ABD’nin Tennessee ve Kentucky eyaletlerinde, sert kış koşullarının ardından yer altından gelen yüksek patlama sesleri ve kısa süreli tremorlar, bölge halkında tedirginliğe yol açtı. Uzmanlara göre bu olay, ani sıcaklık düşüşleriyle birlikte ortaya çıkan “frost quake” (buz depremi) olarak adlandırılan doğa olayından kaynaklandı.
Frost quake nedir?
Bilimsel adıyla cryoseism olarak bilinen bu doğa olayı, toprağın içindeki nemin ani donmasıyla ortaya çıkıyor. Hızla düşen hava sıcaklıkları sırasında yer altına sızan su donarak genleşiyor ve bu durum yer altında büyük bir baskı oluşturuyor. Bu basınç, toprağın aniden çatlamasına yol açarak yüksek sesli patlamalar ve küçük sarsıntılar meydana getiriyor.
Frost quake'ler genellikle gece saatlerinde, kısa bir ısınma periyodunun ardından sıcaklığın hızla düşmesiyle oluşuyor. Bu olaylar minik depremler gibi hissedilse de, tektonik hareketlerden kaynaklanmadıkları için ciddi tehlike oluşturmuyor.
Frost quake’ler camları titretebilir, duvarları sallayabilir hatta bazı zeminlerde yüzey çatlaklarına neden olabilir. Ancak 2023 yılında Finlandiya’da yapılan bir akademik çalışmaya göre, bu olaylar genellikle zararsız ve kısa sürelidir. Bazı durumlarda seismograf cihazlarında dahi titreşimleri ölçülebilir hale gelir.
Derin kar örtüsü koruyucu olabilir
Uzmanlar, en az 15 santimetre kalınlığındaki kar örtüsünün, toprağın ani soğumasını önleyerek frost quake ihtimalini azaltabileceğini belirtiyor. Bu nedenle, yüzeyi açık kalan donmuş zeminlerde risk daha yüksek oluyor.