Ayrıntılar geliyor...

Türkiye ile birlikte Mısır, Endonezya, Ürdün, Pakistan, Katar, Suudi Arabistan ve BAE olmak üzere 8 ülkenin dışişleri bakanlarının İsrail'i savaşın sona erdirilmesine yönelik çabaları engellemekle suçlayan ve yol haritasının uygulanmasını talep eden ortak tutumunu memnuniyetle karşıladığını belirterek, bu tutum üzerine daha fazla diplomatik adım inşa edilmesi gerektiğini vurguladı.

Bakanlar tarafından yayımlanan bildirinin son derece önemli olduğu vurgulanan açıklamada, "işgalci hükümetin" (İsrail) yol haritasını reddetmesi ve Filistin halkının kendi kaderini tayin hakkını inkâr etme çabalarının kınandığına dikkat çekilerek, söz konusu tutumun bölgesel barış ve istikrar açısından kritik bir eşik oluşturduğu kaydedildi.

Bakanlar bildirgesinde yer alan vurguların uluslararası alanda somut adımlarla desteklenmesi gerektiğinin altını çizen Hamas, bildirideki yol haritasının tam ve ivedilikle hayata geçirilmesi gerektiği yönündeki kararlılığın memnuniyetle karşılandığını bildirdi.

Türkiye ve 7 ülke, İsrail’in ABD Başkanı Donald Trump'ın Gazze Planı'na ilişkin yol haritasını uygulamayı reddetmesini kınamıştı.

California'nın Oakland kentinde görülecek davanın sosyal medya platformlarında çocukların güvenliğine ilişkin Meta'ya karşı açılan "en büyük davalardan biri" olduğu değerlendiriliyor.

Davada, Instagram, Facebook gibi sosyal medya platformlarının çatı şirketi olan Meta, gençlerin ruh sağlığını olumsuz etkilemek ve sosyal medya platformlarını çocukları bağımlı hale getirecek şekilde tasarlamakla suçlanıyor.

Dava dosyasında, 13 yaşın altındaki çocukların verilerinin, velilerinin bilgisi dışında toplandığı ve bunun federal hukuku ihlal ettiği, Meta'nın gelişmiş teknolojilerle dikkatini çektiği ve "kandırdığı" gençleri kendi maddi gelirini artırmak için kullandığı ifade ediliyor.

Eyalet başsavcıları, 1,4 trilyon dolara ulaşabilecek kapsamlı maddi tazminat taleplerinin yanı sıra Meta'nın Facebook ve Instagram'ı işletme şeklinde değişiklikler talep ediyor.

Bu değişiklikler, genç kullanıcılar için ebeveynlerinin onayının alınmasını, "dopamin manipülasyonu içeren algoritmalarını değiştirmesini", kişinin fotoğraflarda görünüşünü değiştiren filtrelerin kaldırılmasını, video içeriklerinin otomatik oynatılmamasını, birden çok hesap oluşturmanın önlenmesini, Instagram'daki hikayeler gibi belli bir süre sonra kaybolan içerik paylaşımının sonlandırılmasını içeriyor.

Meta davayı kaybederse "büyük sonuçlarla" karşılaşabilir

ABD basınındaki haberlerde, bu yıl gençlere ve çocuklara zarar verdiği gerekçesiyle 2 davayı kaybeden Meta'nın, bu davayı da kaybetmesi halinde "büyük sonuçlarla" karşılaşacağı yorumu yer alıyor.

Daha önceki yasal süreçlerde 2,4 milyar dolarlık masrafları nedeniyle geçen ay kar kaybı yaşadığını açıklayan Meta'nın, 29 eyalet tarafından açılan davaları kaybetmesi ve 1,4 trilyon dolara kadar para cezası ödemek zorunda kalması halinde "iflasa" sürüklenebileceği ve eyalet mülkiyeti haline gelebileceği belirtiliyor.

ABC News'e konuşan Hukuk Profesörü James Grimmelmann, Meta'nın davayı kaybetmesi halinde mahkemenin, para cezası konusunda "geniş takdir yetkisi" olsa da bu miktarın 1,4 trilyon dolara yakın olma ihtimalinin düşük olduğunu ifade etti.

Grimmelmann, bu miktarda para cezasının "Meta'yı iflasa sürükleyeceğini, firmanın eyalet mülkiyeti haline gelmesine yol açabileceğini ve bu durumun gerçekleşme ihtimalinin pek mümkün olmadığını" belirtti.

Meta'dan yapılan açıklamada, delillerin firmanın gençleri desteklediğini ortaya koyacağı savunularak iddiaların reddedildiği aktarıldı.

Öte yandan, Meta'nın California Kuzey Bölge Mahkemesine 6 Temmuz'da yaptığı başvuruda, "Tüketici haklarının korunmasına yönelik yaptırımların tarihinde bu büyüklükte bir yaptırımın eşi benzeri görülmemiştir." ifadesine yer verildi.

Meta, "çocukların güvenliği" endişesiyle gündemde

ABD'nin New Mexico eyaletinde, 7 Ağustos'ta bir yargıç, sosyal medya şirketi Meta'nın, çocukların ruh sağlığı krizindeki sorumluluğu nedeniyle 567 milyon dolar tazminat ödemesine hükmetti.

Meta çatısı altındaki sosyal medya platformu Instagram, Eylül 2024'te, çocuk ve gençlerin platformu kullanımını kısıtlayan ve güvenlik tedbirleri içeren "Teen Accounts (Genç Hesapları)" uygulamasını tanıtmıştı.

Instagram platformunda, 8 Nisan 2025'te 16 yaş altı kullanıcıların ebeveyn izni olmadan "canlı yayın" özelliğini kullanamayacağı ve özel mesajlarda "otomatik bulanıklaştırma" özelliğini kapatamayacağı duyurulmuştu.

Toplam 2 bin 325 kişinin hayatını kaybettiği salgında ölüm oranı yüzde 47 olarak kaydedildi. Mevcut can kaybı, ülkenin doğusunda 2018-2020'de 2 bin 299 kişinin yaşamını yitirdiği Ebola salgınını geride bıraktı. 15 Mayıs'ta resmen ilan edilen ve Ebola varyantı Bundibugyo virüsünün yol açtığı salgın, Ituri, Kuzey Kivu, Güney Kivu, Haut-Uele, Tshopo ve Bas-Uele olmak üzere 6 eyaletin 55 bölgesine yayıldı.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, 12 Ağustos'ta yaptığı açıklamada, bu salgının öncekilerden daha hızlı yayıldığını belirtmişti. Ghebreyesus, bu yayılım hızının sürmesi halinde salgının, 2014-2017 döneminde Batı Afrika'da 28 binden fazla kişinin enfekte olduğu tarihin en büyük Ebola salgınını aşabileceği uyarısında bulunmuştu.

Ebola Afrika'da 1976'dan bu yana binlerce cana mal oldu

Bir tür kanamalı ateşe yol açan Ebola virüsü, ilk kez 1976'da Sudan'ın Nzara kasabasında ve KDC'nin Yambuku köyünde eş zamanlı salgınlarla ortaya çıkmıştı. KDC'deki salgın, Ebola Nehri yakınındaki köyde başladığı için virüse adı verilmişti. Ebola virüsü, Aralık 2013'te Batı Afrika'da yayılmıştı. Gine, Liberya ve Sierra Leone'de 2014-2017 yıllarında görülen salgında 30 bin kişiye virüs bulaşmış ve hastaların 11 binden fazlası hayatını kaybetmişti.

KDC'nin doğusundaki Ituri eyaletinde açıklanan 246 şüpheli vaka ve 65 ölümün ardından 15 Mayıs'ta ülkede salgın ilan edilmişti. Sağlık yetkililerine göre mayıs ayında patlak veren "Bundibugyo" Ebola varyantının onaylanmış tedavisi veya aşısı bulunmuyor.

Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Lin Jian, başkent Beijing'de bugün düzenlenen olağan basın toplantısında konuya ilişkin yaptığı açıklamada; Takaichi’nin konuşmasında “pişmanlık” ve “ders çıkarma” gibi kavramlardan kaçınarak işgal suçlarının sorumluluğunu muğlaklaştırdığını ve tarihi geriye doğru sürüklediğini belirtti.

Sözcü, bu durumun Takaichi yönetiminin işgal tarihini örtbas etme, çarpıtma ve yeniden yazma yönündeki kötü niyetini bir kez daha ortaya koyduğuna, tarafların şiddetli kınamalarına ve geniş çaplı itirazlara yol açtığına işaret etti.

İkinci Dünya Savaşı'nın bitişinin 81'inci yıl dönümünde Takaichi’nin, savaş suçlusu olarak yargılanan üst düzey askerlerin de mezarlarının bulunduğu tartışmalı Yasukuni Tapınağı'na adak parası gönderdiğini ve bazı kabine üyelerinin tapınağı ziyaret ettiğini hatırlatan Çinli sözcü, bu eylemlerin Asya’daki komşu ülkelerin ve uluslararası toplumun Japonya’nın izlediği yola dair endişelerini ve ihtiyatını daha da artırdığını ifade etti.

Sözcü Lin, Japon yönetimini ülke içindeki ve uluslararası toplumdaki adalet çağrılarını ciddiye almaya, suçlarını derinlemesine sorgulamaya ve pişmanlık duymaya, militarizmle bağlarını tamamen koparmaya ve bu yanlış yolda daha fazla ilerlememeye çağırdı.

Dünya yeni bir savaşın eşiğinde. Hatta belki de savaşın tam da ortasında. Ancak bu savaşta silahlar yerine; sıfırlar ve birler, kodlar, yazılımlar sahne alıyor.

Yeryüzünü, ikinci dünya savaşının ardından kasıp kavuran soğuk savaşa benzer bir mücadele kaplıyor. O dönem karşılıklı nükleer restleşmeler, uzay savaşları, sanat ve teknolojide öne geçme çabaları varken, bu kez de yarış tamamen dijitalleşti. Bugün yaşanan savaşın adı ise “Yapay Zeka” ya da İngilizce kısaltmasıyla “AI”.

Bu alanda uzun süredir çalışma yürüten Çin bir yandan da diplomasi kanallarını açık tutarak Yapay Zeka’da tekelleşmenin zararlarını ortaya koyuyor. Bu alandaki bir diğer güç ABD ise her konuda olduğu gibi Yapay Zeka’yı da tekelinde toplama gayesinde.

Shanghai’da Yapay Zeka diplomasisi

Çin, yapay zekâ alanındaki küresel rekabette teknolojik kapasitesinin yanı sıra uluslararası işbirliği vizyonunu da öne çıkarıyor.

17-20 Temmuz 2026'da Shanghai’da düzenlenen Dünya Yapay Zekâ Konferansı ve Yapay Zekâ Küresel Yönetişimi Üst Düzey Toplantısı, Çin'in bu alandaki diplomatik girişimlerinin en önemli noktalarından biri oldu.

29 ülke WAICO’yu imzaladı

Konferansa 102 ülke ve uluslararası kuruluştan temsilciler katılırken, etkinlikte 29 ülke Dünya Yapay Zekâ İşbirliği Örgütü'nün (WAICO) kurulmasına ilişkin anlaşmayı imzaladı. Örgütün merkezinin Shanghai’da olması kararlaştırıldı. Kurucu üyeler arasında Kazakistan, Laos, Pakistan, Rusya ve Endonezya da bulunuyor.

Shanghai’daki toplantı, Çin açısından yalnızca yeni teknolojilerin sergilendiği bir konferans değil, yapay zekânın geleceğine ilişkin alternatif bir küresel yönetişim anlayışının ortaya konulduğu diplomatik bir platform oldu.

Xi Jinping: Adil ve makul bir küresel Yapay Zeka yönetişim sistemi

Tüm ülkelere insan odaklı ve erdemli olma anlayışını benimseme çağrısında bulunan Çin Cumhurbaşkanı Xi Jinping, Yapay Zeka’nın ortak refahı sağlayacak ve ortak güvenliği koruyacak önemli bir itici güç haline getirilmesi gerektiğini vurguladı.

Xi ayrıca, adil ve makul bir küresel Yapay Zeka yönetişim sistemi kurmak için uluslararası toplumun dayanışma içinde hareket etmesinin önemine işaret etti.

Çin liderinin konuşmasının merkezinde dört başlık yer aldı.

İlk olarak Xi, açıklık, kazan-kazan işbirliği ve inovasyon odaklı kalkınma çağrısı yaptı. Açık kaynak, işbirliği ve paylaşımın teknolojik inovasyonu hızlandıracağını belirtti.

İkinci olarak Yapay Zeka’nın güvenli ve kontrol edilebilir olması gerektiğini vurgulayan Xi, Yapay Zeka sistemlerinin her zaman insan kontrolü altında tutulması gerektiğini söyledi. Bunun yanında ulusal güvenlik kavramının Yapay Zeka alanında aşırı genişletilmesine ve bir ülkenin güvenliğinin diğer ülkelerin güvenliğinin önüne konulmasına karşı çıktı.

Üçüncü başlıkta kapsayıcılık ve medeniyetler arası karşılıklı öğrenme çağrısı yapan Xi, yapay zekânın farklı ülkelerin kültürel çeşitliliğini ve özgünlüğünü aşındırmaması gerektiğini ifade etti.

Dördüncü olarak ise çok taraflılık ve Birleşmiş Milletler merkezli küresel yönetişim vurgusu yaptı. Ülkelerin Yapay Zeka stratejileri, kuralları ve teknik standartları arasında koordinasyon sağlanması gerektiğini belirten Xi, özellikle Küresel Güney ülkelerinin kapasite geliştirmesine destek verilmesini istedi.

Xi ayrıca Çin'in önümüzdeki beş yıl içerisinde gelişmekte olan ülkelere 5 bin Yapay Zeka eğitim ve seminer imkanı sağlayacağını açıkladı. ASEAN, Arap Birliği, Afrika Birliği, Latin Amerika ve Karayip Devletleri Topluluğu, Shanghai İşbirliği Örgütü ve BRICS ile Yapay Zeka uygulama işbirliği merkezleri kurulacağını duyurdu. Çin ayrıca 30 ülkenin Yapay Zeka destekli MAZU meteorolojik erken uyarı sisteminden yararlanmasına imkan sağlayacak.

WAICO: Çin'in Yapay Zeka vizyonunun kurumsal ayağı

Shanghai’da kurulan WAICO, Çin'in Yapay Zeka alanındaki uluslararası yaklaşımının en somut adımlarından biri olarak öne çıkıyor.

Örgüt, bağımsız bir hükümetlerarası uluslararası kuruluş olarak tasarlandı ve merkezinin Shanghai olması kararlaştırıldı. Kuruluş anlaşmasına göre WAICO, Birleşmiş Milletler Şartı'nın amaçlarını esas alacak; geniş istişare, ortak katkı ve ortak fayda ilkelerini benimseyecek.

Örgütün hedefi yalnızca Yapay Zeka teknolojilerinin geliştirilmesini teşvik etmek değil. Aynı zamanda Yapay Zeka konusunda uluslararası işbirliği, küresel yönetişim, teknik standartlar, güvenlik ve adil erişim alanlarında koordinasyon sağlamak.

Bu yönüyle WAICO, Çin'in Yapay Zeka’da yalnızca teknoloji üreten bir ülke olmak istemediğini, aynı zamanda geleceğin küresel kurallarının belirlenmesinde etkin rol üstlenmeyi hedeflediğini gösteriyor. Çin Dışişleri Bakanlığı da örgütün özellikle Küresel Güney'in Yapay Zeka alanındaki kapasitesini artırmayı amaçladığını belirtiyor.

Shanghai toplantısında ayrıca Çin'in uluslararası Yapay Zeka işbirliği ve gelişimine ilişkin eylem planı açıklandı. Plan; veri, hesaplama gücü, ekosistem, sanayide yapay zekâ kullanımı, yetenek geliştirme, kurallar ve standartlar, yönetişim ve etik olmak üzere sekiz alanı kapsıyor.

Açık modeller Çin'in en güçlü kozlarından biri

Çin'in Yapay Zeka rekabetindeki en dikkat çekici avantajlarından biri ise açık ve açık ağırlıklı modeller.

Alibaba'nın Qwen ailesi, DeepSeek, Moonshot AI'ın Kimi'si, Zhipu AI ve MiniMax gibi Çinli şirketlerin geliştirdiği modeller küresel geliştirici ekosisteminde giderek daha fazla kullanılıyor.

Özellikle Qwen ailesinin son dönemdeki hızlı yükselişi, Çin'in Yapay Zeka stratejisinin ABD'yi teknolojik olarak yakalamaya çalışan bir konumdan çıkarak, küresel geliştiricilerin kullandığı alternatif bir ekosistem oluşturmaya yöneldiğini gösteriyor.

Gönderilen verilere göre Hugging Face'teki son altı aylık indirmelerde Qwen ailesi 3 milyardan fazla indirmeyle Meta ve Google'ın açık modellerinin önüne geçti. Çinli şirketler ayrıca modellerini farklı geliştiricilerin kendi ihtiyaçlarına göre uyarlamasına imkan veren açık ağırlıklı yaklaşımla küresel pazarda maliyet avantajı oluşturuyor.

Çinli modellerin düşük maliyet ve yüksek performans kombinasyonu, Yapay Zeka’nın özellikle gelişmekte olan ülkelerde daha erişilebilir hale gelmesine katkı sağlıyor.

Financial Times'ın son değerlendirmesinde de Çin'in açık ağırlıklı Yapay Zeka’yı küresel bir kamu malı yaklaşımıyla yaygınlaştırmaya çalıştığı ve bu yolla kendisine daha geniş bir uluslararası teknoloji ekosistemi oluşturmaya yöneldiği belirtildi.

Bu yaklaşım Çin açısından önemli bir stratejik avantaj yaratıyor. Çünkü Yapay Zeka rekabetinde yalnızca en güçlü modeli üretmek değil, dünyadaki geliştiricilerin hangi modelleri kullanacağını belirlemek de giderek daha önemli hale geliyor.

Rekabet tarımdan sanayiye yayılıyor

Çin'in Yapay Zeka stratejisi yalnızca büyük dil modelleriyle sınırlı değil.

Çinli bilim insanları soya fasulyesi araştırmalarına yönelik Fengshu 2.0 Yapay Zeka modelini geliştirirken, sistem genetik kaynaklar, genom ve protein verileri, hastalık örnekleri ve ıslah sonuçlarını birlikte analiz edebiliyor.

Bu yaklaşım, Çin'in Yapay Zeka’yı tarımdan üretime, sağlık hizmetlerinden meteorolojiye kadar gerçek ekonominin farklı alanlarına entegre etme stratejisinin bir örneği olarak değerlendiriliyor.

Xi Jinping de Shanghai’daki konuşmasında Çin'in Yapay Zeka ile üretimin dönüşümünü hızlandırdığını, akıllı üretimin Çin modernleşmesinin önemli unsurlarından biri haline geldiğini belirtti.

Bletchley'den WAICO'ya uzanan süreç

Yapay Zeka’da küresel yönetişim arayışı aslında 2023'te İngiltere'deki Bletchley Yapay Zekâ Güvenliği Zirvesi ile yeni bir aşamaya girmişti.

1-2 Kasım 2023'te düzenlenen zirvede ABD, Çin, Avrupa Birliği, Hindistan, Japonya, Türkiye ve çok sayıda ülkenin dahil olduğu 28 ülke, Bletchley Deklarasyonu'nu kabul etti.

Deklarasyonda ileri Yapay Zeka’nın ciddi, hatta bazı durumlarda yıkıcı riskler oluşturabileceği kabul edilirken, ülkelerin bu riskleri birlikte yönetmesi gerektiği vurgulandı. Yapay Zeka’nın insan merkezli, güvenilir, sorumlu ve güvenli biçimde geliştirilmesi konusunda ortak anlayış ortaya konuldu.

Ancak üç yıl içinde gündem daha da genişledi.

Bletchley'de temel soru "Yapay Zeka’nın risklerini nasıl kontrol edeceğiz?" iken, 2026 Shanghai toplantısında bunun yanına "Yapay Zeka’nın küresel gelişiminden kimler yararlanacak ve kuralları kim belirleyecek?" sorusu eklendi.

Çin, bu noktada BM merkezli ve daha kapsayıcı bir yönetişim modelini savunurken WAICO'yu bu yaklaşımın kurumsal araçlarından biri olarak konumlandırıyor.

ABD cephesinde Pax Silica

Washington ise farklı bir model izliyor.

ABD, 2025'in sonunda başlattığı Pax Silica girişimiyle Yapay Zeka, yarı iletkenler, kritik mineraller, enerji ve ileri üretim alanlarındaki tedarik zincirlerini ABD ve müttefikleri etrafında güçlendirmeyi amaçlıyor.

Haziran 2026'daki Pax Silica Zirvesi'nin ardından ABD ve ortakları Yapay Zekâ Fırsat Bildirisini imzaladı. Bildiriye 35 ülke imza attı. Pax Silica'nın kendisinin ise 24 imzacısı bulunuyor.

Washington'ın yaklaşımı, gelişmiş çiplere ve kritik minerallere erişimi güvence altına alırken Çin'in teknoloji ekosistemine bağımlılığı azaltmayı hedefliyor.

Ancak bu yaklaşım, son günlerde daha sert bir boyut kazandı.

Washington'dan müttefiklerine: Taraf seçin

Reuters'ın yayımladığı habere göre ABD yönetimi, Yapay Zeka Fırsat Bildirisi'ni imzalayan 35 ülkeye gönderilmesi planlanan bir mektupta, ülkelerin ABD ve Çin'in rakip Yapay Zeka girişimlerinin her ikisinde birden yer almaması gerektiği mesajını vermeye hazırlanıyor.

Taslak metinde, Pax Silica üyeliğinin yalnızca sembolik bir üyelik olmadığı ve ülkelerin bilinçli tercihler yapması gerektiği belirtiliyor.

ABD’nin hedefinde Kazakistan var

Washington'ın bu hamlesi, özellikle Kazakistan nedeniyle dikkat çekiyor. Kazakistan hem ABD öncülüğündeki Pax Silica girişimine hem de Çin'in öncülüğündeki WAICO'ya katılan bilinen ilk ülke konumunda.

Çin ise teknoloji ve ticaretin siyasallaştırılmasına karşı çıkıyor. Pekin'e göre ülkeleri Yapay Zeka alanında taraf seçmeye zorlamak, küresel teknolojik gelişmeyi yavaşlatmaktan başka sonuç vermeyecek.

Bu yaklaşım, Xi Jinping'in Shanghai’da yaptığı konuşmadaki "tek bir ülkenin solo gösterisi değil, uluslararası işbirliğinin senfonisi" anlayışıyla doğrudan örtüşüyor.

Eylül'de ilk resmi ABD-Çin Yapay Zeka görüşmesi

Rekabetin bir sonraki önemli aşaması ise Washington ile Pekin arasında eylülde yapılması beklenen Yapay Zeka görüşmesi olacak.

Reuters'a göre iki ülke, Donald Trump yönetimi dönemindeki ilk resmi ABD-Çin Yapay Zeka diyaloğunu eylül ayında gerçekleştirmeye hazırlanıyor. Görüşmelerin, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping'in 24 Eylül'de ABD'ye yapması planlanan ziyaretinden önce gerçekleştirilmesi bekleniyor.

Masadaki başlıklar arasında ileri Yapay Zeka sistemlerinin riskleri, askeri kullanım, siber güvenlik, fikri mülkiyet, yapay zekâ modellerinin yayılması ve rekabet koşulları bulunuyor.

Pekin yapay zekâ konusunda siyasi kamplaşma yerine teknik diyalog ve uluslararası işbirliğini öne çıkarıyor.

Çin'in avantajı: Teknolojiyi küreselleştirme kapasitesi

ABD ile Çin arasındaki rekabet iki farklı stratejiyi karşı karşıya getiriyor.

ABD, ileri çipleri, güçlü özel sektör şirketlerini, yatırım gücünü ve müttefiklerinin teknoloji altyapısını bir araya getirerek kapalı ve tekel bir teknoloji zinciri oluşturmaya çalışıyor.

Çin ise kendi çip ve model kapasitesini artırırken, özellikle açık modeller, düşük maliyet, geniş geliştirici topluluğu, Küresel Güney'e teknoloji aktarımı ve çok taraflı yönetişim üzerinden farklı ve daha adil bir ekosistem kurmaya çalışıyor.

Çin'in son dönemdeki ilerlemesinin dikkat çekici tarafı da burada ortaya çıkıyor.

ABD'nin ileri teknoloji ihracat kontrolleri Çin'in Yapay Zeka sektörünü yavaşlatmayı hedeflerken, Pekin bu baskıyı yerli teknoloji geliştirme, açık model üretimi ve kendi kendine yeterlilik çabalarını hızlandırmak için kullanıyor.

Aynı zamanda Çin'in Qwen, DeepSeek, Kimi ve diğer modelleriyle küresel geliştiricilere ulaşması, rekabeti yalnızca iki ülke arasındaki bir teknoloji yarışından çıkararak dünya çapında bir ekosistem mücadelesine dönüştürüyor.

Özetle, ABD gücü elinde toplamak için girişimler yaparken Çin ise, Yapay Zeka’nın birkaç ülkenin elinde yoğunlaşması yerine daha geniş bir uluslararası erişime açılmasını ve özellikle gelişmekte olan ülkelerin bu teknolojiden yararlanmasını savunuyor.

Politico haber sitesinin 4 yetkiliye dayandırdığı haberine göre, Burnham, Trump'ın Özel Kalem Müdürü Wiles gibi davranan bir kişiyle iletişim kurdu.

İngiliz Başbakan Burnham, daha sonra söz konusu kişinin gerçek olmadığından şüphelendi.

Burnham ile Trump'ın Özel Kalemi'ni taklit eden kişi arasında ne konuşulduğu ve mesajların ne zaman gönderildiği bilinmiyor.

İngiltere Başbakanlık Ofisi 10 Numara, Politico'nun haberine ilişkin yaptığı açıklamada, "Ulusal güvenlik meseleleri hakkında yorum yapmıyoruz" ifadesini kullandı.

Kaynaklar, Burnham'ın Başbakanlık Ofisine girmesinin ardından "birkaç mesaj" alışverişinde bulunduğunu ancak bunların "hiçbir önem taşımadığını" belirtti. Ayrıca, mesajların şüpheli olduğu düşünülür düşünülmez derhal ilgili makamlara bildirildiği aktardı.

İngiltere'nin Washington Büyükelçiliği de olaydan duyulan endişe nedeniyle konuyu Beyaz Saray'a iletti.

Beyaz Saray ise konuya ilişkin yorum yapmayı reddetti.

Beyaz Saray ve FBI, senatörler, valiler ve ABD'li iş insanlarının, geçen yıl, Trump'ın Özel Kalem Müdürü olduğunu iddia eden bir kişiden mesaj ve telefon almasının ardından soruşturma başlatmıştı.

Bir soru üzerine Bekayi, mutabakat metninde "60 günlük süre" başlığı altında herhangi bir hüküm bulunmadığını belirterek, İran'ın politikalarını baskı, ültimatom veya zaman sınırı altında belirlemediğini ifade etti.

Bekayi, mutabakatta öngörülen 60 günlük dönemin bir ültimatom olmadığını, yaptırımların kaldırılmasını ve nükleer faaliyetleri konu alan iki başlık altındaki görüşmelerin yürütülmesi için belirlenen bir zaman aralığı olduğunu söyledi.

Mutabakatın imzalanmasının ardından ABD'nin yalnızca birkaç hafta içinde metni açık şekilde ihlal ettiğini söyleyen Bekayi, bu nedenle görüşmelerin başlamadığını, görüşmeler başlamadığı için de 60 günlük sürenin geçerliliğinin kalmadığını ifade etti.

ABD ile İran arasında 17 Haziran'da Pakistan'ın başkenti İslamabad'da imzalanan mutabakat zaptının üzerinden 60 gün geçti.

Tahran, ABD ile müzakerelerin yeniden başlatılması için bazı şartlar öne sürerken, Washington'ın İran'a yönelik yeni ekonomik tedbirleri ve Hürmüz Boğazı'nda yaşanan kriz gündemdeki yerini koruyor.

Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Lin Jian, başkent Beijing'de bugün düzenlenen olağan basın toplantısında, Şili Dışişleri Bakanı Francisco Perez Mackenna’nın 18-22 Ağustos tarihleri arasında Çin’e gerçekleştireceği resmi ziyarete ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Sözcü Lin, Şili’nin Latin Amerika ve Asya-Pasifik bölgesinde önemli bir ülke olmasının yanı sıra, Çin ile diplomatik ilişki kuran ilk Güney Amerika ülkesi olduğuna dikkat çekti.

İkili ilişkilerin yarım asrı aşkın süredir Çin ile Latin Amerika ve Karayipler bölgesindeki diğer ülkeler arasındaki ilişkilere öncülük ettiğini belirten Lin, bu yılın Çin ile Şili arasında kapsamlı stratejik ortaklık ilişkilerinin kurulmasının 10'uncu yıl dönümü olduğunu hatırlattı.

Lin Jian, Bakan Perez’in ziyareti vesilesiyle Şili tarafıyla ikili ilişkilerin yanı sıra her iki tarafı da ilgilendiren uluslararası ve bölgesel konularda derinlemesine görüş alışverişinde bulunmaya, dostluğu pekiştirmeye, mutabakatları genişletmeye ve işbirliğini derinleştirerek ilişkileri yeni bir düzeye taşımaya hazır olduklarını kaydetti.

Kanada, Rusya, İzlanda, Finlandiya, Norveç, İsveç, Danimarka ve Amerika Birleşik Devletleri’nin topraklarını içeren İnuit, Sami ve Yukagir gibi yerli halklara da ev sahipliği yapan bu bölge, bir zamanlar bilimsel anlamda öne çıkan, uluslararası işbirliğinin teşvik edilmeye çalışıldığı bir alandı. Bu nedenle, 1996'da sekiz ülkenin tamamının üye devlet olarak yer aldığı ve yerli grupların temsilcilerinin de katıldığı Arktik Konseyi kurulmuştu. O zamanlar tarafsız bir bölge olarak tasvir edilen Arktik, şimdi ise rekabet merkezine dönüştü.

Arktik neden rekabet bölgesi?

Arktik'in karşı karşıya olduğu en önemli sorun iklim değişikliği gibi görünse de eriyen buzullar kimileri için “fırsat penceresi” anlamına geliyor. 1990'lardan bu yana Arktik’teki buzullar 7,6 trilyon metrik ton azaldı; kayıp oranı yüzde 57 arttı. Buzul kaybı, deniz seviyesinin yükselmesine neden oluyor. Bu durum yerel yaban hayatını da doğrudan etkiliyor; kutup ayısı popülasyonları azalıyor, okyanuslar ısınıyor. Okyanus hayatı da olumsuz etkileniyor. Arktik’teki buzulların erimesi işte bu nedenlerle kimileri için çevresel felaket anlamına gelirken kimileri için de yeni bir kritik satranç oyunu demek oluyor.

Buzullar eridikçe Arktik ticaret yolları daha erişilebilir oluyor, bu da Süveyş ve Panama kanallarını kullanan mevcut rotalara kıyasla okyanus ötesi nakliye için daha kısa mesafeler sağlıyor. Dahası, artan seyrüsefer kolaylığı, doğal kaynakların araştırılması ve çıkarılması potansiyelini genişletiyor. Özellikle ABD ve İsrail’in İran’a karşı başlattığı savaş sonrası kapanan Hürmüz Boğazı ile bu bölge çok daha fazla önem arz ediyor.

Ancak Arktik’i önemli kılan tek özelliği alternatif bir ticari rota olması değil. Arktik bölgesinin, dünyanın kalan fosil yakıt rezervlerinin yüzde 20'sinden fazlasını barındırdığı tahmin ediliyor ve halihazırda 400'den fazla petrol ve doğalgaz sahası keşfedilmiş durumda. Hem deniz tabanı hem de açık deniz alanları, demir, altın, nikel ve çinko gibi temel ihtiyaçlardan, elektronik ve pil teknolojisinde kullanılan neodimyum ve disprosyum gibi nadir toprak metallerine kadar çok çeşitli mineraller içeriyor.

Hangi ülke için ne ifade ediyor?

ABD açısından Arktik öncelikle “ulusal güvenlik” meselesi. Bölge, Kuzey Amerika'ya yönelik olası hava saldırılarında en kısa balistik ve seyir füzesi güzergahı olmasıyla dikkat çekiyor. Bu nedenle Rusya'nın Arktik'teki askeri kapasitesinin büyümesi Washington’da endişe yaratıyor. Çünkü Rusya, bölgede Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği döneminden kalan çok sayıda askeri tesisi, bölgedeki NATO varlığına karşı yeniden canlandırdı. Hava savunmasını, askeri üslerini ve nükleer kapasitesini güçlendirdi.

ABD için Grönland da bu nedenle kritik. Grönland, Kuzey Amerika ile Avrupa arasındaki stratejik konumu sayesinde Rus deniz ve hava faaliyetlerinin izlenmesinde önemli bir noktada. ABD Başkanı Donald Trump’ın Grönland’i ilhak çabasında kendisine meşru bir zemin aradığı mesele de tam olarak bu.
Ancak ABD'nin Grönland'de zaten bir üssü bulunuyor. ABD’nin Pituffik Uzay Üssü; erken uyarı sistemleri, uzay gözetimi ve savunma açısından kullanılıyor. Ayrıca Grönland, Grönland-İzlanda-Birleşik Krallık hattının batı ucunda bulunuyor. Bu koridor Rus donanmasının Kuzey Atlantik'e geçişinin izlenmesi açısından önemli görülüyor.

Bunun yanında Arktik, ABD için enerji ve kritik mineraller açısından da önemli. Bölgenin henüz kullanılmamış yaklaşık 90 milyar varil petrol ve önemli miktarda doğal gaz rezervine sahip olduğu tahmin ediliyor. Nadir toprak elementleri ve diğer kritik mineraller de savunma, yüksek teknoloji ve enerji dönüşümü açısından stratejik değer taşıyor.

En uzun kıyı şeridi Rusya'nın

Arktik kıyı şeridinin yarısından fazlası Rusya'ya ait. Dolayısıyla Rusya Arktik'i, uzun zamandır hem güvenliği hem de ekonomisi açısından kritik bir bölge olarak görüyor. Bunun ekonomik ayağında özellikle Kuzey Denizi Rotası bulunuyor. Kuzey Deniz Rotası, Atlantik Okyanusu ile Pasifik Okyanusu'nu bağlayan, Rusya'nın Arktik (Kuzey Kutbu) kıyıları boyunca uzanan yaklaşık 5 bin 600 kilometre uzunluğunda stratejik bir deniz ticaret yolu. Arktik buzlarının incelmesiyle bu rota Asya ile Avrupa arasındaki taşımacılık mesafeleri kısaltan kritik bir güzergah haline geldi. Rusya bu sebeple kendi kıyı şeridi boyunca buz kırıcılara yatırım yapıyor; limanlar ve diğer altyapıyı geliştiriyor.

Kaynaklar da Rusya için kritik. Arktik'teki petrol, doğal gaz ve nadir toprak elementleri Rusya ekonomisi için büyük önem taşıyor; Rusya'nın Arktik kalkınması ulusal bir öncelik ve Kuzey Deniz Rotası üzerindeki projeler ekonomik faaliyetlerin önemli bir parçası. Ancak bunun aynı zamanda çok güçlü bir askeri boyutu var. Rusya bölgede askeri üslerini, hava savunmasını ve nükleer kapasitesini modernize ediyor. Arktik üzerinden Kuzey Amerika'ya ulaşan füze güzergâhlarının menzil olarak kısa olması bölgeyi, Rus stratejik caydırıcılığı açısından önemli hale getiriyor.

Arktik: Rusya ve NATO'nun kritik sınırı

Arktik Konseyi üyesi olan 8 ülkenin 7'si (ABD, Kanada, Norveç, Danimarka/Grönland, İzlanda, Finlandiya ve İsveç) artık NATO üyesi. Bölgede NATO üyesi olmayan tek Arktik ülkesi ise Rusya. Bu durum Arktik'in Rusya açısından neden kritik bir güvenlik bölgesi olduğunu açıklıyor. Özellikle Finlandiya ve İsveç'in katılımıyla birlikte Arktik bölgesi doğrudan bir "NATO-Rusya sınırı" haline gelirken Rusya da buradaki üslerini güçlendirmeye çok daha fazla para ve zaman harcamaya başladı. Rusya Dışişleri Bakanlığı, NATO'yu Arktik bölgesini askerileştirmekle suçluyor. Buna karşılık Moskova caydırıcılık açısından bölgedeki eski Sovyet üslerini modernize ediyor ve yeni füze savunma sistemleri konuşlandırıyor.

Arktik'e yakın devlet: Çin

Çin'in durumu farklı. Arktik kıyısı yok. Çin; 2018'de yayımladığı Beyaz Kitap'ta kendisini ilk kez "Near-Arctic State” (Arktik'e yakın devlet) olarak tanımlamıştı.

Pekin, Arktik'i; iklim değişikliği, mesafeleri kısaltan deniz güzergahı, doğal kaynaklar ve bölgesel gelişmeler açısından önemsiyor. Buzulların erimesiyle Kuzey Denizi Rotası'nın Asya-Avrupa ticaretinde daha kullanılabilir hale gelmesi, Çin'in Avrupa'ya ulaşımında Süveyş Kanalı'na alternatif olarak görülüyor. Çin bunu “Polar Silk Road – Kutup İpek Yolu” kavramıyla Kuşak ve Yol Girişimi'ne bağlıyor. Bu da ABD ve Avrupa Birliği arasındaki anlaşmazlık artarken kıta Avrupası için önem arz eden Çin için kritik bir rota oluşturuyor.

2018'de yayımlanan Beyaz Kitap'ta Çin, Kuşak ve Yol Girişimi'nin Arktik'e uzanmasını hedeflediğini belirtmişti.

Arktik'teki enerji, maden, balıkçılık ve diğer doğal kaynaklar Çin'in sanayi ve enerji güvenliği açısından değer taşıyor. Bu aynı zamanda bilimsel ve teknolojik kapasite için de vazgeçilmez bir seçenek oluşturuyor.

Anlaşma kapsamında OpenAI, Axios’un yerel gazetecilik faaliyetlerine finansal destek sağlayacak. İşbirliği, Axios’un 13 yerel bülteninin geliştirilmesini kapsıyor. OpenAI ayrıca Axios içeriklerini kendi ürünlerinde kullanabilecek. Axios ise OpenAI’ın sağladığı teknolojik imkânlardan yararlanacak.

Anlaşmayı tartışmalı hale getiren temel nokta ise Axios’un aynı zamanda OpenAI hakkında düzenli olarak haber yapan bir medya kuruluşu olması.

Haber yapılan şirket aynı zamanda ortak

Axios, teknoloji ve yapay zekâ sektörünü yakından takip ediyor. OpenAI’ın faaliyetleri, yöneticileri, ürünleri ve yatırımları da kuruluşun haber gündeminde düzenli olarak yer alıyor.

Yeni anlaşmayla birlikte OpenAI, Axios açısından yalnızca haber konusu olan bir teknoloji şirketi olmaktan çıkarak medya kuruluşunun yerel gazetecilik faaliyetlerini destekleyen ticari bir ortak konumuna geldi.

Bu durum, doğrudan bir editoryal müdahale olduğuna ilişkin herhangi bir kanıt bulunmasa da gazetecilikte çıkar çatışması ve şeffaflık açısından tartışma yaratıyor. Axios’un bundan sonra OpenAI hakkında yapacağı haberlerde iki şirket arasındaki finansal ilişkinin nasıl yönetileceği ve okuyucuya ne ölçüde açıklanacağı önem kazanıyor.

OpenAI Axios içeriklerine erişecek

İşbirliğinin bir diğer önemli boyutunu Axios’un ürettiği gazetecilik içeriklerinin kullanımı oluşturuyor.

Anlaşmayla OpenAI, Axios’un profesyonel gazetecilik içeriklerinden kendi ürünlerinde yararlanabilecek. Böylece bir tarafta gazetecilik üretimini finanse eden, diğer tarafta bu üretimin ortaya çıkardığı içerikten kendi yapay zekâ ekosisteminde yararlanan bir teknoloji şirketi bulunuyor.

Axios ise karşılığında yerel haber ağını genişletmek için yeni bir finansman ve teknoloji kaynağına erişiyor.

Ortaya çıkan model, medya kuruluşları ile teknoloji şirketleri arasındaki ilişkinin yalnızca içerik dağıtımından ibaret olmadığı yeni bir döneme işaret ediyor.

Yapay zeka Axios çalışanları için “tercih” değil

Axios yönetiminin yapay zekâya yaklaşımı da anlaşmayla birlikte yeniden gündeme geldi.

Axios’un kurucu ortağı Jim VandeHei, daha önce çalışanlarının yapay zekâ teknolojilerini kullanması gerektiğini açık biçimde dile getirmişti.

VandeHei, OpenAI tarafından düzenlenen bir etkinlikte çalışanlara yönelik yaklaşımını, “Korkuyorsanız, hoşlanmıyorsanız umurumuzda değil; bunu benimsemek zorundasınız” sözleriyle ifade etmişti.

Bu yaklaşım, yapay zekânın haber merkezlerinde yalnızca gazetecilerin işini kolaylaştıran yardımcı bir araç olarak değil, çalışma düzenini değiştiren temel teknolojilerden biri haline geldiğini gösteriyor.

Yapay zekâ; araştırma, veri işleme ve tekrarlayan işlerin hızlandırılmasında gazetecilere önemli imkânlar sağlıyor.

Buna karşılık teknolojinin yaygınlaşması, medya şirketlerinin aynı miktarda içeriği daha az çalışanla üretmeye yönelmesi ve bazı gazetecilik faaliyetlerinin otomasyona devredilmesi riskini de beraberinde getiriyor.

Yerel gazetecilikte teknoloji şirketlerinin ağırlığı artıyor

ABD’de yerel gazetecilik uzun süredir ekonomik sorunlarla mücadele ediyor. Reklam gelirlerinin azalması, gazetelerin kapanması ve haber merkezlerindeki küçülme, birçok yerel medya kuruluşunu yeni finansman kaynakları aramaya yöneltti.

OpenAI’ın sağlayacağı destek, Axios açısından yeni yerel yayınların geliştirilmesine kaynak yaratıyor. Ancak bu model aynı zamanda teknoloji şirketlerinin gazetecilik sektöründeki ekonomik ağırlığını artırıyor.

Dijital medya geçmişte büyük ölçüde Google ve sosyal medya platformlarından gelen trafik ve reklam gelirlerine bağımlı hale gelmişti. Yapay zekânın yükselişiyle birlikte medya kuruluşları bu kez AI şirketleriyle içerik ve finansman temelli yeni ortaklıklar kurmaya başladı.

Gazetecilikte yeni bir ilişki modeli

Axios-OpenAI anlaşması bu nedenle yalnızca bir yapay zekâ teknolojisinin haber merkezinde kullanılmasından ibaret değil.

OpenAI bir taraftan Axios’un yerel gazetecilik faaliyetlerine kaynak sağlarken, diğer taraftan Axios’un ürettiği içeriklerden yararlanıyor. Axios ise hem OpenAI hakkında haber yapmayı sürdürüyor hem de şirketle ticari ilişki yürütüyor.

Bu yeni modelde haber kaynağı, haber konusu, teknoloji sağlayıcısı ve finansal ortak arasındaki sınırlar giderek birbirine yaklaşıyor.

Gazetecilik açısından tartışmanın merkezinde de yapay zekânın haber yazıp yazamayacağından çok, medya kuruluşları ile haber yaptıkları teknoloji şirketleri arasındaki ekonomik ilişkinin editoryal bağımsızlığı nasıl etkileyeceği bulunuyor.

Yeni teknoloji, geleneksel tespit yöntemlerinin karşı karşıya kaldığı bazı temel sorunları aşmayı hedefliyor. Geleneksel yöntemlerde analiz öncesinde matris ayrımı yapılması gerekirken, yüksek tespit limitleri de eser miktardaki safsızlıkların belirlenmesini zorlaştırıyordu.

Geliştirilen yöntem ise yüksek hassasiyet ve doğruluğun yanı sıra hızlı analiz imkânı sunuyor. Böylece yüksek saflıktaki nadir toprak elementlerinde bulunan çok düşük seviyelerdeki safsızlıkların doğrudan ve hassas biçimde ölçülmesi mümkün hale geliyor. Teknolojinin, nadir toprak ürünlerinin kalite kontrolünde önemli bir teknik destek sağlaması bekleniyor.

Üretim ve test süreçlerinde kullanılmaya başlandı

Söz konusu teknolojik gelişmeler nadir toprak üreticileri ve test kuruluşları tarafından kullanılmaya başlandı.

Üretim sektöründe şirketler, yeni tespit yöntemlerinden yararlanarak ürün kalitesini daha hassas biçimde kontrol ediyor. Bu sayede ürün saflığının artırılması, üretim verimliliğinin yükseltilmesi ve şirketlerin piyasadaki rekabet gücünün desteklenmesi amaçlanıyor.

Test sektöründe ise gelişmiş analiz yöntemlerini kullanan kuruluşların test süreçlerini hızlandırdığı ve ölçümlerin doğruluğunu artırdığı belirtiliyor. Bu teknolojilerin, nadir toprak piyasasının denetlenmesi için daha güvenilir ve hassas veriler sağlayacağı ifade ediliyor.

Çin'in bu alandaki teknolojik kapasitesini geliştirmesinin, ülkenin yalnızca büyük bir nadir toprak üreticisinden, aynı zamanda nadir toprak teknolojilerinde küresel bir güç merkezine dönüşme hedefini desteklemesi bekleniyor.

Matris girişimi önemli bir sorundu

Yüksek saflıktaki nadir toprak elementlerinde safsızlıkların doğru biçimde belirlenmesi uzun süredir önemli bir teknik sorun oluşturuyordu. Nadir toprak numunelerinin yapısından kaynaklanan matris girişimi, analiz sonuçlarını etkileyerek hassas kalite kontrolünün önünde engel olarak görülüyordu.

Söz konusu teknolojik atılım, Çin'in en üst düzey piyasa düzenleyici kurumu olan Devlet Piyasa Düzenleme İdaresi'ne bağlı Nadir Toprak Ürünleri Test ve İzlenebilirlik Ana Laboratuvarı tarafından gerçekleştirildi. Jiangxi Bilim ve Teknoloji Üniversitesi bünyesinde faaliyet gösteren laboratuvar, Doğu Çin'deki Jiangxi eyaletinde bulunuyor.

Araştırma ekibi ayrıca nadir toprak numunelerinin ön işlemden geçirilmesi ve analiz cihazlarının kalibrasyonu gibi alanlarda da bir dizi yenilik geliştirdi.

Bu çalışmaların, numunenin hazırlanmasından hassas analize kadar nadir toprak elementlerinin tespit sürecinin farklı aşamalarını kapsadığı ve böylece bütüncül bir süreç iyileştirmesi sağladığı belirtildi.

Kore Yarımadası'nın 1910-1945 yılları arasındaki Japon sömürge yönetiminden kurtuluşunun 81. yıl dönümü dolayısıyla bir konuşma yapan Lee, 2 Haziran'da yürürlüğe giren "Japonya Yanlısı ve Ulusal Çıkarlara Aykırı İşbirlikçilerin Mal Varlıklarına El Konulmasına İlişkin Özel Yasa" kapsamında, söz konusu kişilerin tarih önünde sorumlu tutulacağını ifade etti.

Komite aralık ayında yeniden kurulacak

Yeni düzenleme kapsamında, Japonya yanlısı işbirlikçilerin gizli servetlerinin tespit edilmesi ve geçmişe dönük olarak bu varlıklara el konulması amacıyla yeni bir soruşturma komitesinin aralık ayında kurulması planlanıyor. Komitenin beş yıla kadar faaliyet göstermesi ve özellikle daha önce tespit edilemeyen varlıkların izini sürmesi bekleniyor.

Güney Kore'de Japon yanlısı işbirlikçilerin tasfiye edilmesine yönelik girişimler, 1945'teki bağımsızlığın ardından önemli siyasi engellerle karşılaştı. Bu sürecin en önemli dönüm noktalarından biri, 1949'da ulusal çıkarlara aykırı eylemleri soruşturmak amacıyla kurulan özel komitenin dağıtılması oldu.

Tarihsel hesaplaşmaya yönelik kamuoyu baskısının artmasının ardından ilk kapsamlı Japon yanlısı varlık soruşturma komitesi Temmuz 2006'da kuruldu. Dört yıl görev yapan komite, 168 kişiyi Japon yanlısı işbirlikçi olarak belirledi ve dönemin piyasa değerleriyle yaklaşık 237,3 milyar won (yaklaşık 167,3 milyon dolar) değerindeki 2 bin 359 parsel araziye el koydu.

Gizli varlıkların izini sürmek hedefleniyor

Ancak önceki komitenin çalışmaları büyük ölçüde tapu ve arazi kayıtları üzerinden izlenebilen varlıklara odaklandı. Bu durum, gizli finansal varlıkların veya daha önce satılarak üçüncü kişilere devredilen mülklerin takip edilmesini zorlaştırdı.

Yeni yasa, bu boşlukları kapatmayı ve varlık takibini genişletmeyi amaçlıyor. Buna göre, Japonya yanlısı bir işbirlikçiye ait varlık daha önce satılmış veya üçüncü bir kişiye devredilmiş olsa dahi, devlet satıştan elde edilen ekonomik kazancın izini sürerek gerekli durumlarda bu gelirlere el koyabilecek.

Yeni komitenin ayrıca, uzun süredir gizli kalan varlıkların ortaya çıkarılmasına yardımcı olan muhbir ve ihbarcıları teşvik etmek amacıyla bir ödül sistemi uygulaması planlanıyor.

Gelirler bağımsızlık aktivistlerine aktarılacak

El konulan varlıklar ve bu varlıkların tasfiyesinden elde edilen gelirlerin, öncelikle Kore'nin bağımsızlık mücadelesine katılan aktivistlerin ve onların hayatta olan ailelerinin desteklenmesi için kullanılması öngörülüyor. Bu kapsamda sosyal yardım, geçim desteği ve onursal destek projelerine öncelik verilmesi bekleniyor.

Öte yandan kamuoyunda, Japonya yanlısı işbirlikçilerin varlıklarına el koymanın kapsamının daha da genişletilmesi yönünde çağrılar bulunuyor. Bu kapsamda özel yasada değişiklik yapılması veya uygulamaya ilişkin kararnamelerin yeniden düzenlenmesi gündemde.

Yetkililer ve tarih araştırmacıları, bu tür yasal değişiklikler yapılmadığı takdirde sömürge dönemi işbirliğiyle bağlantılı bazı gizli varlıkların hukuken dokunulmaz kalabileceğine dikkat çekiyor.

Yapay zekâ destekli takip sistemi gündemde

Yeni dönemde geleneksel ve büyük ölçüde analog soruşturma yöntemlerinin yerine daha gelişmiş teknolojilerin kullanılması da gündemde. Bu kapsamda yapay zekâ tabanlı ontoloji teknolojilerinin yerel yönetimlerin arazi kayıtları ve ihbarcı ödül sistemiyle entegre edilmesi öneriliyor.

Böyle bir sistemin, farklı dönemlere ait mülkiyet kayıtları, arazi devirleri ve ekonomik bağlantılar arasındaki ilişkileri analiz ederek daha önce izine ulaşılamayan varlıkların tespit edilmesine yardımcı olması hedefleniyor.

Güney Kore'nin komiteyi yeniden faaliyete geçirme kararı, Japon sömürge yönetimiyle işbirliği yapanların mirasıyla ilgili tartışmaların ülkede hâlâ canlı olduğunu ve tarihsel hesaplaşmanın devlet politikası düzeyinde yeniden ele alındığını gösteriyor.

Savaşın, ABD ile yapılan mutabakat zaptı temelinde sona ermesi gerektiğini belirten Cevani, Hürmüz Boğazı'nın ancak ABD'nin mutabakattaki taahhütlerini yerine getirmesinin ardından açılacağını ifade etti.

Cevani, "Hürmüz Boğazı ve burada geçerli olan düzen hiçbir zaman savaş öncesindeki haline dönmeyecek." dedi.

Hürmüz Boğazı'nın gelecekteki statüsüne ilişkin tartışmalara da değinen Cevani, boğazın yalnızca İran ile Umman arasında bir su yolu olarak ele alınmasının ancak savaşın sona erdiğinin kesinleşmesinin ardından gündeme gelebileceğini söyledi.

Çin Cumhurbaşkanı Xi Jinping’in daveti üzerine Ürdün Hâşimi Krallığı Kralı II. Abdullah bin el-Hüseyin, 18-24 Ağustos tarihlerinde Çin’i ziyaret edecek.

Çin Komünist Partisi Merkez Komitesi Siyasi Bürosu Üyesi ve Dışişleri Bakanı Wang Yi’nin daveti üzerine Şili Dışişleri Bakanı Francisco Pérez Mackenna da 18-22 Ağustos tarihlerinde Çin’e resmî ziyaret gerçekleştirecek.

Akşam saatlerinde Mladenov ve Gazze Barış Kurulu'nda yer alan eski İngiltere Başbakanı Tony Blair ile İsrail'e ulaşan Kushner'in, Netanyahu ile bir araya gelmesi ve görüşmede Gazze Barış Planı'nın ikinci aşamasına geçiş sürecinin ele alınması bekleniyor.

The Times of Israel'in bir Arap diplomata dayandırdığı habere göre, Kushner Gazze'deki saldırıları durdurmanın ve Hamas'ın silahsızlanmaya başlaması durumunda İsrail'in geri çekilmesini sağlamanın yanı sıra, Ekim 2025 ateşkesinin bir parçası olarak verilen insani yardımla ilgili taahhütlerin yerine getirilmesi için Netanyahu ile görüşecek.

Gazze Şeridi'nde ateşkes anlaşmasının ilk aşaması 10 Ekim 2025’te yürürlüğe girmişti. Ateşkes, esir takası ve insani yardımların artırılmasını öngören anlaşmaya rağmen İsrail'in saldırıları ve yardım girişine yönelik kısıtlamaları sürmüştü.

Karşılaşmaların rövanşları ise 25-26 Ağustos'ta oynanacak. Tamamı TSİ 22.00'de başlayacak play-off turu ilk maçlarının programı şöyle:

Yarın:

Fenerbahçe - Olimpik Lyon (Fransa)

Levski Sofya (Bulgaristan) - AEK (Yunanistan)

Dinamo Zagreb (Hırvatistan) - Viking (Norveç)

19 Ağustos Çarşamba:

Celtic (İskoçya) - LASK (Avusturya)

Slovan Bratislava (Slovakya) - Celje (Slovenya)

Hapoel Beer-Sheva (İsrail) - Sabah (Azerbaycan)

NEC Nijmegen (Hollanda) - Bodo/Glimt (Norveç)

Depremin vahametini artıran en büyük etkenlerden biri gece saatlerinde olmasıydı. Milyonlarca insan yaklaşık 45 saniye süren depreme uykularında yakalandı. Kocaeli'nin Gölcük ilçesi, İzmit, Değirmendere, Adapazarı, Yalova ve İstanbul'un Avcılar ilçesi en ağır hasarın yaşandığı bölgeler arasında yer aldı. Deprem, Ankara'dan İzmir'e kadar geniş bir bölgede hissedildi.

16 milyon kişi etkilendi

Resmi verilere göre depremde 17 bin 480 kişi hayatını kaybetti, 23 bin 781 kişi yaralandı. Yaklaşık 200 bin kişi evsiz kaldı. 66 bin 441 konut ve 10 bin 901 iş yeri yıkıldı. 285 bin 211 konut ile 42 bin 902 iş yerinde hasar tespit edildi. Depremden yaklaşık 16 milyon kişinin etkilendiği düşünülüyor.

En ağır kayıp Kocaeli'nde yaşandı. Gölcük ve çevresi depremden en fazla etkilenen bölgelerin başında geldi. Sakarya'nın Adapazarı ilçesi ve Yalova'da da çok sayıda bina yıkıldı. İstanbul'da özellikle Avcılar'da büyük hasar meydana geldi.

Günlerce süren arama kurtarma

Depremin hemen ardından bölgede arama kurtarma çalışmaları başlatıldı. Ancak iletişim ve ulaşım altyapısındaki sorunlar, enkazların büyüklüğü ve dönemin afet müdahale kapasitesinin yetersizliği çalışmaları zorlaştırdı.

Evlerini kaybeden binlerce kişi parklarda, açık alanlarda ve boş arazilerde kurulan çadırlarda yaşamaya başladı. Çadır kentlerde sağlık merkezleri oluşturuldu, sahra hastaneleri kuruldu ve bölgeye Türkiye'nin farklı kentlerinden yardım malzemeleri gönderildi.

Depremzedelerin barınma ihtiyacının karşılanması için geçici konutların yanı sıra zaman içinde kalıcı konut projeleri de başlatıldı. Deprem bölgesinde on binlerce kalıcı konutun yapımına geçildi.

Okulların açılışı ertelendi

Deprem eğitim hayatını da doğrudan etkiledi. Hasar gören okullar nedeniyle deprem bölgesinde eğitim öğretim kademeli olarak başlatıldı.

Bazı bölgelerde okulların açılışı ertelendi; öğrencilerin eğitim göreceği binalarda güvenlik ve hasar tespit çalışmaları yapıldı. Böylece eğitim, depremden en ağır etkilenen yerlerde normal takvimden daha geç başladı.

Türkiye'nin deprem mevzuatı değişti

17 Ağustos, Türkiye'de yalnızca büyük bir yıkımın değil, yapılaşma ve afet yönetimi anlayışında değişimin de başlangıcı oldu.

Depremden kısa süre sonra yapıların denetlenmesine yönelik yeni düzenlemeler gündeme geldi. 1999 sonrasında çıkarılan 595 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile yapı denetimine ilişkin yeni bir sistem oluşturulmaya çalışıldı. Ancak bu düzenleme daha sonra yürürlükten kaldırıldı ve 2001 yılında 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun yürürlüğe girdi.

4708 sayılı kanunla yapıların proje aşamasından başlayarak belirli kurallar çerçevesinde denetlenmesi amaçlandı. Yapı denetim kuruluşları ve laboratuvarlar sistemin önemli unsurları haline geldi. Uygulama önce 19 ilde başlatıldı, 2011 itibarıyla Türkiye genelinde uygulanmaya başladı.

Böylece yeni binaların deprem yönetmeliğine, projeye ve teknik standartlara uygun yapılmasının denetlenmesi konusunda daha sistemli bir yapı oluşturuldu.

Zorunlu deprem sigortası geldi

1999 depremlerinin ardından atılan önemli adımlardan biri de zorunlu deprem sigortası oldu.

Deprem sonrasında çıkarılan düzenlemelerle konutların depreme karşı sigortalanması konusunda yeni bir sistem oluşturuldu. Daha sonraki yıllarda bu sistem Türkiye'de Doğal Afet Sigortaları Kurumu, yani DASK üzerinden yürütülmeye başlandı.

Amaç, olası depremlerde devletin ve vatandaşın üzerindeki ekonomik yükü azaltmak ve deprem sonrasında vatandaşların konut zararlarının belirli ölçüde karşılanmasını sağlamaktı.

Üç ay geçmeden ikinci büyük deprem

Türkiye, 17 Ağustos'un yaralarını henüz saramadan 12 Kasım 1999'da ikinci büyük depremle sarsıldı.

Saat 18.57'de meydana gelen 7,2 büyüklüğündeki Düzce Depremi yaklaşık 33 saniye sürdü. Merkez üssü Düzce olan deprem, özellikle Düzce ve Kaynaşlı'da büyük yıkıma neden oldu. Bolu ve Sakarya da depremden etkilendi.

Düzce'de 463, Kaynaşlı'da 316 kişinin hayatını kaybettiği depremde toplam can kaybı 845 olarak kayıtlara geçti. 2 bin 678 kişi yaralandı.

12 Kasım depremi, 17 Ağustos'ta hasar gören yapıların bir bölümünü de yeniden etkiledi. Depremzedelerin önemli bir bölümü ikinci kez evlerinden ayrılmak zorunda kaldı.

1999 depremleri Türkiye için milat oldu

17 Ağustos ve 12 Kasım depremleri Türkiye'de yapı güvenliği ve afet yönetimi konusunda ciddi bir dönüşüm başlattı.

Yapı denetim sistemi yeniden düzenlendi, deprem yönetmelikleri geliştirildi, zorunlu deprem sigortası uygulamaya konuldu ve afet sonrasında kalıcı konut üretimine yönelik yeni modeller oluşturuldu.

Ancak 1999 depremlerinin en önemli miraslarından biri, deprem riskinin yalnızca deprem meydana geldiğinde değil, depremden çok önce ele alınması gerektiği gerçeği oldu.

Bugün 17 Ağustos'un 27'nci yıl dönümünde hayatını kaybedenler anılırken, Gölcük'ten Adapazarı'na, Yalova'dan Avcılar'a ve üç ay sonra Düzce ile Kaynaşlı'ya uzanan büyük yıkım, Türkiye'nin deprem gerçeğini bir kez daha hatırlatıyor.

1999 depremleri, on binlerce insanın hayatını değiştiren büyük bir felaket olmanın yanı sıra, Türkiye'nin yapılaşma ve afet politikalarında yeni bir dönemin de başlangıcı oldu.

Elektrik kesintisinin arama kurtarma faaliyetlerini engellediğine dikkati çeken yetkililer, depremde yaşamını yitirenlerin sayısının 53'e yükseldiğini, 135 kişinin yaralandığını belirtti.

Doğu Nusa Tenggara Eyaleti Valisi Melki Laka Lena da yaptığı açıklamada, arama kurtarma, tahliye, sağlık hizmetleri, barınma, ulaşım ve altyapı çalışmalarını hızlandırmak amacıyla 14 günlük "acil durum" ilan edildiğini duyurdu.

Deprem

Endonezya'nın Flores bölgesinde 15 Ağustos'ta 7,7 büyüklüğünde deprem meydana gelmiş, en büyüğü 6,2 olmak üzere en az 235 artçı sarsıntı kaydedilmişti.

Öte yandan, Kuzey Sumatra eyaletindeki Pematangsiantar kenti yakınlarında 6,9 büyüklüğünde bir deprem daha meydana gelmişti.

Depremde 900'den fazla ev yıkılmış, 450 ev hasar görmüş ve yaklaşık 5 bin kişi geçici barınma alanlarına yerleştirilmişti.

Heyelanlar, Flores bölgesi boyunca yerleşim yerlerini birbirine bağlayan yaklaşık 700 kilometrelik kara yolunun bazı bölümlerini ulaşıma kapatmıştı.

Endeks, bugün açılışta önceki kapanışa göre 20,62 puan ve yüzde 0,15 artışla 14.192,88 puana çıktı. Bankacılık endeksi yüzde 0,11 değer kazanırken, holding endeksi yüzde 0,40 düştü.

Sektör endeksleri arasında en fazla kazandıran yüzde 1,09 ile tekstil deri, en çok gerileyen ise yüzde 1,01 ile menkul kıymet yatırım ortaklığı oldu.

Küresel piyasalar, ABD/İsrail-İran Savaşı'nın sona erdirilmesine yönelik somut bir ilerleme sağlanamamasının etkisiyle haftaya temkinli başladı.

Orta Doğu kaynaklı jeopolitik gelişmeler piyasaların yönü üzerinde belirleyici olmaya devam ediyor. ABD ile İran arasında devam eden gerilimin yanı sıra İsrail'in Lübnan'a yönelik yeni saldırıları ve ABD'nin İran'a yeni ekonomik yaptırımlar uygulayabileceğine ilişkin açıklamalar, jeopolitik belirsizlikleri artırıyor.

Analistler, bugün yurt içinde bütçe dengesi, yurt dışında ise veri gündeminin sakin olacağını belirterek, teknik açıdan BIST 100 endeksinde 14.300 ve 14.400 puanın direnç, 14.100 ve 14.000 puanın destek konumunda olduğunu kaydetti.

Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında Mekke Ortak Savunma Anlaşması imzalandı. Üç ülkeden birine yönelik saldırının diğerlerine de yapılmış sayılmasını öngören anlaşma, bölgesel dengeler açısından geniş yankı uyandırdı. Peki üç ülkeyi aynı savunma çatısı altında buluşturan temel neden ne? Mekke Anlaşması İran’a mı, İsrail’e mi mesaj veriyor? Bir diğer dikkat çeken gelişme ise ABD’nin uçak gemisi USS Abraham Lincoln’de yaşananlar. Yaklaşık 250 gündür denizde bulunan gemide askerlerin fiziksel ve psikolojik olarak tükenme noktasına geldiği, bazı askerlerin intiharı düşündüğü yönünde iddialar gündemde. USS Abraham Lincoln’de neler oluyor, ABD askerleri neden bu noktaya geldi? Tüm bunların yanında Washington, Hürmüz Boğazı’nın tamamen açılması için yoğun diplomasi yürütüyor. Peki ABD neden Hürmüz konusunda bu kadar ısrarcı? Enerji, askeri ve stratejik hesapların bu ısrardaki payı ne? E. Tümamiral Dr. Deniz Kutluk, tüm bu gelişmeleri CGTN Türk ekranlarında değerlendiriyor.

Bu yıl, “Berrak sular ve yeşil dağlar, altın ve gümüş değerinde” anlayışının ortaya konmasının 21. yıl dönümü. Xi Jinping, bu bilimsel anlayışı 15 Ağustos 2005’te Çin’in Anji ilçesine yaptığı ziyaret sırasında ortaya koydu. Çin, son 21 yıldır Xi Jinping’in ekolojik medeniyet düşüncesinin rehberliğinde, “Berrak sular ve yeşil dağlar, altın ve gümüş değerinde” ilkesine bağlı kalarak insan ile doğanın uyum içinde bir arada yaşadığı modernleşme yolunu izledi. Günümüzde Çin’in ekolojik çevresi tarihî, dönüm noktası niteliğinde ve kapsamlı değişimler geçirdi. Mavi gökyüzü, yeşil topraklar ve berrak sular, “Güzel Çin”in belirgin simgeleri hâline geldi.

Türkiye'de son zamanlarda yaz ayının gelmesiyle birlikte orman yangınlarında artış yaşanmaya başladı. İstanbul, İzmir ve Antalya ilçelerinde yangın kurtarma çalışmaları devam ediyor