CGTN Türk Dış Haberler Servisi
ABD Başkanı Donald Trump’ın Latin Amerika, Karayipler ve Grönland üzerinden uyguladığı şiddet ve yıldırma politikasının gölgesinde kalsa da Kanada da bugünlerde kendini rahat hissetmeyen ülkeler arasında.
Batı Yarımküre’deki ülkeler üzerinde tam tahakküm kurmak isteyen Trump, Kanada’yı “ABD’nin 51. eyaleti” olarak tanımlamış, ülkenin eski başbakanı Justin Trudeau’ya “vali” diyerek seslenmişti. Trump, Kanada’nın bağımsız ve egemen ülke statüsü ile alay etmekle kalmamış aynı zamanda yüzde 25’lik ek gümrük vergisi tehdidinde bulunmuştu. Kanada ise başta çelik ürünleri olmak üzere ABD’ye kapsamlı bir gümrük vergisi paketi hazırlamıştı.
ABD ile yaşanan krizlerin devam edeceği öngörüsünde bulunan Kanada’nın mevcut jeopolitik riskleri aşmak Çin ile dengeli bir ortaklığı hızlandırmak istemesi dikkat çekiyor. Kanada Başbakanı Mark Carney’in 15 Ocak’taki Pekin ziyareti bu bağlamda dönem noktası olarak kayıtlara geçti. Sekiz yılın ardından ilk kez bir Kanada Başbakanı Çin’i ziyaret ederken burada açıklama yapan Carney Çin ile “dengeli ve öngörülebilir ortaklık” aradıklarının altını çizdi. Çin’in başkenti Pekin’deki Büyük Halk Sarayı’nda Carney’i ağırlayan Çin Cumhurbaşkanı Xi Jinping ise Kanada’nın yaklaşımından duyduğu memnuniyeti dile getirdi.
Çin Cumhurbaşkanı Xi Jinping ve Kanada Başbakanı Mark Carney, ekim ayında Güney Kore’de düzenlenen Asya Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) toplantısında bir araya gelerek görüşmüş ve ikili ilişkilerin ivme kazanacağı izlenimini vermişti.
Biden ve Trump döneminin kötü mirası sona erdi
Kanada Başbakanı Carney’in Pekin ziyareti sırasında özellikle ticaret ve enerji alanlarında somut adımlar atıldı. Kanada, Çin’den getirilen elektrikli araçlara uygulanan yüzde 100’lük gümrük vergisini kaldıracağını duyurdu. Kanada, bunun yerine elektrikli araç ithalatına kota getirerek, yılda 49 bin aracın altında kalan ithalata yüzde 6,1 gümrük vergisi uygulayacak. Carney, “Yüksek tarifeler yerine ithalat kotası getirmek, Kanada'nın bu türden ortaklıkların tüm potansiyelinden yararlanmasını sağlayacak." ifadelerini kullanırken aynı zamanda Çin’den elektrikli araçlar konusunda yatırım beklediklerini kaydetti.
Çin de buna karşılık, aynı dönemde Kanada'nın tarife artışına misilleme olarak, bu ülkeden ithal kolza yağı, küspesi ve tohumlarına getirdiği ek yüzde 100 gümrük vergisini mart itibarıyla yüzde 15 dolaylarına çekecek. Çin Başbakanı Li Qiang, yeni ekonomik büyüme faktörlerini teşvik etmek üzere Kanada ile temiz enerji, dijital teknoloji, modern tarım, havacılık, ileri imalat ve finans gibi alanlarda işbirliğini güçlendirmeye istekli olduklarını söyledi.
Kanada'da önceki Başbakan Justin Trudeau liderliğindeki hükümet, 2024'te, ABD'de dönemin Başkanı Joe Biden hükümetinin aldığı kararı izleyerek, Çin'den ithal elektrikli araçlara yüzde 100, alüminyum ile çelik ürünlerine de yüzde 25 gümrük vergisi getirmişti. Çin, bu tarife artışlarının Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) kurallarına aykırı olduğunu savunarak, Kanada aleyhine şikâyet başvurusunda bulunmuş, ayrıca bu ülkeye karşı "ayrımcılık" soruşturması başlatmıştı.
Enerji sevkiyatında işbirliği dönemi
Kanada hükümetinin verilerine göre, iki ülke arasındaki mal ticaretinin hacmi 2024'te 85,8 milyar dolara ulaşırken yeni dönemde taraflar arasındaki enerji işbirliğinin yoğunlaşması sürpriz olmayacak. Zira Çin ve Kanada, Asya'ya enerji ihracatına yönelik mevcut Kanada yatırımlarına ek olarak bir Bakanlık Enerji Diyaloğu başlatma kararı aldı. Bu yatırımlar arasında, enerji ürünlerinin Pasifik üzerinden sevkiyatına olanak tanıyan British Columbia limanlarına çok daha büyük bir akış sağlayan Trans Mountain Genişleme boru hattı gibi projeler yer alıyor. Vancouver liman yetkilileri, 2025'in ilk yarısında ham petrol ihracat hacminin yaklaşık yüzde 60'ının Çin'e gittiğini belirtti.
“ABD ile yol ayrımı Çin ile öngörülebilir bir gelecek”
Kanada Başbakanı Mark Carney’in Çin ziyaretindeki değerlendirmeler ve varılan anlaşmalar hem Batı hem de Çin basınında dikkatle takip ediliyor. ABD’nin önde gelen gazetelerinden The New York Times konuya dair hazırladığı haberinde, Carney’in verdiği mesajları ABD’den köklü kopuş sinyalleri olarak okudu. Bloomberg ise hazırladığı analizde Çin ve Kanada arasındaki yakınlaşmayı “çarpıcı bir eksen kayması” olarak yorumladı.
Çin basınında ise uzmanlar iki ülke arasındaki ilişkilerin öngörülebilirlik zemininde inşa edilmesinden duydukları memnuniyeti gizlemediler. Çin Dışişleri Üniversitesi'nden Profesör Li Haidong, Pazar günü Global Times'a verdiği demeçte, Carney'nin ziyaretinden çıkarılacak en değerli sonucun "öngörülebilirlik" olduğunu belirtti. Li, Carney'nin açıklamalarının; Çin'in dış politikada BM merkezli uluslararası sistemi, uluslararası hukuka dayalı düzeni, serbest ticareti ve ekonomik küreselleşmeyi savunma konusundaki uzun süreli vurgusunu ve sorumluluk bilincini artık tanıdığını gösterdiğini söyledi.
Çin Uluslararası Ticaret ve Ekonomik İşbirliği Akademisi'nden kıdemli araştırmacı Zhou Mi göre ise Kanada’nın gümrük vergilerini düşürmesi, Çin mallarının kalitesinin kabul edildiğini gösteriyor. Zhou, ABD’nin Grönland meselesi yüzünden Avrupa’yı yeni vergilerle tehdit ettiğini belirterek; Avrupa’nın da ticari gerginliği azaltmak için Kanada gibi Çin ile gümrük vergilerini yeniden görüşebileceğini ifade etti.