Beijing’de Pazar (19 Nisan) günü düzenlenen yarı maraton, bu kez yalnızca spor gündeminde değil, teknoloji dünyasında da çarpıcı bir sonuca sahne oldu. Beijing’de gerçekleştirilen yarı maratona 12 bin yarışçının yanı sıra 105 farklı insansı robot da katıldı. “Flash” adlı insansı robot, parkuru 50 dakika 26 saniyede tamamlayarak 57 dakikalık insan dünya rekorunun da önüne geçti. Oysa geçen yıl aynı yarışa 21 insansı robot katılmış, en hızlı robot parkuru ancak 2 saat 40 dakikada bitirebilmişti. Geçen yıl teknik aksaklıklar, dengesiz yürüyüşler ve düşük performans nedeniyle alay konusu olan robotların yalnızca bir yıl içinde böylesine büyük bir sıçrama yapması, Çin’in robotik alanındaki ilerleyişinin hızını ve yönünü açık biçimde ortaya koyuyor.
Çin Medya Grubu’nun Bahar Bayramı Gala programında kung-fu yapan robotların dünya çapında yarattığı yankı da aynı sürecin bir başka göstergesiydi. Yani ortada yalnızca tek bir yarış sonucu değil, Çin’in robot teknolojilerinde laboratuvardan sahaya, gösteriden uygulamaya uzanan çok daha büyük bir sıçrama var.
Çin’de robotlar artık gündelik hayatın parçası
Bugün Çin’in birçok şehrinde otellerde oda servisi yapan, restoranlarda komi olarak görev alan, barista gibi kahve hazırlayan, kargo taşıyan onlarca farklı robot türüne hayatın her alanında rastlamak mümkün. Restoranlardan üretim hatlarına, lojistikten yaşlı bakımına kadar farklı alanlarda robot kullanımının yaygınlaşması, bu dönüşümün toplumsal ve ekonomik bir arka plana sahip olduğunu da gösteriyor.
Tüm bu örnekler, Çin’de robotların artık yalnızca fuar vitrinlerinde sergilenen araçlar olmaktan çıktığını, gerçek dünyada sınanan teknolojilere dönüştüğünü ortaya koyuyor. Gerçekten de Çin, yaşlanan nüfus ve daha yüksek verimlilik ihtiyacı gibi uzun vadeli yapısal sorunlara robotik ve yapay zekâ eksenli bir yanıt veriyor. Bu nedenle Beijing Yarı Maratonu’ndaki görüntü, aslında çok daha derin bir sanayi dönüşümünün sembolik bir özeti niteliği taşıyor.
Robotik, yeni kalkınma modelinin merkezinde
Çin artık yalnızca küresel üretim merkezi olmayı hedefleyen bir ekonomi değil; aynı zamanda ileri teknoloji, yapay zekâ ve otomasyon alanlarında yeni bir kalkınma modeli inşa eden bir aktör hâline geliyor. Robot endüstrisindeki son yıllardaki hızlanma da yalnızca teknolojik bir atılım değil; ekonomik sürdürülebilirlik, üretim kapasitesinin korunması ve geleceğin rekabet koşullarına uyum açısından stratejik bir dönüşümün parçası olarak öne çıkıyor.
Çin’in uzun vadeli robotik vizyonu
Bu dönüşümün arkasında ise yalnızca bugünün piyasa dinamikleri değil, uzun yıllara yayılan bir siyasi irade bulunuyor.
Çin Cumhurbaşkanı Xi Jinping, 2014 yılından itibaren robotik alanındaki gelişimin en üst düzeyde önceliklendirilmesi çağrısında bulunmuş, bu yaklaşım da merkezi yönetimin art arda hayata geçirdiği politikalarla somut destek kazanmıştı.
Robotik, “Made in China 2025” girişimi kapsamında stratejik öncelik taşıyan on teknolojiden biri olarak belirlenmişti. Bu girişim, hem merkezi hem de yerel yönetim kurumlarını robotik alanında yerli üretimi ve teknolojik bağımsızlığı teşvik edecek adımlar atmaya yönlendirdi.
2026-2030 yıllarını kapsayan 15. Beş Yıllık Plan’da da robotik sektörüne verilen desteğin daha da artmış olduğu görülüyor. Geçtiğimiz aylarda açıklanan politika belgelerinde robotik, geleneksel sanayilerin dönüştürülmesine ve ileri teknoloji inovasyonunun ölçeklendirilmesine dayanan yeni ekonomik büyüme modelinin temel unsurlarından biri olarak tanımlanıyor. Bu hedef doğrultusunda Çin liderliği, “yeni kaliteli üretici güçler” arasında görülen robotik sektörüne büyük ölçekli yatırımlar yapmaya hazırlanıyor ve bu yatırımların çerçevesini şimdiden ortaya koyuyor. Söz konusu girişimler, arz ve talep yönlü politika araçlarının birlikte kullanılmasıyla sektörün büyümesini teşvik etmeyi amaçlıyor.
Çin-ABD rekabetinde sayılar ne söylüyor?
Çin ile ABD arasındaki robotik yarışına bakıldığında ise Çin’in bu alanda liderlikte ABD’yi geride bırakmak üzere olduğu anlaşılıyor. International Federation of Robotics (IFR) verilerine göre Çin, 2024’te 295 bin yeni sanayi robotu kurarak küresel kurulumların yüzde 54’ünü tek başına gerçekleştirdi. Aynı dönemde Çin’in faal durumdaki sanayi robotu stoku 2 milyonun üzerine çıkarken, ABD’nin stoku yaklaşık 393 bin 700 seviyesinde kaldı. Robot yoğunluğu da aynı eğilimi doğruluyor: Çin’de imalat sanayiinde 10 bin çalışan başına 567 robot düşerken, ABD’de bu rakam 307’de kaldı. Başka bir deyişle Çin artık yalnızca robot üretmekle kalmıyor; onları kendi sanayisine ABD’den çok daha hızlı ve yaygın biçimde yerleştiriyor.
Çin’in üstünlüğü ve ABD’nin güçlü kaldığı alanlar
IFR tarafından yapılan araştırmalarda ABD’nin robotik alanında temel araştırma, gelişmiş yazılım, ileri düzey yapay zekâ modelleri alanlarında halen liderliği elinde bulundurduğu ifade ediliyor. Ancak Çin’in ölçek, üretim kapasitesi, iç pazar yaygınlığı ve sanayi politikası koordinasyonu bakımından belirgin biçimde ABD’den ayrıştığının altı çiziliyor.
Çin’in robotik pazarı 2024’te yaklaşık 47 milyar dolara ulaştı ve 2028’e kadar yıllık ortalama yüzde 23 büyüme bekleniyor. Yine IFR verilerine göre Çinli üreticilerin kendi iç pazarındaki payı 2024’te ilk kez yüzde 57’ye yükselerek yabancı rakipleri geride bıraktı. Bu da Çin’in artık yalnızca en büyük robot alıcısı değil, aynı zamanda giderek daha güçlü bir yerli robot üreticisi olduğunu gösteriyor.
Dolayısıyla bugünkü tabloyu en doğru biçimde şöyle özetlemek mümkün: ABD bazı ileri teknoloji katmanlarında liderliğini şimdilik koruyor, fakat Çin teknolojiyi kitlesel üretime, fabrikalara ve günlük ekonomik yaşama çok daha hızlı yayıyor.
Tam da bu nedenle, yakın gelecekte Çin’in robotik alanında ABD’yi geride bırakarak dünya liderliğine yükselmesi ihtimali güçlü görünüyor. Çünkü geleceğin liderliğini yalnızca “en iyi algoritmayı kimin yazdığı” değil, o algoritmayı kimin daha hızlı sanayileştirdiği belirleyecek. Çin’in avantajı burada çok katmanlı biçimde öne çıkıyor. Çin; dev iç pazar sayesinde hızlı deneme ve ölçeklenme, güçlü tedarik zinciri sayesinde düşük maliyetli üretim, geniş mühendislik ve teknik insan kaynağı sayesinde hızlı geliştirme, devlet koordinasyonu sayesinde ise stratejik hedeflere odaklanma yeteneğine sahip. Buna 2026’nın ilk çeyreğinde sanayi robotu üretiminin yıllık yüzde 33,2 artmış olması da eklendiğinde, Çin’in yalnızca kurulum sayılarında değil, fiziksel üretim kapasitesinde de hızla öne çıktığı görülüyor.
Türkiye bu dönüşümden nasıl pay alabilir?
Bu tablo Türkiye açısından da dikkatle okunmalıdır. Çin ile Türkiye arasında robotik ve otomasyon alanlarında kurulabilecek iş birliği, iki ülkenin ekonomik yapıları bakımından somut fırsatlar barındırıyor. İlk olarak, Türk sanayisinin özellikle otomotiv yan sanayi, beyaz eşya, elektronik montaj, lojistik ve depolama alanlarında Çinli robot üreticileriyle ortak pilot projelere yönelmesi mümkündür. İkinci olarak, teknoparklar ve üniversiteler arasında ortak Ar-Ge programları kurulabilir; özellikle makine görüsü, sensör teknolojileri, yapay zekâ destekli kalite kontrol ve depolama otomasyonu gibi alanlarda Türk mühendisliği ile Çin’in üretim ölçeği birbirini tamamlayabilir. Üçüncü olarak, mesleki eğitim ve teknik sertifikasyon alanında ortak merkezler kurulması, Türkiye’nin sanayide otomasyon dönüşümünü hızlandırabilir. Dördüncü olarak ise sağlık, yaşlı bakımı ve belediye hizmetleri gibi alanlarda hizmet robotları konusunda yerelleştirilmiş çözümler geliştirilebilir. Türkiye, bu iş birliğini yalnızca bir ithalat ilişkisi olarak değil; teknoloji transferi, ortak üretim ve bölgesel ihracat kapasitesi oluşturma perspektifiyle ele almalıdır.
Sonuç olarak, Beijing Yarı Maratonu’nda robotların attığı adımlar yalnızca bir teknoloji gösterisi değil, 21. yüzyıl sanayi rekabetinin yönünü gösteren güçlü bir işarettir.