2500 yıl önce yaşamış Çinli mucit Lu Ban’dan Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’in bazı konuşma ve makaleleri sayesinde haberdar oldum. Xi, “Kuşak ve Yol”la ilgili konuşmalarında sık sık “Lu Ban Atölyeleri”nden söz ediyor, çeşitli ülkelerde bu atölyelerin açılacağından, sayılarının artırılacağından bahsediyordu. Merak edip biraz araştırma yapınca, karşıma hem tarihin devamlılığı hem de güncel atılımlar çıktı.
Lu Ban Atölyeleri, Çin Eğitim Bakanlığı tarafından 2016’dan beri geliştirilen, uluslararası mesleki eğitim ve işbirliği projesinin adı. Asya, Avrupa, Latin Amerika ve Afrika’da 20’den fazla ülkede faaliyet gösteren bu atölyeler, otomasyon, enerji, inşaat, yapay zekâ ve lojistik gibi teknik alanlarda uygulamalı eğitim vererek “Kuşak ve Yol” ülkelerinde nitelikli uzmanlar yetiştirmeyi amaçlıyor. Çin’in teknik ve mesleki eğitim deneyimini diğer ülkelere aktararak yerel işgücünü modern üretim teknolojileriyle eğitmeyi hedefleyen Lu Ban Atölyeleri, üretim otomasyonundan yeni enerjiye, demiryolu taşımacılığından Çin Tıbbı’na açılan yelpazede, yerel üniversiteler bünyesinde kuruluyor. Halen 25 ülkede 30 kadar merkez kurulmuş durumda. Konfüçyüs Enstitüleri’nin teknik alandaki karşılığı da denilebilir Lu Ban Atölyeleri’ne.
Testere ve matkabın mucidi
Çin’in eğitim alanındaki uluslararası etkisini artırmayı ve “Kuşak ve Yol” kapsamında teknik insan kaynağı değişimini teşvik etmeye odaklanan bu atölyelere adını veren Lu Ban, Çin kültüründe marangozların, inşaat ustalarının ve zanaatkârların koruyucu figürü sayılan, yarı tarihsel yarı efsanevi bir kişilik. İlkbahar-Sonbahar döneminde, yani M.Ö 5. yüzyılda yaşadığı kabul edilen Lu Ban’a atfedilen çok sayıda icat söz konusu. Çin mühendislik ve zanaat kültüründe sembolik bir “usta mucit” figürü haline gelen Lu Ban’ın icatları arasında testere, matkap benzeri delme araçları, çeşitli biçimlerde uçurtmalar, ölçüm araçları, kuşatma ve savunma makineleri var ve gelişmiş marangozluk tekniklerinin onun yetenekleri sayesinde bulunduğu söyleniyor. Özellikle testerenin icadıyla ilgili ünlü efsaneye göre dağda yürürken elini dikenli bir ot kesiyor ve bitkinin kenarındaki dişli yapıyı gözlemleyerek testere fikrini geliştiriyor.
Çin zanaat ahlakının sembolü
Lu Ban sadece teknik bir figür değil, aynı zamanda Çin’de zanaat ahlakının da sembolü olmuş durumda. Ustalık, sabır, hassasiyet ve pratik zekâyı temsil ediyor. Bu nedenle eski çağlarda marangoz loncaları ve geleneksel ustaların ritüeller düzenlediği Lu Ban bugün de saygıyla anılıyor, Çin’de bazı marangozlar ve inşaat ustaları işlerine başlamadan önce sembolik olarak Lu Ban’a saygılarını sunuyor. “Lu Ban Klasiği” anlamına gelen “Lu Ban Jing” de, doğrudan Lu Ban tarafından yazılıp yazılmadığı kesin olmasa da ustalık geleneklerinin derlemesi olarak mobilya ölçüleri, yapı oranları, feng shui ilkeleri, marangozluk yöntemleri, uğurlu ölçü sistemleri gibi konulara yer vermesiyle bugün de önemini koruyor.
Son olarak kısa süre önce Kazakistan’ın başkenti Astana’da beş modern laboratuvardan oluşan yeni bir Lu Ban atölyesi açma çalışmaları sürüyor. Proje, Avrasya Milli Üniversitesi bünyesinde Çinli ortaklarla birlikte hayata geçirilmekte ve yeni nesil uzmanların yetiştirilmesi amaçlanmakta. Merkezin yapısında insansı robotlar, robotik dronlar ve yüksek performanslı hesaplama laboratuvarları yer alacak. Projenin hayata geçirilmesi için gerekli insan kaynağı da şimdiden hazır. Üniversitenin 15 öğretim üyesi, Tianjin’de özel eğitim alarak veri analizi, insansız teknolojiler ve yapay zekâyla çalışma gibi konularda yetiştirilmiş durumda.