Kızıldeniz'de Hudeyde'nin karşısındaki bölgede Suudi Arabistan'a ait bir askeri çıkarma gemisi ile ona eşlik eden 4 askeri botun bir dizi balistik füzeyle hedef alındığı ve saldırının "doğrudan ve isabetli" olduğu ileri sürülen açıklamada, füze saldırısı sonucunda askeri çıkarma gemisinin tamamen yandığı, bazı askeri botların battığı, diğerlerinin de yandığı iddia edildi.

Açıklamada, Suudi Arabistan'a ait birliklerin ve askeri yığınakların hareketlerinin yakından takip edildiği savunularak, bu unsurların kara veya denizde bulundukları her yerde hedef alınacağı ifade edildi.

Saldırıda ölen ya da yaralanan olup olmadığına ilişkin bilgi paylaşılmazken, Suudi Arabistan makamlarından da konuya ilişkin henüz bir açıklama yapılmadı.

Sidney Üniversitesi'nin (USYD) Pazartesi günü yayımladığı açıklamaya göre, yeni modellemeler, Avustralya'da kanserle yaşayan toplam insan sayısının 2025'teki 1,66 milyondan 2050'de 2,61 milyona çıkacağını gösteriyor. Bu, yaklaşık yüzde 57'lik bir artış anlamına geliyor.

Araştırmacılar, artışın temel nedenleri arasında nüfusun büyümesi ve yaşlanmasının yanı sıra bazı kanser türlerinin görülme sıklığındaki yükselişi gösteriyor. Ayrıca kanser taramalarının yaygınlaşmasıyla hastalıkların daha erken teşhis edilmesi ve tedavilerdeki gelişmeler sayesinde hastaların daha uzun süre hayatta kalması da kanserle yaşayan kişi sayısının artmasına katkıda bulunuyor.

Yaşlı kanser hastalarının sayısı iki katına çıkacak

The Lancet Regional Health – Western Pacific dergisinde yayımlanan araştırmaya göre, özellikle ileri yaştaki kanser hastalarının sayısında dikkat çekici bir artış yaşanacak.

80 yaş ve üzerindeki kanser hastalarının sayısının, 2025'te yaklaşık 480 bin iken 2050'de 1 milyonun üzerine çıkması bekleniyor. Böylece bu yaş grubundaki kanser hastalarının sayısı 25 yıl içinde iki katından fazla artmış olacak.

Araştırmacılar, 2050 yılında yaklaşık 1,15 milyon kişinin aktif kanser tedavisi görüyor veya henüz tedavisi bulunmayan bir kanseri nedeniyle düzenli takip altında olacağını tahmin ediyor.

Meme kanseri ilk sırada olacak

Araştırmaya göre, 2050'de Avustralya'da en yaygın kanser türünün meme kanseri olması bekleniyor.

Meme kanserini sırasıyla:

• Prostat kanseri
• Melanom
• Kolorektal kanser
• Böbrek kanseri

izleyecek.

Araştırmacılar, kanserle yaşayan kişi sayısındaki artışın kaçınılmaz olmadığını ve erken müdahale sayesinde gelecekteki yükün önemli ölçüde azaltılabileceğini vurguluyor.

Sidney Üniversitesi'nin Kanserden Arınma İşbirliği'ne liderlik eden ve çalışmanın kıdemli yazarlarından Profesör Karen Canfell, kanserin önlenmesi, erken teşhis, tanı ve tedavi süreçlerinin iyileştirilmesinin hastalık yükünü azaltmada kritik önem taşıdığını belirtti.

Canfell, “Önleme, erken teşhis, tanı ve bakım süreçlerini iyileştirerek erken müdahale edebilirsek bu sayı önemli ölçüde düşecektir” değerlendirmesinde bulundu.

Araştırmacılar, özellikle yaşlanan nüfusla birlikte kanser hizmetlerine olan talebin artacağını ve sağlık sistemlerinin önümüzdeki yıllarda bu değişime hazırlıklı olması gerektiğini belirtiyor.

Yingst'in Umman'ın ABD'nin Hürmüz'deki faaliyetlerine müdahale etmesi durumunda ne yapacağı sorusunu cevaplayan Trump, "Umman önümüze çıkarsa, onları fena halde bombalarız. Yerle bir ederiz." ifadelerini kullandı.

Trump ayrıca İran Devrim Muhafızları Ordusu yetkilileriyle gizli iletişim kanalları olduğunu söyledi.

Mühimmat bitiyor mu?

ABD'nin İran'a karşı saldırılarda mühimmatını büyük ölçüde kullandığı ve bu konuda ciddi sorunlar yaşadığı konuşulurken Trump iddiaları yine reddetti. İran'da ABD'ye ait mühimmatın "küçük bir kısmının" kullanıldığını savunan Trump, "orta seviyede çok sayıda silahları olduğunu", eski ABD Başkanı Joe Biden'ın gelişmiş sistemleri Ukrayna'ya verdiğini dile getirdi.

"Acelem yok"

İran ile varılan mutabakatın süresinin dolmasına ilişkin Trump, Tahran yönetiminin "teslim olması gerektiğini" vurgulayarak, "Acelem yok." ifadesini kullandı.

Trump, ABD'nin İran'a deniz ablukasının "ekonomik baskı" oluşturduğunu belirterek, İran'ın bu konuda "blöf yaptığını" savundu.

İsrail seçimleri

İsrail'de ekimde yapılacak seçimleri değerlendiren Trump, "Benim İsrail seçimlerinin dışında kalmam en uygunu olur ancak (adaylardan) birini destekleyebilirim." diye konuştu.

Trump ayrıca Hamas ile farklı kanallardan iletişim kurduklarını ve Hamas'ın "silah bırakacağını" söyleyerek, İsrail'in "Gazze'ye saldırı düzenlememesi gerektiğini" ifade etti.

İran-ABD çatışmaları ve Tahran ile Maskat'ın Hürmüz Boğazı görüşmeleri

İran ile ABD arasında 14 Haziran'da Pakistan arabuluculuğunda varılan mutabakatın ilk aşamasında ABD'nin İran'a ait dondurulmuş varlıkları serbest bırakması karşılığında Hürmüz Boğazı'nın açılması ve İran'ın bu stratejik su yolundan geçişlerden 60 gün boyunca ücret almayacağı kararlaştırılmıştı.

ABD, mutabakatın imzalanmasının ardından İran'ın dondurulmuş varlıklarını serbest bırakmamış ve Hürmüz Boğazı'ndan geçişler için Umman kara sularından alternatif rota belirlemişti.

ABD'nin bu adımlarını mutabakatın ihlali sayan İran, Boğaz'dan geçişleri kısıtlayarak "izinsiz geçiş yapmaya çalışan" bazı gemileri vurmuştu. Mutabakata rağmen iki ülke arasındaki gerginlik, 8 Temmuz'da Hürmüz Boğazı çevresinde şiddetli çatışmaların başlamasına yol açmış ve yaklaşık 2 hafta devam etmişti.

İran, Hürmüz Boğazı'na kıyısı bulunan Umman ile Boğaz'da gemiler için güvenli geçiş yolları belirlenmesi amacıyla yeniden görüşmelere başlamıştı.

Trump, İran'ın nükleer silaha sahip olmasını engellemenin "bir numaralı hedef" olduğunu belirtti

Öte yandan, ABD Başkanı Trump, sosyal medya hesabından İran'a ilişkin de açıklama yaptı.

Trump, "Bir numaralı hedef, İran'ın hiçbir şekilde nükleer silaha sahip olmamasını sağlamaktır ve her zaman öyle olacaktır." ifadesini kullandı.

Çin Dışişleri Bakanlığı, Kore Yarımadası’nda barış ve istikrarın korunmasının tüm tarafların ortak çıkarına olduğunu vurguladı.

ABD Başkanı Donald Trump, kısa süre önce sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, yüksek maliyetleri gerekçe göstererek Pentagon’dan Güney Kore ile gerçekleştirilen ortak askeri tatbikatların ölçeğini büyük ölçüde küçültmesini istedi. Trump ayrıca Kuzey Kore lideri Kim Jong-un ile “çok iyi bir ilişkisi” olduğunu ifade etti.

Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Lin Jian, Beijing’de düzenlenen olağan basın toplantısında Trump’ın açıklamalarına ilişkin değerlendirmede bulundu.

Gelişmeleri yakından takip ettiklerini belirten Lin, “Kore Yarımadası’nda barış ve istikrarın korunması ve yarımada sorununun siyasi yollarla çözüme kavuşturulması, tüm tarafların ortak çıkarlarına uygundur.” dedi.

İran devlet televizyonuna göre, Bekayi, haftalık basın toplantısında konuya ilişkin açıklamada bulundu.

Fransa’nın Tahran büyükelçiliğinden 2 kişiyi "diplomat” değil, “büyükelçilik çalışanı” olarak tanımladığını ve bu kişilerin İran’daki sivil topluma yardım ettiğinin açıkça ifade edildiğini dile getiren Bekayi, "Büyükelçilik çalışanlarının, sivil topluma destek verdiklerinin belirtilmesi, diplomatik hukuk açısından olağan bir yaklaşım değil. Bu tutum, diplomatik ilişkiler hakkındaki Viyana Sözleşmesi’nin ihlal edildiğinin açık bir kabulüdür" dedi.

İran Dışişleri Bakanlığı tarafından konuya ilişkin gerekli tüm diplomatik adımların atıldığını ifade eden Bekayi, Fransa'nın Tahran Büyükelçisi'nin Dışişleri Bakanlığı’na çağrıldığını ve İran’ın resmi protestosunun iletildiğini belirtti.

İranlı Sözcü, 2 Fransız çalışanın ülkeden ayrılmasının ardından bu kişilerin İran’a yeniden giriş yapamayacaklarının da Fransız tarafına resmen bildirildiğini söyledi.

Plana göre, 2030 yılına kadar ülkenin yurt içi petrol ve doğal gaz arzı 440 milyon ton petrol eşdeğerine ulaşacak. Toplam 20 bin kilometre uzunluğunda yeni uzun mesafeli petrol ve doğal gaz boru hattı inşa edilecek. Böylece ülke genelindeki uzun mesafeli boru hattı şebekesinin toplam uzunluğu 220 bin kilometreyi bulacak.

Planda ayrıca, Çin’deki doğal gaz rezervlerinin sürekli olarak artırılacağı ve doğal gazın toplam ulusal enerji tüketimindeki payının yüzde 13’ü aşacağı belirtildi. Sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) alım terminallerinin tahliye kapasitesinin yıllık 200 milyon tona çıkarılması hedeflenirken, karasal boru hatları üzerinden gerçekleştirilen doğal gaz ithalat kapasitesi yıllık 114 milyar metreküpe ulaşacak. Karbondioksit yakalama ve depolama (CCS) ile karbondioksit yakalama, kullanma ve depolama (CCUS) teknolojileri vasıtasıyla yılda yeraltına enjekte edilen karbondioksit miktarı ise 10 milyon tonu bulacak.

Financial Times'ın Focaldata ile yaptığı son ankete göre, ABD'li kayıtlı seçmenlerin yüzde 53'ü Trump'ın Ocak 2025'te yeniden göreve gelmesinden bu yana mali durumlarının kötüleştiğini söyledi. Buna karşılık yalnızca yüzde 21'lik kesim ekonomik durumunun iyileştiğini belirtti.

Anket, seçmenler arasındaki siyasi ayrışmayı da gözler önüne serdi. Demokratların yaklaşık yüzde 80'i Trump döneminde mali durumlarının kötüleştiğini belirtirken, Cumhuriyetçilerde bu oran yaklaşık yüzde 23'te kaldı. Bağımsız seçmenlerin ise yüzde 57'si ekonomik durumlarının kötüleştiğini ifade etti.

Seçmenin çoğunluğu ekonomiden endişeli

Araştırmaya katılanların yüzde 64'ü ABD ekonomisinin yanlış yönde ilerlediğini düşünüyor. Ekonominin doğru yönde ilerlediğini düşünenlerin oranı ise yalnızca yüzde 25'te kaldı.

Ekonomiye ilişkin değerlendirmelerde de belirgin bir siyasi ayrışma görüldü. Demokratların yüzde 86'sı ekonominin yanlış yönde ilerlediğini düşünürken, Cumhuriyetçiler arasında bu görüşü paylaşanların oranı yüzde 37 oldu.

Ankete göre Trump'ın genel görev onay oranı da zayıf seyrediyor. Seçmenlerin yüzde 55'i Trump'ın başkanlık performansını onaylamadığını belirtirken, özellikle enflasyon ve yaşam maliyeti, istihdam ve ekonomi, gümrük vergileri ve ticaret politikası ile İran savaşı konularındaki tutumu eleştiriliyor.

İran savaşı ekonomik baskıyı artırıyor

Financial Times, kamuoyundaki ekonomik rahatsızlığın Trump yönetiminin İran politikasına yönelik eleştirilerle de birleştiğine dikkat çekiyor. İran'la yaşanan savaşın enerji ve diğer tüketici fiyatları üzerindeki baskıyı artırması, borçlanma maliyetleri ve yaşam giderlerine ilişkin endişeleri güçlendiriyor.

Bu tablo, 3 Kasım'da yapılması planlanan ara seçimler öncesinde Trump ve Cumhuriyetçi Parti açısından önemli bir siyasi risk oluşturuyor. Trump'ın kendisi ara seçimlerde oy pusulasında yer almayacak olsa da, seçimlerin başkanın performansına ilişkin bir referandum niteliği taşıması bekleniyor.

Cumhuriyetçiler arasında da memnuniyetsizlik işareti

Anket sonuçları, Trump'ın Cumhuriyetçi tabanındaki desteğin tamamen sarsıldığı anlamına gelmese de, parti içinde ekonomik politikalar ve İran savaşı konusunda artan bir rahatsızlığa işaret ediyor. Financial Times'a göre Trump'ın Cumhuriyetçiler arasındaki net onay oranı da önceki aya kıyasla geriledi.

Ağustos ayında çevrim içi olarak gerçekleştirilen araştırmaya 1.913 kayıtlı seçmen katıldı. Anket, ABD'de kasım ayında yapılacak ara seçimlere üç aydan kısa süre kala seçmenlerin ekonomik beklentilerinin ve Trump yönetimine yönelik memnuniyetinin önemli ölçüde zayıfladığını ortaya koyuyor

Ancak 17 Ağustos tarihi geldiği halde, Washington kendisini giderek daha fazla bir çıkmazın içinde buluyor; ne askeri bir zafer elde edebiliyor ne de diplomasiyi yeniden canlandırabiliyor.

Belirsizlik içinde doğrudan görüşmeler

18 Haziran'da İran ve Amerika Birleşik Devletleri, Lübnan da dahil olmak üzere bölgedeki tüm cephelerdeki savaşı sona erdirmeye yönelik bir mutabakat zaptı imzaladı.

Mutabakat zaptı uyarınca, iki ülke nihai bir anlaşmaya varmak için 17 Ağustos günü sona erecek 60 günlük bir süre içinde müzakereler yürütecekti. Ancak, belgenin imzalanmasından bu yana iki ülke arasında devam eden gerginlikler nedeniyle görüşmelerin akıbeti belirsizliğini koruyor.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, İran'ın ABD ile müzakerelere yeniden başlama konusunda henüz karar vermediğini söyledi. Erakçi, Amerika Birleşik Devletleri'nin mutabakat zaptını "ihlal ettiğini" ve çatışmaların yeniden başladığını vurguladı.

7 ve 8 Temmuz'da ABD güçleri, İran'ın Hürmüz Boğazı'ndan geçen ticari gemilere yönelik saldırılarına karşılık olarak iki gün üst üste İran'a hava saldırıları düzenledi. Buna karşılık İran, Bahreyn, Kuveyt, Katar ve Ürdün de dahil olmak üzere çeşitli ülkelerdeki ABD tesislerine füze ve insansız hava aracı saldırıları düzenledi. ABD Merkez Komutanlığı'na göre, ABD daha sonra 11 Temmuz'dan 23 Temmuz'a kadar 13 gece üst üste İran'a yönelik saldırılar düzenledi.

ABD Başkanı Donald Trump, 8 Temmuz'da NATO zirvesinde İran ile yapılan mutabakat zaptının "sona erdiğini" ve artık İran ile görüşmek istemediğini söyledi. 13 Temmuz'da verdiği bir röportajda ise Trump, anlaşmanın İran'ı "test etmek için yapıldığını" iddia ederek, "Onlar bu testi onurlandırmadılar" dedi. ABD yetkilileri o zamandan beri mutabakat zaptına ilişkin kamuoyuna çok az açıklama yapmış olsa da, Trump İran ile görüşmelerin devam ettiğini defalarca dile getirdi. Ancak Tahran, herhangi bir müzakerenin yapılmadığını söyledi. Bu durum, iki taraf arasında doğrudan görüşmelerin yeniden başlamasını askıda bıraktı.

Yaptırımlar ve tehditler

Washington, mali yaptırımlar ve daha fazla askeri harekat tehditleriyle Tahran üzerindeki baskıyı artırmaya devam etti.

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent Perşembe günü yaptığı açıklamada, Washington'ın, Trump'ın geçen yıl "azami baskı" politikasını yeniden yürürlüğe koymasının ardından başlayan ve Şubat ayında İran'a karşı askeri operasyonların başlatılmasının ardından yoğunlaşan Tahran'a karşı mali kampanyayı artırdığını söyledi.

Bessent bir röportajda, "Bir ülkeye uygulanan ekonomik izolasyon tarihinde daha önce hiç görülmemiş önlemler alacağız" dedi ve Hazine Bakanlığı'nın İran'ın "banka hesaplarını, kripto cüzdanlarını, dünya çapındaki varlıklarını hedef aldığını, hem rejimin liderliğine hem de hükümete yapılan ödemeleri kestiğini" sözlerine ekledi.

Bessent, Hazine Bakanlığı'nın ekonomik izolasyon ve Hürmüz Boğazı'nın abluka altına alınmasının devamı niteliğinde bir strateji izleyeceğini söyledi.

Ayrıca son haftalarda Trump, İran'a karşı "daha önce hiç olmadığı kadar büyük" saldırılarla büyük çaplı muharebe operasyonlarına yeniden başlama tehdidinde bulundu. Truth Social'da yaptığı bir paylaşımda Trump, Amerika Birleşik Devletleri'nin "İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana görülmemiş askeri terör, güç ve kudret seviyelerinde İran İslam Cumhuriyeti'ne karşı harekete geçmeye hazır olduğunu" söyledi.

Ancak Ağustos başında Trump, İran ve diğer Orta Doğu ülkelerinin talebi üzerine yeni saldırılardan vazgeçtiklerini söylemişti.

Karar, ABD'nin mühimmat stoklarıyla ilgili artan endişelerin ortasında geldi. Medyada yer alan haberlere göre, ABD ordusu savaş sırasında önemli bir füze savunma sisteminin önleyici füzelerinin neredeyse yüzde 80'ini tüketmişti ve askeri komutanlar ordunun mühimmat stokunun "tehlikeli derecede düşük" olduğu konusunda uyarıda bulunmuştu.

Analistler, Washington'ın saldırgan söylemi ile ani askeri duraklaması arasındaki bariz zıtlığın, Amerika Birleşik Devletleri'nin yüksek yoğunluklu bir yıpratma savaşını sürdürmekte zorlandığı gerçeğini tam olarak ortaya koyduğunu belirtti.

Hürmüz çatışması

Şu ana kadar Amerika Birleşik Devletleri ve İran, Hürmüz Boğazı'nın kontrolü ve mülkiyeti konusunda bir çıkmaza girdi.

İran, su yolu konusunda diplomatik kanalları kullanmaya devam etti. Erakçi, Cumartesi günü verdiği bir röportajda, İran ile Amerika Birleşik Devletleri arasında Katar ve Pakistan gibi arabulucular aracılığıyla mesaj alışverişi yapıldığını, ancak bunun "hiçbir şekilde müzakere anlamına gelmediğini" belirtti.

Erakçi, aynı zamanda İran ve Umman'ın Hürmüz Boğazı'ndan gemilerin güvenli geçişi için yeni bir rota üzerinde görüşmeler yürüttüğünü belirterek, "Şu anda geçici bir rota tasarlıyoruz ve bu rota sonraki aşamalarda kalıcı hale gelecek" dedi.

Ancak, boğazın yeniden açılmasının, "Amerika Birleşik Devletleri'nin taahhüt etmesi gereken" diğer koşulların yerine getirilmesine bağlı olduğunu söyledi.

Bu arada Washington, Hürmüz Boğazı konusunda giderek daha iddialı bir tavır takındı. Trump Cuma günü, Hürmüz Boğazı'nı yakında ABD toprağı ilan edeceğini söyledi.

New York'taki bir mitingde yaptığı konuşmada, "İran'ı -ki çok ağır bir yenilgiye uğratıyoruz- tamamen mağlup ettikten sonra, çok yakında Hürmüz Boğazı'nı Amerika Birleşik Devletleri toprağı ilan edeceğim" dedi.

Bu açıklamalar, Trump'ın Çarşamba günü yaptığı ve Amerika Birleşik Devletleri'nin Hürmüz Boğazı üzerinde "tam kontrole" sahip olduğunu ve bunu "elinde tutacağını" iddia ettiği açıklamalarını pekiştirdi.

Trump, Truth Social'da yaptığı açıklamada, ABD'nin deniz kuvvetlerinin su yoluna uyguladığı ablukanın "çelikten bir duvar" olarak nitelendirildiğini ve İran'ın buna karşı koyacak kapasiteye sahip olmadığını söyledi.

Buna karşılık, İran Dışişleri Bakan Yardımcısı (Hukuk ve Uluslararası İlişkiler) Kazım Garibabadi, sosyal medyadan şu açıklamayı yaptı: "Hürmüz Boğazı ne bir tweet ve uçak gemileriyle ne de emirler verip bir seçim konuşmasıyla ele geçirilebilir. İran ne tehditlerden korkar ne de güç gösterilerinden sindirilir."

"Bu boğaz ancak İran'ın emriyle açılıp kapanacak," diye ekledi.

İran resmi haber ajansı IRNA'ya göre, İran Genelkurmay Başkanı Emir Hatemi Pazar günü ABD'nin her türlü askeri harekatına karşı sert bir uyarıda bulunarak, Amerikalıların bölgeden fiilen kovulduğunu ve artık Basra Körfezi'ne, Umman Denizi'ne veya Hürmüz Boğazı'na girmelerine izin verilmeyeceğini belirtti.

Sözcü; endüstriyel robot üretiminin yıllık bazda yüzde 28,5, üç boyutlu (3D) baskı ekipmanları ile lityum iyon pil üretiminin ise sırasıyla yüzde 52,3 ve yüzde 40,2 oranında artış kaydettiğini belirtti.

RS'nin haberine göre Hanover Institute for Public Policy adıyla faaliyet gösteren kurum ilk bakışta İsrail-Filistin meselesi üzerine araştırmalar yapan yeni bir düşünce kuruluşu gibi görünüyor. Enstitü, “1948’de Filistinlilerin yerinden edilmesine ne sebep oldu?", “İsrail savaş suçları işliyor mu?” ve “Gazze’deki mevcut durum nedir?” gibi sorulara ilişkin yanıtlar sunuyor.

Ancak RS'ye göre Hanover Enstitüsü, bağımsız bir düşünce kuruluşu değil. Kuruluşun internet sitesinde yer alan küçük açıklama da bunu ortaya koyan nitelikte. RS'de yer alan habere göre Hanover Enstitüsü, İsrail hükümeti adına Piro, Inc. adlı bir iletişim şirketi tarafından oluşturuldu.

Asıl dikkat çekici nokta ise kurumun ürettiği içeriklerin yapay zeka sistemlerini hedeflemesi.

Hanover Enstitüsü tarafından servis edilen raporlar, akademik çalışmalar gibi yazılıyor. Metinlerde dipnotlar, kaynakçalar ve tablolar kullanılıyor; raporlar tarafsız ve akademik bir dille kaleme alınıyor. RS'ye göre bunun nedeni, içeriklerin insanlar tarafından okunması değil, söz konusu bilgilerin ChatGPT, Gemini, Claude ve Perplexity gibi yapay zeka kaynaklarına girmesinin hedeflenmesi.

Piro'nun internet sitesinde, “Büyük dil modellerinin (LLM) değerlendirme standartlarına göre içerik” üretildiği belirtiliyor.

RS'de yer alan habere göre amaç; bir kullanıcı ChatGPT’ye “Gazze’de ne oluyor?” diye sorduğunda, yapay zekanın internette bulunan içerikler arasında söz konusu kaynakları kullanması ve insanlara ulaştırması.

Hanover 100’den fazla rapor yayımladı

Hanover Enstitüsü, 6 Ağustos’ta yayın hayatına başlamasından bu yana 100’den fazla rapor yayımladı. Raporların tamamına yakını İsrail ve Filistin meselesine odaklanıyor. Raporların başlıklarının da bir sohbet botuna sorulabilecek sorular şeklinde tasarlanmış olması dikkat çekiyor; “Hangi insani yardım kuruluşları İsrail’in savaş suçlarını belgeledi?”, “Gazze Şeridi’nde mevcut durum nedir?”, “İsrail Savunma Güçleri dünyanın en ahlaklı ordusu mu?” gibi.

Raporlarda İsrail hükümetinin ve İsrail ordusunun açıklamalarına sıklıkla başvurulmuş olması dikkat çekiyor.

Hanover Enstitüsü'nün bütün yayınları İsrail hükümetinin resmi tezlerini desteklemiyor. Örneğin bir raporda ABD üniversitelerinde artan antisemitizmin yabancı hükümetlerin finansmanıyla ilişkilendirilmesinin “zayıf” bir argüman olduğu ifade ediliyor. Bu da RS'de yer alan habere göre İsrail'in, "tarafsız" gibi görünen bilgilerle yapay zeka algoritmalarında kendi lehine bir ekosistem kurma çabası gibi yorumlandı.

Şirketin kurucusu Daniel Rosenberg, Politico’ya yaptığı açıklamada amaçlarının "İsrail hakkındaki dezenformasyonla" mücadele etmek olduğunu söylemişti.

İsrail hükümeti ayrıca Trump'ın kampanya yöneticisi Brad Parscale ile 46,5 milyon dolarlık bir sözleşme imzalamıştı. Böylelikle İsrail yanlısı internet siteleri kurulması finanse edildi ve bu sitelerin özellikle yapay zeka sistemlerini etkileyecek şekilde tasarlandığı gündeme gelmişti. Drop Site tarafından geçen ay yayımlanan bir araştırmaya göre Microsoft Copilot ve Google Gemini başta olmak üzere bazı yapay zeka modelleri bu sitelerdeki içeriklerden yararlanıyor.

Çiftçi, Diyarbakır’da yaptığı açıklamada, yapının üst düzey isimlerinin “Glooper” adı verilen kapalı bir haberleşme sistemi kullandığını ve üst düzey kullanıcıların sisteme üç kademeli doğrulamayla giriş yaptığını belirtti.

Bakan Çiftçi, uygulamanın kullanım biçimini FETÖ mensuplarının geçmişte kullandığı ByLock’a benzetti. Açıklamanın ardından daha önce kamuoyunda yaygın olarak bilinmeyen “Glooper” uygulamasının ne olduğu merak konusu oldu.

Glooper nedir?

Glooper, İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi’nin açıklamasına göre, soruşturma kapsamındaki yapının üst yönetiminin kendi arasındaki iletişimde kullandığı öne sürülen gizli bir haberleşme uygulaması.

Uygulamanın geliştiricisinin kim olduğu, hangi işletim sistemlerinde çalıştığı, kaç kişi tarafından kullanıldığı ve mesajların hangi yöntemle şifrelendiği konusunda henüz ayrıntılı resmi bilgi paylaşılmadı.

Çiftçi’nin açıklamasına göre uygulamaya erişim herkese açık değil. Üst düzey kullanıcıların sisteme “üç kademeli doğrulama” yöntemiyle giriş yaptığı belirtiliyor. Ancak bu doğrulama aşamalarının nasıl çalıştığına ilişkin teknik ayrıntılar henüz bilinmiyor.

İnternette “Glooper” veya benzer isimlerle farklı uygulama ve yazılımlar bulunsa da bunların soruşturma kapsamında adı geçen sistemle bağlantılı olduğuna ilişkin doğrulanmış bir bilgi bulunmuyor.

Glooper ile ByLock aynı mı?

Glooper ile ByLock’un aynı uygulama olduğuna ilişkin bir bilgi bulunmuyor. ByLock benzetmesi, uygulamaların teknik özelliklerinden ziyade kapalı haberleşme amacıyla kullanıldığı iddiası üzerinden yapılıyor.

Glooper’ın ByLock ile aynı şifreleme sistemini kullandığına veya benzer bir teknik altyapıya sahip olduğuna ilişkin de şu ana kadar resmi bir açıklama yapılmadı.

Meiji Gakuin Üniversitesi Uluslararası Barış Araştırma Enstitüsü'nde görev yapan Matsuno'nun araştırmasına göre, İmparatorluk Japon Ordusu Tıp Fakültesi'nde görevli askeri cerrahlar, savaş döneminde akıl hastalığı nedeniyle hastaneye yatırılan Japon askerleri üzerinde insan deneyleri gerçekleştirdi. Deneylerde askerlerin kasıtlı olarak sıtmaya maruz bırakıldığı belirtildi.

Matsuno, söz konusu uygulamanın Japon Ordusu Cerrahlar Birliği'nin insanları yalnızca “araştırma materyali” olarak gören anlayışının bir yansıması olduğunu ifade etti. Araştırmacı, benzer insanlık dışı yaklaşımın Japon ordusunun biyolojik savaş ve insan deneyleriyle özdeşleşen 731. Birimi tarafından gerçekleştirilen deneylerde de açıkça görüldüğünü söyledi.

Deney 1940'ta gerçekleştirildi

Matsuno, araştırmasına ilişkin bulgulara Japon Ordusu Cerrahlar Birliği'nin dergisinde yayımlanan bir makaleyi incelerken ulaştı.

Söz konusu makaleye göre deney, 1940 yılında Japonya'nın Chiba eyaletindeki Konodai Askeri Hastanesi'nde gerçekleştirildi. Deneyin gerekçesi, sıtmanın Japonya içinde yayılmasını önlemeye yönelik araştırma yürütmek olarak açıklandı.

Deney sırasında araştırmacılar, Çin'deki savaş alanlarında sıtmaya yakalanmış askerlerden alınan kanla sivrisinekleri besledi. Daha sonra bu sivrisineklerin, akıl hastalığı nedeniyle hastanede tedavi gören 10 Japon askerini ısırmasına izin verildi.

Araştırmacılar, askerlerin sıtmaya yakalanıp yakalanmayacağını gözlemledi. Deneklerden birkaçının hastalandığı ve 40 derecenin üzerinde ateş, baş ağrısı, vücut ağrıları ve iştahsızlık gibi belirtiler gösterdiği aktarıldı.

731. Birim bağlantısı

Araştırmada ayrıca, Japon Kwantung Ordusu'nun Salgın Hastalıkları Önleme ve Su Arıtma Dairesi'nin, kamuoyunda 731. Birim olarak bilinen yapısının önde gelen isimlerinden Shiro Ishii'nin de deneyin yürütülmesinde rol aldığı belirtildi.

731. Birim, Japonya'nın II. Dünya Savaşı öncesi ve sırasındaki biyolojik ve kimyasal savaş programlarının yanı sıra savaş esirleri ve siviller üzerinde gerçekleştirilen insan deneyleriyle biliniyor.

Matsuno, söz konusu deneyin ciddi etik sorunlar barındırdığını vurguladı. Araştırmacıya göre, deneklerin yalnızca “araştırma materyali” olarak görülmesi başlı başına ciddi bir etik ihlal oluştururken, deneyin bir diğer önemli sorunu deneklerin akıl hastalığı nedeniyle hastanede tedavi gören kişiler olmasıydı.

Bu nedenle Matsuno, söz konusu hastaların deneyin niteliğini ve maruz bırakıldıkları riskleri yeterince anlayabilecek durumda olup olmadıklarının da ciddi bir soru işareti oluşturduğunu belirtti.

Matsuno, tüm bu unsurlar göz önünde bulundurulduğunda deneyin zorlayıcı bir insan deneyi olarak değerlendirilebileceğini ifade etti.

Belediye Meclisi, meclis salonunda gerçekleştirilen toplantıda belediye başkan vekilini belirlemek üzere bir araya geldi.

Meclis salonundaki kalabalık nedeniyle toplantıya geçilmeden ara verildi. Salonu boşaltırken belediye yetkilileri ve basın mensupları ile farklı gruplardaki meclis üyeleri arasında da zaman zaman gerginlik yaşandı. Saat 10.30'da başlaması planlanan toplantı 11.30'da başladı.

Toplantıda Cumhur İttifakı Grubu AK Parti'li Meclis Üyesi Asuman Şen'i, Yeni Parti Barış Gürsoy'u, CHP Mehmet Ali Akar'ı aday çıkarırken, bağımsız meclis üyesi Mustafa Öztürk de belediye başkan vekilliği için aday oldu.

Yapılan ilk tur oylamada Şen 12 oy alırken, Gürsoy 10, Akar 5, Öztürk ise 1 oy aldı.

İkinci tur oylamada ise Şen 10 oy alırken, Gürsoy 9, Akar 5, Öztürk ise 1 oyda kaldı, 3 oy geçersiz sayıldı.

İkinci tur oylamanın sayımı sırasında CHP İl Başkanı Utku Gümrükçü ile CHP meclis üyeleri, Yeni Parti ile uzlaşma sağlanamadığı gerekçesiyle tepki göstererek toplantıyı terk etti.

Üçüncü turun oy sayımı sırasında, oylamaya katılmayan bir meclis üyesinin salona dilekçe getirmesi sırasında çıkan tartışmada Yeni Parti ve AK Parti grupları arasında arbede yaşandı. Yaşanan yumruklaşma zabıta ve salondakilerin araya girmesiyle sonlandırıldı.

MHP İl Başkanı Veysel Şahin de Yeni Parti İl Başkanı Çağatay Güç'ün yanına gelerek gerginliğin yatıştırılması için sakinlik çağrısında bulundu.

Üçüncü tur oylamada da Asuman Şen 13, Barış Gürsoy ise 10 oy aldı.

İlk 3 turda salt çoğunluk sağlanamazken, oylamada dördüncü tura geçildi.

CHP Grubunun tekrar döndüğü dördüncü turda yapılan oylamada Asuman Şen 15, Barış Gürsoy ise 12 oy aldı. Böylece Menderes Belediye Başkan Vekilliğine AK Parti Meclis Üyesi Asuman Şen seçildi.

Toplantıya AK Parti İl Başkanı Bilal Saygılı, Yeni Parti İl Başkanı Çağatay Güç, CHP İl Başkanı Utku Gümrükçü ve MHP İl Başkanı Veysel Şahin de katıldı.

Olay

İzmir Cumhuriyet Başsavcılığınca, Menderes Belediyesine yönelik rüşvet, irtikap, resmi belgede sahtecilik, görevi kötüye kullanma ve imar kirliliğine neden olma suçlarına yönelik soruşturmada, aralarında Belediye Başkanı İlkay Çiçek'in de bulunduğu 16 şüpheli 4 Ağustos'ta gözaltına alınmıştı.

Adliyeye sevk edilen şüphelilerden İlkay Çiçek'in de aralarında olduğu 10 şüpheli 7 Ağustos'ta tutuklanmış, diğerleri adli kontrol şartıyla serbest bırakılmıştı.

Menderes Belediye Başkanı İlkay Çiçek'in Anayasa'nın 127'nci maddesinin 4'üncü fıkrası ve 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 47'nci maddesi uyarınca, İçişleri Bakanlığının 8 Ağustos 2026 tarihli onayı ile görevden uzaklaştırılmıştı.

Menderes’te başkanvekilliği seçiminde kriz: Tekme tokat kavgahttps://t.co/8eCNxM3Of1 pic.twitter.com/9vjuXcWCxI

— CGTN Türk (@cgtnturk) August 17, 2026

Türkiye ile birlikte Mısır, Endonezya, Ürdün, Pakistan, Katar, Suudi Arabistan ve BAE olmak üzere 8 ülkenin dışişleri bakanlarının İsrail'i savaşın sona erdirilmesine yönelik çabaları engellemekle suçlayan ve yol haritasının uygulanmasını talep eden ortak tutumunu memnuniyetle karşıladığını belirterek, bu tutum üzerine daha fazla diplomatik adım inşa edilmesi gerektiğini vurguladı.

Bakanlar tarafından yayımlanan bildirinin son derece önemli olduğu vurgulanan açıklamada, "işgalci hükümetin" (İsrail) yol haritasını reddetmesi ve Filistin halkının kendi kaderini tayin hakkını inkâr etme çabalarının kınandığına dikkat çekilerek, söz konusu tutumun bölgesel barış ve istikrar açısından kritik bir eşik oluşturduğu kaydedildi.

Bakanlar bildirgesinde yer alan vurguların uluslararası alanda somut adımlarla desteklenmesi gerektiğinin altını çizen Hamas, bildirideki yol haritasının tam ve ivedilikle hayata geçirilmesi gerektiği yönündeki kararlılığın memnuniyetle karşılandığını bildirdi.

Türkiye ve 7 ülke, İsrail’in ABD Başkanı Donald Trump'ın Gazze Planı'na ilişkin yol haritasını uygulamayı reddetmesini kınamıştı.

California'nın Oakland kentinde görülecek davanın sosyal medya platformlarında çocukların güvenliğine ilişkin Meta'ya karşı açılan "en büyük davalardan biri" olduğu değerlendiriliyor.

Davada, Instagram, Facebook gibi sosyal medya platformlarının çatı şirketi olan Meta, gençlerin ruh sağlığını olumsuz etkilemek ve sosyal medya platformlarını çocukları bağımlı hale getirecek şekilde tasarlamakla suçlanıyor.

Dava dosyasında, 13 yaşın altındaki çocukların verilerinin, velilerinin bilgisi dışında toplandığı ve bunun federal hukuku ihlal ettiği, Meta'nın gelişmiş teknolojilerle dikkatini çektiği ve "kandırdığı" gençleri kendi maddi gelirini artırmak için kullandığı ifade ediliyor.

Eyalet başsavcıları, 1,4 trilyon dolara ulaşabilecek kapsamlı maddi tazminat taleplerinin yanı sıra Meta'nın Facebook ve Instagram'ı işletme şeklinde değişiklikler talep ediyor.

Bu değişiklikler, genç kullanıcılar için ebeveynlerinin onayının alınmasını, "dopamin manipülasyonu içeren algoritmalarını değiştirmesini", kişinin fotoğraflarda görünüşünü değiştiren filtrelerin kaldırılmasını, video içeriklerinin otomatik oynatılmamasını, birden çok hesap oluşturmanın önlenmesini, Instagram'daki hikayeler gibi belli bir süre sonra kaybolan içerik paylaşımının sonlandırılmasını içeriyor.

Meta davayı kaybederse "büyük sonuçlarla" karşılaşabilir

ABD basınındaki haberlerde, bu yıl gençlere ve çocuklara zarar verdiği gerekçesiyle 2 davayı kaybeden Meta'nın, bu davayı da kaybetmesi halinde "büyük sonuçlarla" karşılaşacağı yorumu yer alıyor.

Daha önceki yasal süreçlerde 2,4 milyar dolarlık masrafları nedeniyle geçen ay kar kaybı yaşadığını açıklayan Meta'nın, 29 eyalet tarafından açılan davaları kaybetmesi ve 1,4 trilyon dolara kadar para cezası ödemek zorunda kalması halinde "iflasa" sürüklenebileceği ve eyalet mülkiyeti haline gelebileceği belirtiliyor.

ABC News'e konuşan Hukuk Profesörü James Grimmelmann, Meta'nın davayı kaybetmesi halinde mahkemenin, para cezası konusunda "geniş takdir yetkisi" olsa da bu miktarın 1,4 trilyon dolara yakın olma ihtimalinin düşük olduğunu ifade etti.

Grimmelmann, bu miktarda para cezasının "Meta'yı iflasa sürükleyeceğini, firmanın eyalet mülkiyeti haline gelmesine yol açabileceğini ve bu durumun gerçekleşme ihtimalinin pek mümkün olmadığını" belirtti.

Meta'dan yapılan açıklamada, delillerin firmanın gençleri desteklediğini ortaya koyacağı savunularak iddiaların reddedildiği aktarıldı.

Öte yandan, Meta'nın California Kuzey Bölge Mahkemesine 6 Temmuz'da yaptığı başvuruda, "Tüketici haklarının korunmasına yönelik yaptırımların tarihinde bu büyüklükte bir yaptırımın eşi benzeri görülmemiştir." ifadesine yer verildi.

Meta, "çocukların güvenliği" endişesiyle gündemde

ABD'nin New Mexico eyaletinde, 7 Ağustos'ta bir yargıç, sosyal medya şirketi Meta'nın, çocukların ruh sağlığı krizindeki sorumluluğu nedeniyle 567 milyon dolar tazminat ödemesine hükmetti.

Meta çatısı altındaki sosyal medya platformu Instagram, Eylül 2024'te, çocuk ve gençlerin platformu kullanımını kısıtlayan ve güvenlik tedbirleri içeren "Teen Accounts (Genç Hesapları)" uygulamasını tanıtmıştı.

Instagram platformunda, 8 Nisan 2025'te 16 yaş altı kullanıcıların ebeveyn izni olmadan "canlı yayın" özelliğini kullanamayacağı ve özel mesajlarda "otomatik bulanıklaştırma" özelliğini kapatamayacağı duyurulmuştu.

Toplam 2 bin 325 kişinin hayatını kaybettiği salgında ölüm oranı yüzde 47 olarak kaydedildi. Mevcut can kaybı, ülkenin doğusunda 2018-2020'de 2 bin 299 kişinin yaşamını yitirdiği Ebola salgınını geride bıraktı. 15 Mayıs'ta resmen ilan edilen ve Ebola varyantı Bundibugyo virüsünün yol açtığı salgın, Ituri, Kuzey Kivu, Güney Kivu, Haut-Uele, Tshopo ve Bas-Uele olmak üzere 6 eyaletin 55 bölgesine yayıldı.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, 12 Ağustos'ta yaptığı açıklamada, bu salgının öncekilerden daha hızlı yayıldığını belirtmişti. Ghebreyesus, bu yayılım hızının sürmesi halinde salgının, 2014-2017 döneminde Batı Afrika'da 28 binden fazla kişinin enfekte olduğu tarihin en büyük Ebola salgınını aşabileceği uyarısında bulunmuştu.

Ebola Afrika'da 1976'dan bu yana binlerce cana mal oldu

Bir tür kanamalı ateşe yol açan Ebola virüsü, ilk kez 1976'da Sudan'ın Nzara kasabasında ve KDC'nin Yambuku köyünde eş zamanlı salgınlarla ortaya çıkmıştı. KDC'deki salgın, Ebola Nehri yakınındaki köyde başladığı için virüse adı verilmişti. Ebola virüsü, Aralık 2013'te Batı Afrika'da yayılmıştı. Gine, Liberya ve Sierra Leone'de 2014-2017 yıllarında görülen salgında 30 bin kişiye virüs bulaşmış ve hastaların 11 binden fazlası hayatını kaybetmişti.

KDC'nin doğusundaki Ituri eyaletinde açıklanan 246 şüpheli vaka ve 65 ölümün ardından 15 Mayıs'ta ülkede salgın ilan edilmişti. Sağlık yetkililerine göre mayıs ayında patlak veren "Bundibugyo" Ebola varyantının onaylanmış tedavisi veya aşısı bulunmuyor.

Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Lin Jian, başkent Beijing'de bugün düzenlenen olağan basın toplantısında konuya ilişkin yaptığı açıklamada; Takaichi’nin konuşmasında “pişmanlık” ve “ders çıkarma” gibi kavramlardan kaçınarak işgal suçlarının sorumluluğunu muğlaklaştırdığını ve tarihi geriye doğru sürüklediğini belirtti.

Sözcü, bu durumun Takaichi yönetiminin işgal tarihini örtbas etme, çarpıtma ve yeniden yazma yönündeki kötü niyetini bir kez daha ortaya koyduğuna, tarafların şiddetli kınamalarına ve geniş çaplı itirazlara yol açtığına işaret etti.

İkinci Dünya Savaşı'nın bitişinin 81'inci yıl dönümünde Takaichi’nin, savaş suçlusu olarak yargılanan üst düzey askerlerin de mezarlarının bulunduğu tartışmalı Yasukuni Tapınağı'na adak parası gönderdiğini ve bazı kabine üyelerinin tapınağı ziyaret ettiğini hatırlatan Çinli sözcü, bu eylemlerin Asya’daki komşu ülkelerin ve uluslararası toplumun Japonya’nın izlediği yola dair endişelerini ve ihtiyatını daha da artırdığını ifade etti.

Sözcü Lin, Japon yönetimini ülke içindeki ve uluslararası toplumdaki adalet çağrılarını ciddiye almaya, suçlarını derinlemesine sorgulamaya ve pişmanlık duymaya, militarizmle bağlarını tamamen koparmaya ve bu yanlış yolda daha fazla ilerlememeye çağırdı.

Dünya yeni bir savaşın eşiğinde. Hatta belki de savaşın tam da ortasında. Ancak bu savaşta silahlar yerine; sıfırlar ve birler, kodlar, yazılımlar sahne alıyor.

Yeryüzünü, ikinci dünya savaşının ardından kasıp kavuran soğuk savaşa benzer bir mücadele kaplıyor. O dönem karşılıklı nükleer restleşmeler, uzay savaşları, sanat ve teknolojide öne geçme çabaları varken, bu kez de yarış tamamen dijitalleşti. Bugün yaşanan savaşın adı ise “Yapay Zeka” ya da İngilizce kısaltmasıyla “AI”.

Bu alanda uzun süredir çalışma yürüten Çin bir yandan da diplomasi kanallarını açık tutarak Yapay Zeka’da tekelleşmenin zararlarını ortaya koyuyor. Bu alandaki bir diğer güç ABD ise her konuda olduğu gibi Yapay Zeka’yı da tekelinde toplama gayesinde.

Shanghai’da Yapay Zeka diplomasisi

Çin, yapay zekâ alanındaki küresel rekabette teknolojik kapasitesinin yanı sıra uluslararası işbirliği vizyonunu da öne çıkarıyor.

17-20 Temmuz 2026'da Shanghai’da düzenlenen Dünya Yapay Zekâ Konferansı ve Yapay Zekâ Küresel Yönetişimi Üst Düzey Toplantısı, Çin'in bu alandaki diplomatik girişimlerinin en önemli noktalarından biri oldu.

29 ülke WAICO’yu imzaladı

Konferansa 102 ülke ve uluslararası kuruluştan temsilciler katılırken, etkinlikte 29 ülke Dünya Yapay Zekâ İşbirliği Örgütü'nün (WAICO) kurulmasına ilişkin anlaşmayı imzaladı. Örgütün merkezinin Shanghai’da olması kararlaştırıldı. Kurucu üyeler arasında Kazakistan, Laos, Pakistan, Rusya ve Endonezya da bulunuyor.

Shanghai’daki toplantı, Çin açısından yalnızca yeni teknolojilerin sergilendiği bir konferans değil, yapay zekânın geleceğine ilişkin alternatif bir küresel yönetişim anlayışının ortaya konulduğu diplomatik bir platform oldu.

Xi Jinping: Adil ve makul bir küresel Yapay Zeka yönetişim sistemi

Tüm ülkelere insan odaklı ve erdemli olma anlayışını benimseme çağrısında bulunan Çin Cumhurbaşkanı Xi Jinping, Yapay Zeka’nın ortak refahı sağlayacak ve ortak güvenliği koruyacak önemli bir itici güç haline getirilmesi gerektiğini vurguladı.

Xi ayrıca, adil ve makul bir küresel Yapay Zeka yönetişim sistemi kurmak için uluslararası toplumun dayanışma içinde hareket etmesinin önemine işaret etti.

Çin liderinin konuşmasının merkezinde dört başlık yer aldı.

İlk olarak Xi, açıklık, kazan-kazan işbirliği ve inovasyon odaklı kalkınma çağrısı yaptı. Açık kaynak, işbirliği ve paylaşımın teknolojik inovasyonu hızlandıracağını belirtti.

İkinci olarak Yapay Zeka’nın güvenli ve kontrol edilebilir olması gerektiğini vurgulayan Xi, Yapay Zeka sistemlerinin her zaman insan kontrolü altında tutulması gerektiğini söyledi. Bunun yanında ulusal güvenlik kavramının Yapay Zeka alanında aşırı genişletilmesine ve bir ülkenin güvenliğinin diğer ülkelerin güvenliğinin önüne konulmasına karşı çıktı.

Üçüncü başlıkta kapsayıcılık ve medeniyetler arası karşılıklı öğrenme çağrısı yapan Xi, yapay zekânın farklı ülkelerin kültürel çeşitliliğini ve özgünlüğünü aşındırmaması gerektiğini ifade etti.

Dördüncü olarak ise çok taraflılık ve Birleşmiş Milletler merkezli küresel yönetişim vurgusu yaptı. Ülkelerin Yapay Zeka stratejileri, kuralları ve teknik standartları arasında koordinasyon sağlanması gerektiğini belirten Xi, özellikle Küresel Güney ülkelerinin kapasite geliştirmesine destek verilmesini istedi.

Xi ayrıca Çin'in önümüzdeki beş yıl içerisinde gelişmekte olan ülkelere 5 bin Yapay Zeka eğitim ve seminer imkanı sağlayacağını açıkladı. ASEAN, Arap Birliği, Afrika Birliği, Latin Amerika ve Karayip Devletleri Topluluğu, Shanghai İşbirliği Örgütü ve BRICS ile Yapay Zeka uygulama işbirliği merkezleri kurulacağını duyurdu. Çin ayrıca 30 ülkenin Yapay Zeka destekli MAZU meteorolojik erken uyarı sisteminden yararlanmasına imkan sağlayacak.

WAICO: Çin'in Yapay Zeka vizyonunun kurumsal ayağı

Shanghai’da kurulan WAICO, Çin'in Yapay Zeka alanındaki uluslararası yaklaşımının en somut adımlarından biri olarak öne çıkıyor.

Örgüt, bağımsız bir hükümetlerarası uluslararası kuruluş olarak tasarlandı ve merkezinin Shanghai olması kararlaştırıldı. Kuruluş anlaşmasına göre WAICO, Birleşmiş Milletler Şartı'nın amaçlarını esas alacak; geniş istişare, ortak katkı ve ortak fayda ilkelerini benimseyecek.

Örgütün hedefi yalnızca Yapay Zeka teknolojilerinin geliştirilmesini teşvik etmek değil. Aynı zamanda Yapay Zeka konusunda uluslararası işbirliği, küresel yönetişim, teknik standartlar, güvenlik ve adil erişim alanlarında koordinasyon sağlamak.

Bu yönüyle WAICO, Çin'in Yapay Zeka’da yalnızca teknoloji üreten bir ülke olmak istemediğini, aynı zamanda geleceğin küresel kurallarının belirlenmesinde etkin rol üstlenmeyi hedeflediğini gösteriyor. Çin Dışişleri Bakanlığı da örgütün özellikle Küresel Güney'in Yapay Zeka alanındaki kapasitesini artırmayı amaçladığını belirtiyor.

Shanghai toplantısında ayrıca Çin'in uluslararası Yapay Zeka işbirliği ve gelişimine ilişkin eylem planı açıklandı. Plan; veri, hesaplama gücü, ekosistem, sanayide yapay zekâ kullanımı, yetenek geliştirme, kurallar ve standartlar, yönetişim ve etik olmak üzere sekiz alanı kapsıyor.

Açık modeller Çin'in en güçlü kozlarından biri

Çin'in Yapay Zeka rekabetindeki en dikkat çekici avantajlarından biri ise açık ve açık ağırlıklı modeller.

Alibaba'nın Qwen ailesi, DeepSeek, Moonshot AI'ın Kimi'si, Zhipu AI ve MiniMax gibi Çinli şirketlerin geliştirdiği modeller küresel geliştirici ekosisteminde giderek daha fazla kullanılıyor.

Özellikle Qwen ailesinin son dönemdeki hızlı yükselişi, Çin'in Yapay Zeka stratejisinin ABD'yi teknolojik olarak yakalamaya çalışan bir konumdan çıkarak, küresel geliştiricilerin kullandığı alternatif bir ekosistem oluşturmaya yöneldiğini gösteriyor.

Gönderilen verilere göre Hugging Face'teki son altı aylık indirmelerde Qwen ailesi 3 milyardan fazla indirmeyle Meta ve Google'ın açık modellerinin önüne geçti. Çinli şirketler ayrıca modellerini farklı geliştiricilerin kendi ihtiyaçlarına göre uyarlamasına imkan veren açık ağırlıklı yaklaşımla küresel pazarda maliyet avantajı oluşturuyor.

Çinli modellerin düşük maliyet ve yüksek performans kombinasyonu, Yapay Zeka’nın özellikle gelişmekte olan ülkelerde daha erişilebilir hale gelmesine katkı sağlıyor.

Financial Times'ın son değerlendirmesinde de Çin'in açık ağırlıklı Yapay Zeka’yı küresel bir kamu malı yaklaşımıyla yaygınlaştırmaya çalıştığı ve bu yolla kendisine daha geniş bir uluslararası teknoloji ekosistemi oluşturmaya yöneldiği belirtildi.

Bu yaklaşım Çin açısından önemli bir stratejik avantaj yaratıyor. Çünkü Yapay Zeka rekabetinde yalnızca en güçlü modeli üretmek değil, dünyadaki geliştiricilerin hangi modelleri kullanacağını belirlemek de giderek daha önemli hale geliyor.

Rekabet tarımdan sanayiye yayılıyor

Çin'in Yapay Zeka stratejisi yalnızca büyük dil modelleriyle sınırlı değil.

Çinli bilim insanları soya fasulyesi araştırmalarına yönelik Fengshu 2.0 Yapay Zeka modelini geliştirirken, sistem genetik kaynaklar, genom ve protein verileri, hastalık örnekleri ve ıslah sonuçlarını birlikte analiz edebiliyor.

Bu yaklaşım, Çin'in Yapay Zeka’yı tarımdan üretime, sağlık hizmetlerinden meteorolojiye kadar gerçek ekonominin farklı alanlarına entegre etme stratejisinin bir örneği olarak değerlendiriliyor.

Xi Jinping de Shanghai’daki konuşmasında Çin'in Yapay Zeka ile üretimin dönüşümünü hızlandırdığını, akıllı üretimin Çin modernleşmesinin önemli unsurlarından biri haline geldiğini belirtti.

Bletchley'den WAICO'ya uzanan süreç

Yapay Zeka’da küresel yönetişim arayışı aslında 2023'te İngiltere'deki Bletchley Yapay Zekâ Güvenliği Zirvesi ile yeni bir aşamaya girmişti.

1-2 Kasım 2023'te düzenlenen zirvede ABD, Çin, Avrupa Birliği, Hindistan, Japonya, Türkiye ve çok sayıda ülkenin dahil olduğu 28 ülke, Bletchley Deklarasyonu'nu kabul etti.

Deklarasyonda ileri Yapay Zeka’nın ciddi, hatta bazı durumlarda yıkıcı riskler oluşturabileceği kabul edilirken, ülkelerin bu riskleri birlikte yönetmesi gerektiği vurgulandı. Yapay Zeka’nın insan merkezli, güvenilir, sorumlu ve güvenli biçimde geliştirilmesi konusunda ortak anlayış ortaya konuldu.

Ancak üç yıl içinde gündem daha da genişledi.

Bletchley'de temel soru "Yapay Zeka’nın risklerini nasıl kontrol edeceğiz?" iken, 2026 Shanghai toplantısında bunun yanına "Yapay Zeka’nın küresel gelişiminden kimler yararlanacak ve kuralları kim belirleyecek?" sorusu eklendi.

Çin, bu noktada BM merkezli ve daha kapsayıcı bir yönetişim modelini savunurken WAICO'yu bu yaklaşımın kurumsal araçlarından biri olarak konumlandırıyor.

ABD cephesinde Pax Silica

Washington ise farklı bir model izliyor.

ABD, 2025'in sonunda başlattığı Pax Silica girişimiyle Yapay Zeka, yarı iletkenler, kritik mineraller, enerji ve ileri üretim alanlarındaki tedarik zincirlerini ABD ve müttefikleri etrafında güçlendirmeyi amaçlıyor.

Haziran 2026'daki Pax Silica Zirvesi'nin ardından ABD ve ortakları Yapay Zekâ Fırsat Bildirisini imzaladı. Bildiriye 35 ülke imza attı. Pax Silica'nın kendisinin ise 24 imzacısı bulunuyor.

Washington'ın yaklaşımı, gelişmiş çiplere ve kritik minerallere erişimi güvence altına alırken Çin'in teknoloji ekosistemine bağımlılığı azaltmayı hedefliyor.

Ancak bu yaklaşım, son günlerde daha sert bir boyut kazandı.

Washington'dan müttefiklerine: Taraf seçin

Reuters'ın yayımladığı habere göre ABD yönetimi, Yapay Zeka Fırsat Bildirisi'ni imzalayan 35 ülkeye gönderilmesi planlanan bir mektupta, ülkelerin ABD ve Çin'in rakip Yapay Zeka girişimlerinin her ikisinde birden yer almaması gerektiği mesajını vermeye hazırlanıyor.

Taslak metinde, Pax Silica üyeliğinin yalnızca sembolik bir üyelik olmadığı ve ülkelerin bilinçli tercihler yapması gerektiği belirtiliyor.

ABD’nin hedefinde Kazakistan var

Washington'ın bu hamlesi, özellikle Kazakistan nedeniyle dikkat çekiyor. Kazakistan hem ABD öncülüğündeki Pax Silica girişimine hem de Çin'in öncülüğündeki WAICO'ya katılan bilinen ilk ülke konumunda.

Çin ise teknoloji ve ticaretin siyasallaştırılmasına karşı çıkıyor. Pekin'e göre ülkeleri Yapay Zeka alanında taraf seçmeye zorlamak, küresel teknolojik gelişmeyi yavaşlatmaktan başka sonuç vermeyecek.

Bu yaklaşım, Xi Jinping'in Shanghai’da yaptığı konuşmadaki "tek bir ülkenin solo gösterisi değil, uluslararası işbirliğinin senfonisi" anlayışıyla doğrudan örtüşüyor.

Eylül'de ilk resmi ABD-Çin Yapay Zeka görüşmesi

Rekabetin bir sonraki önemli aşaması ise Washington ile Pekin arasında eylülde yapılması beklenen Yapay Zeka görüşmesi olacak.

Reuters'a göre iki ülke, Donald Trump yönetimi dönemindeki ilk resmi ABD-Çin Yapay Zeka diyaloğunu eylül ayında gerçekleştirmeye hazırlanıyor. Görüşmelerin, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping'in 24 Eylül'de ABD'ye yapması planlanan ziyaretinden önce gerçekleştirilmesi bekleniyor.

Masadaki başlıklar arasında ileri Yapay Zeka sistemlerinin riskleri, askeri kullanım, siber güvenlik, fikri mülkiyet, yapay zekâ modellerinin yayılması ve rekabet koşulları bulunuyor.

Pekin yapay zekâ konusunda siyasi kamplaşma yerine teknik diyalog ve uluslararası işbirliğini öne çıkarıyor.

Çin'in avantajı: Teknolojiyi küreselleştirme kapasitesi

ABD ile Çin arasındaki rekabet iki farklı stratejiyi karşı karşıya getiriyor.

ABD, ileri çipleri, güçlü özel sektör şirketlerini, yatırım gücünü ve müttefiklerinin teknoloji altyapısını bir araya getirerek kapalı ve tekel bir teknoloji zinciri oluşturmaya çalışıyor.

Çin ise kendi çip ve model kapasitesini artırırken, özellikle açık modeller, düşük maliyet, geniş geliştirici topluluğu, Küresel Güney'e teknoloji aktarımı ve çok taraflı yönetişim üzerinden farklı ve daha adil bir ekosistem kurmaya çalışıyor.

Çin'in son dönemdeki ilerlemesinin dikkat çekici tarafı da burada ortaya çıkıyor.

ABD'nin ileri teknoloji ihracat kontrolleri Çin'in Yapay Zeka sektörünü yavaşlatmayı hedeflerken, Pekin bu baskıyı yerli teknoloji geliştirme, açık model üretimi ve kendi kendine yeterlilik çabalarını hızlandırmak için kullanıyor.

Aynı zamanda Çin'in Qwen, DeepSeek, Kimi ve diğer modelleriyle küresel geliştiricilere ulaşması, rekabeti yalnızca iki ülke arasındaki bir teknoloji yarışından çıkararak dünya çapında bir ekosistem mücadelesine dönüştürüyor.

Özetle, ABD gücü elinde toplamak için girişimler yaparken Çin ise, Yapay Zeka’nın birkaç ülkenin elinde yoğunlaşması yerine daha geniş bir uluslararası erişime açılmasını ve özellikle gelişmekte olan ülkelerin bu teknolojiden yararlanmasını savunuyor.

Politico haber sitesinin 4 yetkiliye dayandırdığı haberine göre, Burnham, Trump'ın Özel Kalem Müdürü Wiles gibi davranan bir kişiyle iletişim kurdu.

İngiliz Başbakan Burnham, daha sonra söz konusu kişinin gerçek olmadığından şüphelendi.

Burnham ile Trump'ın Özel Kalemi'ni taklit eden kişi arasında ne konuşulduğu ve mesajların ne zaman gönderildiği bilinmiyor.

İngiltere Başbakanlık Ofisi 10 Numara, Politico'nun haberine ilişkin yaptığı açıklamada, "Ulusal güvenlik meseleleri hakkında yorum yapmıyoruz" ifadesini kullandı.

Kaynaklar, Burnham'ın Başbakanlık Ofisine girmesinin ardından "birkaç mesaj" alışverişinde bulunduğunu ancak bunların "hiçbir önem taşımadığını" belirtti. Ayrıca, mesajların şüpheli olduğu düşünülür düşünülmez derhal ilgili makamlara bildirildiği aktardı.

İngiltere'nin Washington Büyükelçiliği de olaydan duyulan endişe nedeniyle konuyu Beyaz Saray'a iletti.

Beyaz Saray ise konuya ilişkin yorum yapmayı reddetti.

Beyaz Saray ve FBI, senatörler, valiler ve ABD'li iş insanlarının, geçen yıl, Trump'ın Özel Kalem Müdürü olduğunu iddia eden bir kişiden mesaj ve telefon almasının ardından soruşturma başlatmıştı.

Bir soru üzerine Bekayi, mutabakat metninde "60 günlük süre" başlığı altında herhangi bir hüküm bulunmadığını belirterek, İran'ın politikalarını baskı, ültimatom veya zaman sınırı altında belirlemediğini ifade etti.

Bekayi, mutabakatta öngörülen 60 günlük dönemin bir ültimatom olmadığını, yaptırımların kaldırılmasını ve nükleer faaliyetleri konu alan iki başlık altındaki görüşmelerin yürütülmesi için belirlenen bir zaman aralığı olduğunu söyledi.

Mutabakatın imzalanmasının ardından ABD'nin yalnızca birkaç hafta içinde metni açık şekilde ihlal ettiğini söyleyen Bekayi, bu nedenle görüşmelerin başlamadığını, görüşmeler başlamadığı için de 60 günlük sürenin geçerliliğinin kalmadığını ifade etti.

ABD ile İran arasında 17 Haziran'da Pakistan'ın başkenti İslamabad'da imzalanan mutabakat zaptının üzerinden 60 gün geçti.

Tahran, ABD ile müzakerelerin yeniden başlatılması için bazı şartlar öne sürerken, Washington'ın İran'a yönelik yeni ekonomik tedbirleri ve Hürmüz Boğazı'nda yaşanan kriz gündemdeki yerini koruyor.

Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında Mekke Ortak Savunma Anlaşması imzalandı. Üç ülkeden birine yönelik saldırının diğerlerine de yapılmış sayılmasını öngören anlaşma, bölgesel dengeler açısından geniş yankı uyandırdı. Peki üç ülkeyi aynı savunma çatısı altında buluşturan temel neden ne? Mekke Anlaşması İran’a mı, İsrail’e mi mesaj veriyor? Bir diğer dikkat çeken gelişme ise ABD’nin uçak gemisi USS Abraham Lincoln’de yaşananlar. Yaklaşık 250 gündür denizde bulunan gemide askerlerin fiziksel ve psikolojik olarak tükenme noktasına geldiği, bazı askerlerin intiharı düşündüğü yönünde iddialar gündemde. USS Abraham Lincoln’de neler oluyor, ABD askerleri neden bu noktaya geldi? Tüm bunların yanında Washington, Hürmüz Boğazı’nın tamamen açılması için yoğun diplomasi yürütüyor. Peki ABD neden Hürmüz konusunda bu kadar ısrarcı? Enerji, askeri ve stratejik hesapların bu ısrardaki payı ne? E. Tümamiral Dr. Deniz Kutluk, tüm bu gelişmeleri CGTN Türk ekranlarında değerlendiriyor.

ABD ile İran arasında 17 Haziran’da imzalanan İslamabad Mutabakatı kapsamında 60 günlük ateşkes kararı alınmıştı. Pakistanlı kaynaklar, tarafların ateşkesi uzatma konusunda anlaştığını duyurdu. Öte yandan Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması da bölgede geniş yankı uyandırdı. Peki ateşkes uzatılırsa bu savaşın bittiği anlamına mı gelecek? ABD’nin azalan mühimmat stokları Trump’ı müzakereye mi zorluyor? Mekke Anlaşması kime mesaj veriyor? Tüm bu gelişmeleri İstanbul Aydın Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr. Hazar Vural, CGTN Türk ekranlarında değerlendiriyor…

Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması, bölgesel dengeler açısından yeni bir tartışmanın kapısını araladı. Anlaşmanın ardından özellikle İsrail ve Yunanistan’dan gelen tepkiler dikkat çekerken, İran’dan ise “endişe edilecek bir durum olmadığı” mesajı geldi. Peki Mekke Anlaşması kimleri rahatsız etti, kimleri memnun etti? İttifaka yeni ülkelerin katılması mümkün mü? Anlaşma, bölgedeki güç dengelerini nasıl değiştirebilir? Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın oluşturduğu bu yeni savunma mekanizması önümüzdeki dönemde nasıl bir rol oynayacak? Tüm bu soruları Yeni Dünya Araştırmaları Merkezi Direktörü Prof. Dr. Hasan Ünal, CGTN Türk ekranlarında yanıtlıyor...

Bu yıl, “Berrak sular ve yeşil dağlar, altın ve gümüş değerinde” anlayışının ortaya konmasının 21. yıl dönümü. Xi Jinping, bu bilimsel anlayışı 15 Ağustos 2005’te Çin’in Anji ilçesine yaptığı ziyaret sırasında ortaya koydu. Çin, son 21 yıldır Xi Jinping’in ekolojik medeniyet düşüncesinin rehberliğinde, “Berrak sular ve yeşil dağlar, altın ve gümüş değerinde” ilkesine bağlı kalarak insan ile doğanın uyum içinde bir arada yaşadığı modernleşme yolunu izledi. Günümüzde Çin’in ekolojik çevresi tarihî, dönüm noktası niteliğinde ve kapsamlı değişimler geçirdi. Mavi gökyüzü, yeşil topraklar ve berrak sular, “Güzel Çin”in belirgin simgeleri hâline geldi.

Türkiye'de son zamanlarda yaz ayının gelmesiyle birlikte orman yangınlarında artış yaşanmaya başladı. İstanbul, İzmir ve Antalya ilçelerinde yangın kurtarma çalışmaları devam ediyor