23 Nisan’ın milli bayram olarak kabulü, Türkiye’nin devletleşme sürecinde önemli bir dönüm noktası oldu. “23 Nisan’ın Milli Bayram Addine Dair Kanun”, Birinci Büyük Millet Meclisi’nin açılışından tam bir yıl sonra, 23 Nisan 1921’de kabul edildi. Bu kararla yeni devletin ilk bayramı ilan edilmiş oldu.
İki maddeden oluşan kanunun birinci maddesinde, “Türkiye Büyük Millet Meclisinin ilk yevm-i küşadı olan 23 Nisan günü milli bayramdır.” ifadesi yer aldı. İkinci maddede ise “Tarihi kabulünden muteber olan işbu kanunun icrasına Büyük Millet Meclisi memurdur.” denildi.
Söz konusu karar, Resmi Gazete’nin 2 Mayıs 1921 tarihli ve 13 sayılı nüshasında yayımlanarak kamuoyuna duyuruldu.
Kutlamalarda çocukların ön plana çıkışı
1921’de milli bayram olarak kabul edilen 23 Nisan’ın ardından yapılan kutlamalarda çocuklar ön saflarda yer almaya başladı. Bu durum, bayramın ilerleyen yıllarda çocuklarla özdeşleşmesinin temelini oluşturdu.
Atatürk’ün çocuklara armağanı
Gazi Mustafa Kemal Atatürk, 23 Nisan’ı 1929 yılından itibaren çocuklara armağan etti. Böylece 23 Nisan, ilk kez 1929’da “Çocuk Bayramı” olarak kutlandı. Bu karar, bayramın anlamını daha da derinleştirdi ve ulusal egemenlik ile çocukların geleceği arasında güçlü bir bağ kurdu.
Milli hakimiyet vurgusu ve 1 Kasım süreci
Saltanatın kaldırıldığı 1 Kasım 1922 tarihi, bir süre “Milli Hakimiyet Bayramı” olarak kabul edildi. Bu kapsamda Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin açılış yıl dönümleri de bayram olarak kutlandı. Ancak zamanla 1 Kasım bu özelliğini kaybetti ve 23 Nisan ön plana çıktı.
Yasal statünün güçlendirilmesi
23 Nisan, 27 Mayıs 1935’te çıkarılan Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun ile “Ulusal Egemenlik Bayramı” olarak tanımlandı. Kanunun ikinci maddesinin (B) fıkrasında, “Ulusal Egemenlik Bayramı, 22 Nisan öğleden sonra ve 23 Nisan günü” ifadelerine yer verildi.
Sembolik koltuk devri geleneği
Atatürk, görev süresi boyunca 23 Nisan haftalarında çocukları makamında kabul etti ve onlarla yakından ilgilendi. Bu uygulama zamanla gelenek haline geldi. Bakanlar ve bürokratlar arasında da yaygınlaşan bu yaklaşım, çocukların temsili olarak devlet makamlarına oturduğu “koltuk devri” geleneğine dönüştü.
Bayramın isminin değiştirilmesi
1981 tarihli Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun’da, 20 Nisan 1983’te yapılan değişiklikle bayramın adı “Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı” olarak güncellendi. Böylece hem milli egemenlik hem de çocuklara verilen değer resmî olarak birlikte vurgulandı.
Uluslararası boyut kazanması
23 Nisan, 1979 yılında ilk kez 6 ülkenin katılımıyla uluslararası bir nitelik kazandı. Bu tarihten itibaren dünyanın birçok ülkesinden çocuklar Türkiye’ye gelerek kutlamalara katılmaya başladı. Türkiye, çocuklara bayram armağan eden ve bu bayramı dünya ile paylaşan ilk ve tek ülke olarak öne çıktı.
TBMM arşivlerinde 23 Nisan belgeleri
Türkiye Büyük Millet Meclisi arşivlerinde, Meclis’in açılış süreci ve 23 Nisan’ın milli bayram ilan edilmesine ilişkin önemli belgeler yer alıyor.
Arşivde, Temsil Heyeti Başkanı Mustafa Kemal Paşa tarafından yayımlanan beyannamede, Meclis’in 23 Nisan Cuma günü cuma namazı sonrası Kur’an-ı Kerim tilaveti, dualar ve törenlerle açılacağı bildiriliyor. Aynı törenlerin ülke genelinde eş zamanlı olarak yapılması gerektiği de vurgulanıyor.
Ayrıca, Meclis’in açılışından bir gün sonra yapılan toplantıya ilişkin Anadolu Ajansı tarafından telgrafla geçilen haber bülteni de belgeler arasında bulunuyor. Bu belgede, Mustafa Kemal Paşa’nın yaptığı uzun konuşmanın ardından yasama ve yürütme yetkilerinin millet adına Meclis tarafından kullanılmasına ilişkin önerinin kabul edildiği ifade ediliyor.