Gökhun Göçmen
ABD ve İran arasında Pakistan’ın başkenti İslamabad’daki müzakerelerin sonuçsuz kalması üzerine Washington yönetimi krizi derinleştirecek yeni bir karar aldı. ABD Savunma Bakanlığı İran’a dönük deniz ablukası kararını “Abluka, Basra Körfezi ve Umman Körfezi'ndeki tüm İran limanları da dâhil olmak üzere, İran limanlarına ve kıyı bölgelerine giren ya da çıkan tüm ulusların gemilerine karşı tarafsız bir şekilde uygulanacaktır” sözleri ile duyurdu. ABD güçlerinin Hürmüz Boğazı'ndan İran dışındaki limanlara gidip gelen gemileri engellemeyeceği de eklendi.
ABD'nin abluka kararına İran yönetiminden ise yanıt gecikmedi. ABD ve İsrail'e karşı operasyonları yürüten Devrim Muhafızları'na bağlı Hatem'ül Enbiya Merkez Karargahı Sözcüsü Yarbay İbrahim Zülfikari İran'ın hedef alınması durumunda bölgedeki hiçbir limanın güvende olmayacağı uyarısında bulundu. Zülfikari, "İran Silahlı Kuvvetleri, Fars (Basra) Körfezi ve Umman Denizi'ndeki limanların güvenliğinin ya herkes için ya da hiç kimse için olduğunu açık ve kesin bir şekilde ilan eder. İran'ın Fars (Basra) Körfezi ve Umman Denizi sularındaki limanlarının güvenliği tehdit edilirse bölgedeki hiçbir liman güvende olmayacaktır." ifadelerini kullandı.
ABD teklifine alıcı çıkmadı
Trump, pazar günü Fox News’a verdiği demeçte İran’a karşı ablukayı Venezuela’da yaşananlara benzeterek “Orada ne yaptığımızı gördünüz. Buna benzer biçimde çok daha üst düzeyde şeyle olacak” diye konuştu.
28 Şubat’tan bu yana düzenlenen saldırılar neticesinde Venezuela’nın aksine rejim değişikliğinin yaşanmadığı İran’da büyük maliyetlerin altından kalkmaya çalışan ABD’nin İran’a blokaj konusunda da yalnız kalması bekleniyor.
İngiltere Başbakanı Keir Starmer, deniz ablukası misyonuna dahil olmayacaklarını duyururken, Avusturalyalı mevkidaşı Anthony Albanese de yapılması gerekenin tansiyonun düşürülmesi olduğunu söyledi. İspanya Savunma Bakanı Margarita Robles de pazar günü katıldığı yayında ABD’nin hamlesinin “anlamsız” olduğunu vurguladı.
ABD’nin önde gelen gazetelerinden New York Times “Trump, diğer ülkelerin de ablukaya katılmasını istiyor ancak alıcı çıkmadı” başlığını tercih ettiğini analizde Washington’ın her adımında benzin fiyatlarının yükseldiğini anımsattı.
İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, dün sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada “"Şu an pompaya yansıyan benzin fiyatlarının tadını çıkarın. Sözde 'abluka' ile birlikte, yakında 4-5 dolarlık benzini özleyeceksiniz" ifadelerini kullanmıştı.
“İran için sorun değil”
Washington merkezli bir düşünce kuruluşu olan Defense Priorities’in askeri analiz direktörü Jennifer Kavanagh, Tump’ın aldığı kararın günün sonunda ABD’nin aleyhine olacağını vurguladı. Financial Times gazetesine konuşan Kavanagh “Boğazın tamamen kapatılması petrol fiyatlarını daha da arttıracak ve uluslararası toplumun ABD üzerinde daha fazla baskı kurmasına yol açacaktır. Bu kesinlikle Trump’ın ne kadar hayal kırıklığına uğradığını ve seçeneklerinin tükendiğini gösteriyor” değerlendirmesinde bulundu.
Trump’ın abluka kararının Hürmüz açmazını aşamayacağını, aksine Yemen kıyılarındaki küresel ticaretin bir diğer önemli geçiş noktası olan Babülmendep’te de krizi tetikleyeceğini savunan John Hopkins Üniversitesi’nden Prof. Vali Nasr da “ABD’nin ablukası İran için sorun değil küresel ekonomi üzerindeki baskıyı artıracaklar. İranlılar Babülmendep’i kapatabilir ve ABD o zaman bununla da uğraşmak zorunda kalacak” dedi.
ABD ortaklarının gemisine el mi koyacak?
Washington yönetiminin “tuhaf bir karar” aldığını dile getiren İngiltere merkezli düşünce kuruluşunun direktörü Esfendiyar Batmangheldh ise Tahran yönetiminin petrol gelirini bir süreliğine kaybetmesinin denklemi değiştirmeyeceğini savundu. Uzman “ABD ablukası İran petrolünü piyasadan silebilir. Buna karşın hava saldırıları nedeniyle yaşanan kayıplara bakıldığında bunun etkisi ikincil derece olacaktır.” İfadesini kullandı.
ABD’nin İran’a ödeme yaparak Hürmüz Boğazı’ndan geçen tüm gemilere el koyacağı tehdidini anımsatan Esfendiyar Batmangheldh, “Diyelim ki Körfez ülkelerinden veya Fransız bir gemi Hürmüz’den ücretini ödeyerek geçiyor. ABD ne yapacak? Müttefik bir tankere el mi koyacak ya da diyelim ki bir Çin gemisi gerçiyor ona da mı el koyacaız? Bu durumda Çin ne yapacak? “ sorularını yöneltti.