevcut saha envanteri incelendiğinde, tablonun ciddiyeti daha da netleşiyor.

Buna göre, Türkiye'deki pompaların yaklaşık üçte biri eski tip mekanik/manuel sayaçlardan oluşuyor. Bu pompaların 3 haneli birim fiyatı gösterme yeteneği bulunmuyor ve tamamen yenilenmesi gerekiyor.

Pompaların diğer üçte birlik kısmı da dijital ekrana sahip olmasına karşın yazılım ve anakart mimarisi gereği yalnızca iki tam basamağı (99,99 TL) destekliyor. Bu gruptaki cihazların kart ve yazılım dönüşümünden geçmesi şart. Son yıllarda kurulan ya da altyapısı güncellenen kalan üçte birlik bölüm ise 3 haneli fiyat gösterimine hazır durumda bulunuyor.

Dönüşümün maliyeti yüksek

Sektör temsilcileri, pompa altyapısının kısa sürede dönüştürülecek olmasının, halihazırda marj darlığı çeken akaryakıt bayileri ve dağıtım şirketleri üzerinde ağır bir finansal yük oluşturacağına işaret ediyor.

Yapılan hesaplamalara göre; eski tip manuel bir pompanın güncel standartlarda yenisiyle değiştirilmesi pompa başına 7 bin dolar seviyesinde bir yatırım gerektiriyor.

İki haneli dijital pompaların 3 haneli gösterime uyumlu hale getirilmesi için gereken kart ve otomasyon revizyonunun birim maliyeti ise 1500 dolar olarak ifade ediliyor. Yapılan kabaca hesaplamalara göre de dönüşümün maliyeti yaklaşık olarak 212,5 milyon doları bulacak.

EPDK ile görüşmeler sürüyor

Akaryakıt fiyatlarının kısa süre içerisinde 100 TL sınırını aşabileceği öngörülürken, sektör temsilcileri muhtemel bir otomasyon ve sayaç kilitlenmesinin önüne geçebilmek için Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) ile yoğun bir görüşme trafiği yürütüyor.

Görüşmelerde, saha dönüşümlerinin tamamlanması için sektöre makul bir takvim tanınması, geçici dönemsel çözümler ve mevzuat uyumlaştırılması başlıkları masaya yatırılıyor.

Dağıtım şirketleri ve sayaç otomasyon firmaları bir yandan saha ekipleriyle güncelleme çalışmalarını sürdürürken, diğer yandan fiyatların üç haneye ulaşması halinde istasyonlarda satışların durmaması adına mevzuat desteği bekliyor.

Ersoy, daha önce dört bin yıllık Hitit kabında Sevgi Çiçeği’nin bilinen en eski tohum kalıntılarına ulaşılan Külhöyük'te bu defa milyonlarca yıl öncesine ışık tutacak başka bir keşif yapıldığını açıkladı. X hesabında konuya ilişkin bilgilendirmede bulunan Ersoy, şöyle dedi:

"Gölbaşı Oyaca’daki kazılarımızda, 66 milyon yıl önce Tetis Denizi kıyısında yaşamış Gastropoda fosili keşfedildi. Fosilin, Orta Anadolu’yu kapsayan Tetis Denizi’nin son evrelerine ait olduğu düşünülüyor. 5 bin yıllık Hatti ve Hitit kenti Külhöyük’te bulunan fosilin, binlerce yıl önce Külhöyük sakinleri tarafından yerleşime taşınmış olabileceği değerlendirmesi ise keşfi daha da dikkat çekici kılıyor. Cumhurbaşkanlığı Kararlı Kazı statüsünde, Bakanlığımız ve Ankara Üniversitesi adına Doç. Dr. Derya Yılmaz Tekin başkanlığında yürüttüğümüz çalışmalarla Külhöyük’ün geçmişini yeni bulgularla aydınlatmaya devam edeceğiz".

Tetis Denizi nedir?

Tetis Denizi, yaklaşık 250 milyon yıl önce Pangea süper kıtasının parçalanmaya başlamasıyla ortaya çıkan büyük bir tarihöncesi okyanus sistemiydi. Kuzeyde Lavrasya, güneyde ise Gondvana arasında uzanıyordu. Bugünkü Akdeniz, Karadeniz ve Hazar çevresindeki bazı deniz havzaları, Tetis’in kapanmasıyla şekillenen jeolojik sistemlerin kalıntıları sayılır.

Afrika, Arabistan ve Hindistan levhalarının kuzeye doğru hareket edip Avrasya’yla çarpışması, Tetis’in giderek daralmasına ve büyük bölümünün yok olmasına yol açtı. Bu çarpışmalar aynı zamanda Alpler, Toroslar, Zagroslar ve Himalayalar gibi büyük dağ kuşaklarının oluşumunda belirleyici oldu. Tetis’in tabanında biriken denizel tortullar bugün Türkiye dahil geniş bir coğrafyadaki kireçtaşları ve fosil yataklarında görülebiliyor. Bu yüzden Tetis Denizi, hem Türkiye’nin jeolojik oluşumunu hem de Akdeniz çevresindeki dağların nasıl meydana geldiğini anlamak açısından temel bir kavramdır.

Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın konuşmasından satır başları:

Zihni açık, ufku geniş, donanımlı nesillerin yetiştiğini görmenin bahtiyarlığı içindeyiz. Birileri kötümser senaryolar yazsa da başarılı, kendini geliştirmeyi başaran pırıl pırıl bir gençlik filiz veriyor. Çocuklarımızın başarı grafiği her yıl yükseliyor. PISA 2025 sonuçları bu tespitimizi teyit etti. 91 ülkenin katıldığı rapora göre Türkiye fen matematik ve okumada puanını en fazla artıran ülke oldu. Türkiye'nin her üç alandaki puanı yüzde 50 oranında arttı.

PISA sonuçlarının eğitim camiamıza hayırlı uğurlu olmasını diliyorum. Tüm öğretmen, öğrenci ve velilerimizi gönülden tebrik ediyorum. Milletçe hepimizi sevindirmesi gereken bu başarıyı birilerinin karalamaya önemsizleştirmeye çalıştığını da görüyoruz.

Ne yapıyorsak sizlerin başarısı için yapıyoruz

Hayata siyasi bakan bu kompleksli zihniyeti kendileri ile baş başa bırakıyoruz. Kıvanç kaynağımız olan tüm öğrenci ve öğretmenlerimiz ile iftihar ediyorum. Ne yapıyorsak sizlerin başarısı için yapıyoruz. Çocuklarımızın daha müreffeh, daha kalkınmış bir ülkede yaşaması için yapıyoruz.

Öğretmenlerimizin bilgi birikimini öğrencilerine tam ve eksiksiz aktarabilmesi için yapıyoruz. Her şey eğitim ile başlar dedik. Eğitim olmaz ilse diğer her şey yarım kalır dedik. Eğitime ayrılan bütçeyi yüzde 15,33'e çıkardık.

Eğitim altyapısını güçlendirmeye devam edeceğiz

Yeni okullarımızın şehrimize hayırlı olmasını temenni ediyorum. Bugün bu yatırımlar yarının Türkiye'sini en iyi en dayanıklı şekilde inşa etmek içindir. Evlatlarımızın adil eşit eğitim imkanlarına sahip olması içindir. Bunlar öğretmenlerimizin görevlerini gönül huzuru ile yerine getirebilmeleri içindir. Kitapları evlatlarımızın sıralarında hazır ettik. Bugüne kadar 4 milyar 300 milyondan fazla ders kitabını öğrencilerimiz ile buluşturduk. Türkiye'nin eğitim altyapısını güçlendirmeye devam edeceğiz.

İnsanın içindeki öz hiçbir çağda değişmez. Değişen onu hayata taşıma tarzımızdır. Değişen çocuklarımızı hangi imkanlar ile donattığımızdır. Bunu özellikle küresel rekabetin kızıştığı, bilim ve teknolojinin mesafeleri ortadan kaldırdığı dünyada yaşıyoruz. Ayakta kalabilmek için de nitelikli eğitime ihtiyaç var. Yapılması gerekenler bellidir.

Öğrencilerimizin vizyonu zihni olabildiğince açık olacak. Evlatlarımız öncelikle kendi ülkesini kendi milletini iyi tanıyacak. Gönül coğrafyamızı, dünyayı iyi tanıyacak. Yapay zekayı çok iyi kullanırken bunların taşıdığı risklere karşı uyanık olacak.

Erdemli bir nesil yetiştirmeyi hedefliyoruz

Ailelerimiz sınav başarısı kadar çocuklarımızın ahlaklı, milli manevi değerlerine bağlı olmalarını da önemseyecek. Bunları sağladığımızda küresel rekabette öne çıkmış oluruz. Yoksa bizi biz yapan değerlerimizi kaybederiz. Türkiye Yüzyılı Maarif Modelimizle bilgiyi ezberleyen değil, bilgiyi kullanabilen, eleştirel düşünebilen, yetkin, erdemli bir nesil yetiştirmeyi hedefliyoruz.

Yarının mühendisleri, öğretmenleri, bilim insanları, sanatçıları, yazarları şairleri, bürokratları bu sıralardan çıkacak, Gazi Anadolu Lisesi gibi okullarımızdan çıkacak. İnşallah Türkiye'yi gençlerimiz yönetecek. Şahsen ömrümüzü adadığımız büyük güçlü Türkiye davasını onlar omuzlayacak. Bu zorlu mücadelenin bayraktarlığını onlar yapacak, sizler yapacak. Asıl mesele bu kutlu mücadeleyi verirken ihtiyaç duyacağı her türlü imkana sahip olmasıdır. Böyle bir neslin Türkiye Yüzyılı'nın en sağlam teminatı olacağına inanıyorum.

Çin Cumhurbaşkanı Xi Jinping’in eylül ayındaki diplomasi trafiğinin merkezinde Orta Doğu vardı. Xi, 2 Eylül’de Kahire’de Mısır Cumhurbaşkanı Abdulfettah es-Sisi ile görüşmesinde bölgenin geleceğine ilişkin dört maddelik bir yol haritası açıkladı. On gün sonra Yeni Delhi’de düzenlenen BRICS Zirvesi’nde aynı önerilere atıf yapan Xi, Çin’in diğer BRICS üyeleriyle birlikte Orta Doğu’da barış için rol oynamaya hazır olduğunu ilan etti.

Pekin’in yaklaşımı mevcut savaşın sona erdirilmesinin ötesine geçiyor. Plan, bölgesel sorunların bölge ülkeleri tarafından çözülmesi, Filistin meselesinin merkeze alınması, güvenliğin ekonomik kalkınmayla desteklenmesi ve uluslararası hukukun güçlendirilmesi olmak üzere dört ayaktan oluşuyor.

Bölgenin geleceğine bölge ülkeleri karar vermeli

Xi’nin Kahire’de açıkladığı planın ilk maddesi “bölgesel ortak güvenliğin iç dinamiklerinin harekete geçirilmesi” oldu.

“Orta Doğu halkları kendi meselelerinin efendisi olmalıdır” diyen Xi, dış güçlerin müdahalesine karşı çıkılması gerektiğini söyledi. Çin Cumhurbaşkanı’na göre bölge ülkeleri barış ve güvenlik diyaloğunu güçlendirmeli, güvenlik mimarisinin yeniden şekillendirilmesini kendi aralarında tartışmalı ve geleceklerini kendi ellerine almalı. Pekin böylece güvenliğin bölge dışındaki güçlerin oluşturduğu ittifaklar yerine Orta Doğu ülkelerinin katıldığı ortak bir yapı üzerinden sağlanmasını öneriyor.

Filistin sorunu merkeze alınmalı

İkinci başlık, Orta Doğu’daki krizlerin birbirinden bağımsız değerlendirilmemesine dayanıyor. Xi’ye göre bölgedeki birbiriyle bağlantılı sorunlar kapsamlı çözümler gerektiriyor. Bu denklemin merkezine Filistin’i yerleştiren Xi, “Filistin meselesi Orta Doğu sorununun merkezinde yer almaya devam ediyor ve hiçbir zaman ihmal edilmemeli veya marjinalleştirilmemelidir” ifadelerini kullandı.

Çin Cumhurbaşkanı, Yeni Delhi’de bu yaklaşımın siyasi hedefini de ortaya koydu. Xi, “Temel çıkış yolu iki devletli çözümün uygulanması ve Filistin ile İsrail’in barış içinde bir arada yaşamasının sağlanmasıdır” dedi.

BRICS’in Yeni Delhi Bildirisi’nde de 1967 sınırları temelinde, başkenti Doğu Kudüs olan bağımsız ve yaşayabilir Filistin devletine destek verildi. Filistin’in Birleşmiş Milletler’e tam üyeliği istenirken Gazze’de zorla yerinden etme ve bölgenin coğrafi veya demografik yapısını değiştirecek girişimler reddedildi.

Güvenliğin temeli kalkınma

Xi’nin planındaki üçüncü ayak güvenlik ile ekonomik kalkınmayı aynı denklemde buluşturuyor.

“Orta Doğu’da kalıcı istikrar ve güvenlik temelde kalkınmaya bağlıdır” diyen Xi; uluslararası deniz yollarının güvenliğinin korunmasını, kalkınma işbirliğinin ilerletilmesini ve bölge ülkelerinin ekonomik çıkarlarının birbirine yakınlaştırılmasını istedi.

Çin’in formülünde ekonomik işbirliğinin artırılması aynı zamanda siyasi güven üretmenin bir aracı. Xi, karşılıklı güvenin kademeli olarak artırılması ve “çatışmaları besleyen zeminin” ortadan kaldırılması gerektiğini söyledi.

İran savaşı bu yaklaşımın ekonomik boyutunu daha görünür hale getirdi. Hürmüz Boğazı ve çevresindeki gerilim enerji akışını ve uluslararası ticareti doğrudan etkilerken Yeni Delhi Bildirisi’nde küresel ticaretin, tedarik zincirlerinin ve enerji piyasalarının istikrarının korunmasına ayrıca vurgu yapıldı.

Çifte standarda karşı BM vurgusu

Dördüncü madde ise uluslararası sistemin Orta Doğu’daki rolüne odaklandı.

Xi, Birleşmiş Milletler Şartı ve uluslararası hukukun bölgesel meselelerin ele alınmasında temel kurallar olması gerektiğini belirtti. Özellikle bölge dışındaki büyük güçlere seslenen Çin Cumhurbaşkanı, bu ülkelerin “çifte standartları reddetmesi, bölge ülkelerinin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı göstermesi” gerektiğini söyledi.

Birleşmiş Milletler’in Orta Doğu’da somut rol oynamasını isteyen Xi’nin önerisine Kahire’den de destek geldi. Sisi, Çin’in Orta Doğu konusundaki “nesnel ve tarafsız” tutumunu takdir ettiklerini belirterek Mısır’ın gerilimin azaltılması ve bölgesel güvenlik mimarisinin araştırılması için Pekin ile koordinasyonu güçlendirmeye hazır olduğunu açıkladı.

Plan BRICS'e taşındı

Kahire’de açıklanan dört maddelik yol haritası, 12 Eylül’de Yeni Delhi’de daha geniş bir zemine taşındı.

Xi, BRICS Zirvesi’nde “Orta Doğu’da barış ve istikrarın korunması ve geliştirilmesine yönelik, gerilimin düşürülmesini, çatışmaların sona erdirilmesini ve barışın teşvik edilmesini amaçlayan dört öneri ortaya koydum” ifadelerini kullandı.

Çin Cumhurbaşkanı ilgili taraflara siyasi çözüm doğrultusunda ilerleme ve “kalıcı, kapsamlı bir ateşkes” için çalışma çağrısı yaptı. Xi’ye göre kalıcı çözüm için sorunların kaynağına inilmesi ve bölge ülkeleri arasındaki güvenin yeniden kurulması gerekiyor.

Yeni Delhi’deki asıl yenilik ise BRICS’in bu plana dahil edilmesi oldu. Xi, “Çin, Orta Doğu’ya barış ve huzurun getirilmesinde üzerine düşen rolü oynamak için diğer BRICS üyeleriyle birlikte çalışacaktır” dedi.

Xi’nin Kahire’de açıkladığı yol haritası böylece Yeni Delhi’de çok taraflı bir zemine taşındı. Ateşkes acil hedefi oluştururken Pekin’in uzun vadeli planında Filistin sorununun çözümü, ekonomik kalkınma ve bölge ülkelerinin kendi güvenlik mimarisini oluşturması yer alıyor.

Ev sahibi ap Iorwerth, Birleşik Krallık yönetiminin (Westminster), artık Birleşik Krallık'ın tamamının faydasına çalışmadığını söyleyerek, "Galler'in bazı güçlere sahip olması ve eşit muamele görmesi lazım. Bunu hak ediyoruz ve bu nedenle komşularımızla birlikte çalışıyoruz." dedi.

Swinney de açıklamasında, mayısta yapılan ve partisinin İskoçya Parlamentosunun en büyük partisi olduğu seçimlere işaret ederek, "Bu seçim Birleşik Krallık'ta farklı bir durum oluşturdu. Birleşik Krallık'ın anayasa yolculuğunda önemli bir noktayı temsil ediyoruz." diye konuştu.

İlk kez Birleşik Krallık'ı oluşturan 4 ülkeden üçünde kendi kaderini tayin hakkını savunan bölgesel başbakanların görev yaptığına dikkati çeken Swinney, "Bu hak bugünkü görüşmenin temelini oluşturdu, bundan sonrakilerin de temelini oluşturacak. Bu hak, halklarımızın vazgeçilmez hakkıdır." ifadelerini kullandı.

Swinney, üç bölgesel başbakanın ve McDonald'ın imzaladığı mutabakat zaptına işaret ederek, anlaşmanın merkezini de kendi kaderini tayin etme hakkının oluşturduğunu vurguladı.

İrlanda milliyetçisi ve İrlanda Parlamentosu'nun en büyük grubu Sinn Fein'in lideri McDonald da açıklamasında "Bugünkü toplantı ve imzaladığımız mutabakat zaptı tarihi bir belgedir. İrlanda'da yüz yıllar süren işgal, sömürge, kan ve gözyaşını sona erdiren Belfast Anlaşması'nın 30'uncu yılına yaklaşıyoruz. Ülkelerimiz bu sürede çok gelişti. İrlanda birçok konuda imkansızı mümkün hale getirebileceğini gösterdi. Ülkemiz ikiye ayrılmış halde. Referandum hakkımız var. Geleceğimizi belirleme hakkımız var. Hiçbir İngiliz Başbakanın bu hakkın masada olmadığını söylemesine tahammülümüz yok." değerlendirmesini yaptı.

McDonald, İrlanda, Galler ve İskoçya'da gençlerin özgürlük ve kendi kaderini tayin hakkının tadını aldıklarını belirtirken, O'Neill ise "Büyük bir değişimin zamanında yaşıyoruz ve bu durdurulamaz. Hiçbir İngiliz Başbakan yaşananları durduramaz." dedi.

O'Neill, Westminster sisteminin üç ülke hayrına çalışmadığını belirterek, "Kendi kaderimizi tayin etme hakkımıza ihtiyacımız var." diye konuştu.

"Artan bir kendi kaderini tayin etme isteği var"

Toplantının soru-cevap bölümünde ap Iorwerth, Galler halkının mayıstaki parlamento seçimiyle geleceğiyle ilgili karar verdiğini ifade etti. Bu kararın sadece bağımsızlığı değil toplumun istekleriyle ilgili de olduğunu kaydeden ap Iorwerth, "Galler halkının özgüvenini inşa etmek, değişiklik anahtarının onların elinde olduğunu göstermek önemliydi." dedi.

Doğru anayasal yapıyı kurmak gerektiğini söyleyen ap Iorwerth, "En yakın dostlarımız öncelikle bu adalarda (Büyük Britanya ve İrlanda), sonra da Avrupa'da. Bu adalarda yaşayan insanlarla geleceği inşa etmeliyiz. Aynı düşünen insanlar bir araya geliyor. Sadece anayasa değil, pek çok pratik konuya cevap arıyoruz." ifadelerini kullandı.

Ap Iorwerth, Birleşik Krallık'ın "Büyük bir sıfırlama" yapması gerektiğini vurgulayarak, "Temelden başlayan bir yenilenmeye ihtiyaç var. Bağımsız ülkeler olarak birlikte çalışan ülkeler olmanın çok fazla avantajı var. Bu konu artan şekilde kabul edilir hale geldi. Var olan statüko savunulabilir halde değil." diye konuştu.

İngiltere hükümetinin değişimi ve beklentileri anlaması gerektiğinin altını çizen ap Iorwerth, "Westminster çalışmıyor ancak şimdi bundan sonra ne olacağına dair çalışmamız lazım. Artan bir kendi kaderini tayin etme isteği var. Bu durum, ilişkilerimizin farklılaşmasına yol açacak. İngiltere bize pozitif yaklaşma ya da engeller çıkarma arasında seçim yapacak." değerlendirmesini yaptı.

"İskoç halkı kendi umutlarının ve heveslerinin peşinden gitmek istiyor"

Swinney, İngiltere Başbakanı Andy Burnham'ın "Birleşik Krallık'ın son başbakanı" olacağını savunarak, "İskoçya kendi istediği hükümeti seçti. İskoç halkı Avrupa Birliği'nin (AB) parçası olmak istiyor. Kendi isteği dışında AB'den ayrıldılar. İskoç halkı kendi umutlarının ve heveslerinin peşinden gitmek istiyor." dedi.

Parlamento çoğunluğunu ve hükümet gücünü kullanarak İskoçya'nın bağımsızlığı için yapılacak bir referandumu hayata geçirmek için çalışacaklarını söyleyen Swinney, "Burnham, İskoç halkının kendi geleceğini belirleme hakkına saygı duyduğunu söyledi." ifadelerini kullandı.

McDonald da ABD Başkanı Donald Trump'ın İrlanda'nın birleşmesine verdiği desteğe işaret ederek, "ABD, İsrail'e silah satarak soykırıma destek veriyor. ABD'yi bu pozisyonundan uzaklaşarak İsrail'i dokunulmaz kılmaktan vazgeçmeye çağırıyoruz. İrlanda'nın barış sürecinde uygulanan ABD yaklaşımı Filistin'e uygulansaydı her şey farklı olurdu. ABD'nin temel pozisyonunda değişiklik istiyoruz. Bu durum yaşandıkça İrlandalılar ses çıkarmayı sürdürecek." diye konuştu.

Yapım, melekler ile şeytanlar arasındaki bitmek bilmeyen savaşın ortasında hayatta kalmaya çalışan insanların hikayesini anlatacak.

Blizzard Entertainment Başkanı Johanna Faries, şirketin uzun yıllardır oyunları aracılığıyla geniş ve ayrıntılı evrenler yarattığını belirterek, bu hikayeleri artık oyun dünyasının dışına taşımak istediklerini söyledi.

Faries, Netflix ile Diablo evreninde geçen yeni bir animasyon dizisi geliştirdiklerini açıklarken, projenin ayrıntılarının ilerleyen dönemde paylaşılacağını belirtti. Faries ayrıca bunun yalnızca başlangıç olduğunu, Blizzard’ın farklı oyun evrenlerini temel alan başka projeler üzerinde de çalıştığını ifade etti.

Diablo 5 için tarih verildi

Diablo serisinin 30’uncu yılı dolayısıyla düzenlenen etkinlikte yalnızca Netflix dizisi duyurulmadı. Blizzard, serinin yeni oyunu Diablo 5’in 2029 ilkbaharında piyasaya çıkacağını da açıkladı.

İlk kez 1996’da oyuncularla buluşan Diablo, oyuncuların büyücü ve savaşçı gibi farklı karakterlerden birini seçerek zindanlarda ilerlediği aksiyon rol yapma oyunları arasında yer alıyor. Oyuncular karşılarına çıkan yaratıkları alt ederek daha güçlü silah ve zırhlar topluyor, karakterlerini geliştiriyor ve Diablo’nun güçlerine karşı mücadele ediyor.

Diablo’nun geliştiricisi Blizzard Entertainment, 2023 yılında teknoloji devi Microsoft tarafından 69 milyar dolarlık anlaşmayla satın alınmıştı.

ABD Başkanı Donald Trump'ın, Ukrayna'ya Rusya'nın dizel yakıt üretim tesislerine yönelik saldırılarını sonlandırma yönündeki çağrısını memnuniyetle karşıladıklarını dile getiren Peskov, "Petrol piyasalarındaki durumun kötüleştiğini görüyoruz. Bunun başlıca nedeni, Basra Körfezi bölgesindeki istikrarsızlık ve gerilimin yeniden tırmanmasıdır." diye konuştu.

Rusya'nın petrol ürünleri ihracatını yasakladığına dikkati çeken Peskov, bunun ülke içindeki ihtiyaçlarının karşılanması için yapıldığını belirtti.

Peskov, "İç pazarımızın ihtiyaçları karşılandığında, yasağın kaldırılması gündeme gelecek. Böylece ilave miktarlar küresel pazarlara yönlendirilebilecek." ifadelerini kullandı.

Dün Ukrayna-Polonya sınırında Rus saldırısına hedef olan trenden dakikalar önce aynı güzergahtan bir grup Avrupalı siyasetçi ve diplomatın bulunduğu trenin geçtiği yönündeki haberleri değerlendiren Peskov, "Burada Ukrayna toprakları söz konusu. Askerlerimiz Ukrayna'nın tamamında görevlerini yerine getiriyor ve bunu yapmaya devam edecek." dedi.

Sözcü Peskov, Rusya'nın Ukrayna'da her geçen gün pozisyonlarını güçlendirdiğini ve hedeflerine ulaşma yolunda ilerlediğini söyledi.

Apple Türkiye için kesin bir yayın saati açıklanmasa da geçmiş iOS güncellemelerinin dağıtım saatleri ve Apple’ın küresel yayın takvimi göz önünde bulundurulduğunda iOS 27’nin Türkiye’de 20.00’de yayınlanacağı öngörülüyor. Apple’ın güncellemeyi küresel olarak dağıtma sürecinde sunucu yoğunluğu ya da teknik gerekçelerle birkaç dakika veya daha uzun gecikmeler yaşanabileceği de hatırlatılıyor.

Kullanıcıların Ayarlar > Genel > Yazılım Güncelleme bölümüne girerek iOS 27’yi kontrol etmesi yeterli oluyor. Güncellemenin Amerika Birleşik Devletleri'nin Pasifik kıyısında 10.00, Doğu Yakası’nda 13.00, İngiltere’de 18.00 ve Almanya, Fransa ile İtalya’da 19.00’da yayınlanacağı tahmin ediliyor. Suudi Arabistan’da 20.00, Hindistan’da 22.30, Japonya ve Güney Kore’de ise 15 Eylül saat 02.00 civarında erişime açılması bekleniyor.

Söz konusu saatlerin tahmini olduğu ve Apple’ın resmi yayın takviminde yapılabilecek değişikliklere bağlı olarak farklılık gösterebileceği belirtiliyor.

iOS 27, Apple’ın 2026 yılındaki en önemli yazılım güncellemelerinden biri olarak görülüyor.

Yapay zeka destekli yeni Siri

Yapay zeka destekli yeni Siri deneyiminin yanı sıra Apple Intelligence özelliklerinin işletim sisteminin daha fazla bölümüne yayılması ve kullanıcı deneyiminin geliştirilmesi planlanıyor. Yeni Siri deneyiminin ilk etapta sınırlı sayıda dilde kullanıma sunulması bekleniyor. İngilizcenin öncelikli dil olması öngörülürken diğer dillere yönelik desteğin ilerleyen dönemde genişletilmesi planlanıyor. iOS 27'nin iPhone 11 ve sonraki modellerin yanı sıra ikinci nesil ve daha yeni iPhone SE modellerinde kullanıma sunulması bekleniyor.

Destekleneceği belirtilen modeller şöyle:

• iPhone Duo
• iPhone 18 Pro Max
• iPhone 18 Pro
• iPhone 17 Pro Max
• iPhone 17 Pro
• iPhone Air
• iPhone 17
• iPhone 17e
• iPhone 16 Pro Max
• iPhone 16 Pro
• iPhone 16 Plus
• iPhone 16
• iPhone 16e
• iPhone 15 Pro Max
• iPhone 15 Pro
• iPhone 15 Plus
• iPhone 15
• iPhone 14 Pro Max
• iPhone 14 Pro
• iPhone 14 Plus
• iPhone 14
• iPhone 13 Pro Max
• iPhone 13 Pro
• iPhone 13
• iPhone 13 mini
• iPhone 12 Pro Max
• iPhone 12 Pro
• iPhone 12
• iPhone 12 mini
• iPhone 11 Pro Max
• iPhone 11 Pro
• iPhone 11
• iPhone SE (2. nesil ve sonrası)

Sözcü Guo Jiakun, dünyada yalnızca tek bir Çin bulunduğunu ve Taiwan’ın Çin topraklarının ayrılmaz bir parçası olduğunu yineledi.

Guo, Çin’le diplomatik ilişki kuran ülkelerin Taiwan makamlarıyla her türlü resmi temas ve alışverişte bulunmasına kararlılıkla karşı çıktıklarını vurguladı. Çin’in iç işlerine herhangi bir dış müdahaleye izin vermeyeceklerini belirten Guo, az sayıdaki siyasetçinin durumu doğru değerlendirmesi ve Taiwan konusunda kırmızı çizgiyi aşmaması gerektiğini, aksi halde bunun bedelini ödeyeceğini söyledi.

Sözde “Panama-Taiwan Yasama Meclisi Partiler Arası Değişim Grubu”nun kurulmasının, Panama’nın Tek Çin ilkesine bağlılık taahhüdüyle tamamen çeliştiğine işaret eden Guo, Panama’dan taahhütlerini yerine getirmesini ve Çin-Panama ilişkilerinin siyasi temelini korumasını beklediklerini kaydetti.

Guo ayrıca ABD’nin Tek Çin ilkesine ve iki ülke arasındaki üç ortak bildiriye bağlı kalması gerektiğini belirtti. ABD’nin sözde “Taiwan’ın bağımsızlığını” amaçlayan ayrılıkçı güçlere yanlış sinyaller vermeyi ve Çin-Panama ilişkilerini baltalamayı bırakması gerektiğini ifade etti.

Göktaş, dijital platformlara e-Devlet üzerinden giriş yapılmasını öngören ve platformların veri paylaşımını gerektirmeyen bir yönetmelik hazırlandığını söyledi.

Oyunlar için de yeni bir düzenleme planlanırken, 15-18 yaş grubuna yönelik içeriklerin ayrıştırılması gündemde.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş, Bakanlığın çalışmalarına ilişkin Türkiye gazetesine değerlendirmelerde bulundu.

Göktaş, çocukların sosyal medya platformlarında günlük ortalama 3,5 saatten fazla vakit geçirdiğini belirterek dijital platformların çocuklar üzerindeki etkilerine dikkat çekti. Göktaş, sosyal medya kullanımının çocuklarda uyku düzenini bozduğunu, depresyon ve kaygıya yol açtığını, konsantrasyon oranlarını ise yüzde 48 oranında düşürdüğünü öne sürdü.

E-Devlet üzerinden giriş planı

Göktaş, dijital platformlara erişime ilişkin yeni bir yönetmelik üzerinde çalışıldığını açıkladı. Buna göre platformlara e-Devlet üzerinden giriş yapılmasını öngören bir sistem planlanıyor.

Göktaş, düzenlemenin platformların kullanıcı verilerini paylaşmasını gerektirmeyeceğini belirterek daha kontrollü ve güvenli bir dijital ortam oluşturulmasının amaçlandığını söyledi.

Bakan, çocukların dijital ayak izi konusunda yeterli farkındalığa sahip olmamasının da risk oluşturduğunu belirtti. Ailelerin çocuklarının dijital kullanımını kontrol etmekte zorlandığı ve bu nedenle devlet koruması talep ettiği durumlarla karşılaştıklarını ifade eden Göktaş, Bakanlık olarak dijital okuryazarlık ve toplumsal farkındalık çalışmalarının sürdüğünü söyledi.

Oyunlar için yeni yönetmelik

Göktaş, oyun platformlarına yönelik yeni düzenlemelerin de gündemde olduğunu açıkladı.

Bakan, Roblox ve Discord gibi platformlara yönelik mahkeme kararları doğrultusunda erişim engelleri uygulandığını hatırlatarak oyunlara ilişkin yeni bir yönetmelik çıkarılmasının planlandığını söyledi.

Planlanan düzenlemeler kapsamında 15-18 yaş grubuna yönelik içeriklerin de diğer yaş gruplarından ayrıştırılması hedefleniyor.

Göktaş'ın açıklamalarına göre yeni düzenlemelerin odağında çocukların dijital platformlardaki güvenliğinin artırılması, yaş gruplarına uygun içeriklerin ayrıştırılması ve ailelerin çocukların dijital kullanımına ilişkin karşılaştığı sorunlara yönelik daha kapsamlı bir çerçeve oluşturulması bulunuyor.

Alman şirketlerinin Çin'e yaptığı doğrudan yatırımlar, yılın ilk altı ayında yaklaşık 5,6 milyar euroya yükseldi. Bu rakam, geçen yılın aynı dönemine kıyasla yaklaşık üçte birlik artışa işaret etti.

IW'nin Alman Merkez Bankası verilerine dayanarak hazırladığı analizde, Alman şirketlerinin Çin'de yeniden yatırdığı kârların da önemli bir seviyeye ulaştığı belirtildi. Şirketler 2025 yılında Çin'de 7,8 milyar euroluk kârı yeniden yatırıma yönlendirirken, aynı yıl ülkedeki toplam yatırımlar yaklaşık 7 milyar euro olarak gerçekleşti.

Çin yatırımları uzun vadede istikrarlı

IW'ye göre Almanya'nın Çin'e yönelik yatırımları uzun vadede istikrarlı ve görece yüksek seviyesini koruyor. 2020-2025 döneminde Alman şirketlerinin Çin'deki ortalama altı aylık yatırım tutarı yaklaşık 5,6 milyar euro oldu.

IW uzmanı ve raporun yazarı Juergen Matthes, Alman şirketlerinin büyük bölümünün Çin pazarındaki faaliyetlerini sürdürme eğiliminde olduğunu belirtti.

Matthes, Çin'deki Alman Ticaret Odası tarafından gerçekleştirilen bir ankete işaret ederek, ülkede faaliyet gösteren Alman şirketlerinin yüzde 85'inden fazlasının mevcut faaliyetlerini korumayı veya genişletmeyi planladığını söyledi. Şirketlerin yarısından fazlasının ise Çin'deki yatırımlarını artırmayı hedeflediğini aktardı.

"Çin önemli bir satış pazarı"

Matthes, Çin'in Alman şirketleri açısından önemli bir satış pazarı olduğunu belirterek, bazı şirketlerin Çin'i aynı zamanda kendilerini geliştirdikleri bir "antrenman merkezi" olarak gördüğünü ifade etti.

Matthes, Çin pazarındaki konumunu koruyabilen şirketlerin küresel ölçekte başarılı olma ihtimalinin de daha yüksek olduğunu söyledi.

ABD'deki yatırımlar yüzde 65 düştü

Alman şirketlerinin ABD'deki yatırımlarında ise 2026'nın ilk yarısında sert bir düşüş yaşandı.

IW'nin ayrı bir analizine göre, Alman şirketleri yılın ilk altı ayında ABD'ye yaklaşık 4,3 milyar euro yatırım yaptı. Bu rakam, 2025'in aynı dönemine göre yüzde 65, 2024'ün ilk yarısına göre ise yaklaşık yüzde 80 daha düşük gerçekleşti.

IW, ABD'deki yatırımlardaki düşüşte ülkede artan ekonomik politika belirsizliğinin etkili olduğunu belirtti. Enstitüye göre belirsizlik, Alman şirketlerinin yeni yatırım kararlarını ertelemesine neden oluyor.

Böylece 2026'nın ilk yarısında Alman şirketlerinin yatırım tercihlerinde belirgin bir ayrışma ortaya çıktı. Çin'deki yatırımlar artarken, ABD'deki yatırımlar ekonomik politika belirsizliğinin etkisiyle önemli ölçüde geriledi.

Avrupa Birliği'nin (AB) Schengen bölgesine girişlerde parmak izi ve yüz taramasını zorunlu kılan yeni Giriş-Çıkış Sistemi (EES), havalimanlarında yaşanan yoğunluk ve teknik aksaklıklar nedeniyle Fransa, Belçika, Hollanda, Almanya, Yunanistan, Malta, Portekiz, İtalya ve İsviçre’de ertelendi.

Tamamlanana kadar biyometrik veri toplanmayacak

Sınır kapılarındaki yolcu akışını korumak ve özellikle yoğun sezonlarda yaşanabilecek seyahat krizlerinin önüne geçmek amacıyla, söz konusu 9 ülkenin geçiş noktalarında altyapı tamamen hazır hale gelene kadar biyometrik veri toplanmayacağı belirtildi.

Geçen yılın ekim ayında kademeli olarak başlatılan ve bu yılın ilk aylarında tamamen devreye girmesi hedeflenen sistem için üye ülkelere daha önce 150 günlük bir esneklik süresi tanınmıştı.

Alınan son kararla birlikte, sistemdeki sorunlar çözülene kadar AB dışından gelen yolcuların sınır geçişleri mevcut kontrol usulleriyle sürdürülecek.

Rektörler, federal hükümetin Filistinli bursiyerlerin ülkeye getirilmesi hakkında anlaşmaya varamamasının "kabul edilemez" olduğunu kaydederek, "Bazı hükümet ortaklarının ahlaki pusulası eksik" ifadesini kullandı. Meselenin siyasi iradeye bağlı olduğu ancak federal hükümete ortak bazı partilerin bu iradeden yoksun olduğu eleştirisinde bulunan rektörler, üniversitelerin kapılarının Filistinli bursiyerler için açık olduğunu vurguladı.

Rektörler, İltica ve Göç Bakanı Anneleen Van Bossuyt'un Filistinli öğrencilerin ülkeye gelmesi halinde aile birleşimi veya iltica başvurusunda bulunabileceğini ve bunun "domino etkisi" oluşturabileceği düşüncesini de reddetti.

Öğrencilerin ülkeye ulaşmaları halinde iltica merkezlerinde değil öğrenci konukevlerinde kalacağını, diğer uluslararası öğrenciler gibi derslere katılacağını belirten rektörler, "Onlar, mükemmel özgeçmişlere sahip, azimli öğrenciler. Burada takip ettikleri programlar, Gazze'nin yeniden imar ihtiyaçlarıyla da örtüşüyor. Eğitimlerini tamamladıktan sonra, geleceği inşa etmeye katkıda bulunmak üzere oraya dönmek istiyorlar" ifadelerini kullandı.

Rektörler, sorunun hızla çözülmesi çağrısında bulundu.

Ne olmuştu?

Gazze'de Belçika üniversitelerinden burs veya akademik pozisyon alan öğrencilerin tahliye edilememesi, İtalya ve İngiltere'nin benzer durumdaki kişiler için tahliye mekanizmaları oluşturmasının ardından Belçika hükümeti üzerindeki baskıyı artırmıştı. Belçika Dışişleri Bakanlığı söz konusu Filistinli öğrencilerin tahliyesindeki temel engelin vize prosedüründen ziyade Gazze'den fiilen çıkışın sağlanamaması olduğu ifade edilmişti.

Bakanlık, Gazze'den ayrılışın mevcut koşullarda yalnızca üçüncü ülkelerin düzenlediği tahliyeler veya Dünya Sağlık Örgütü ile yürütülen tıbbi tahliye operasyonları yoluyla mümkün olduğunu belirtmiş, alternatif seçeneklerin ilgili ortak ve makamlarla değerlendirildiğini kaydetmişti.

Yine Bakanlıktan AA muhabirine yapılan başka bir açıklamada, Belçika Dışişleri Bakanı Maxime Prevot'un, Gazze'den tahliyelerin kademeli olarak yeniden başlatılması ve Filistinli bursiyerlerin ülkeye getirilmesini içeren önerisini, hükümet ortaklarından birinin konuyu Afganistan'a geri göndermeler ve "geri dönüş merkezleri" konusunda taviz verilmesine bağlaması üzerine geri çektiği bildirilmişti.

Türkiye'de son zamanlarda yaz ayının gelmesiyle birlikte orman yangınlarında artış yaşanmaya başladı. İstanbul, İzmir ve Antalya ilçelerinde yangın kurtarma çalışmaları devam ediyor